Еден месец од почетокот на војната во Иран, растечкиот недостиг на сурова нафта се заканува да се претвори во нешто многу полошо: недостиг на речиси сè.

Судирот на Блискиот Исток го ограничи протокот на нафта и природен гас низ Ормутскиот Теснец, со што глобалното снабдување е намалено за приближно една петтина.

Ова нарушување не само што предизвика нагол раст на цените на горивата, туку ги намали и залихите на петрохемиски производи неопходни за изработка на секојдневни предмети како обувки, облека и пластични кеси, пишува Си-ен-ен.

🟧Притисок врз потрошувачкиот пазар

Притисокот сега се шири на сите делови на потрошувачкиот пазар, со раст на цените на материјалите како пластика, гума и полиестер.

Последиците засега се најочигледни во Азија, која сочинува повеќе од половината од светското производство и во голема мера зависи од увозот на нафта и други суровини.

Во Јужна Кореја, каде што граѓаните панично купуваат вреќи за ѓубре, владата ги повика организаторите на настани да ја намалат употребата на предмети за еднократна употреба. Тајван воспостави телефонска линија за производителите кои остануваат без пластика, додека тамошните одгледувачи на ориз за локалните медиуми изјавија дека би можеле да ги покачат цените бидејќи не можат да набават кеси за вакуумирање.

Во Јапонија, нафтената криза го поттикна стравот дека пациентите со хронична бубрежна слабост нема да можат да примаат терапија поради недостиг на пластични медицински цевчиња кои се користат во хемодијализата.

Истовремено, малезиските производители на ракавици предупредуваат дека недостигот на нуспроизводи од нафта потребни за изработка на гумен латекс го загрозува глобалното снабдување со медицински ракавици.

🟧Ширење на кризата

„Ова многу, многу брзо се прелева на сè: пиво, тестенини, чипс, играчки, козметика“, рече Ден Мартин, ко-раководител на компанија што им помага на странските фирми да работат во Азија.

Тоа е затоа што пластичните капачиња, гајбите, кесичките за грицки и садовите се сè потешки за набавка.

„Нафтените деривати исто така се потребни за производство на лепила за обувки и мебел, индустриски мазива за машини, како и растворувачи за бои и чистење“, додаде Мартин.

„Прекините во снабдувањето со нафта и испораката брзо се прелеваат во петрохемиската индустрија и стоките за широка потрошувачка“.

Нарушувањата на пазарите на стоки и производството вршат притисок врз глобалната инфлација и го попречуваат економскиот раст. Производителите плаќаат повеќе за енергија и суровини, што влијае на профитните маржи и почнува да ги зголемува цените за потрошувачите.

Зголемените трошоци за гориво ги нарушуваат патувањата и логистиката, додека ограничените залихи на други суровини од Блискиот Исток, како што се ѓубрива и хелиум, би можеле да доведат до повисоки цени на храната и електрониката.

„Се соочуваме со толку сложени последици во време кога многу економии имаат ограничен простор за апсорбирање на шокови“, објави Меѓународниот монетарен фонд. „Иако војната би можела да ја обликува глобалната економија на различни начини, сите патишта водат кон повисоки цени и побавен раст“.

🟧Мерки на земјите и компаниите

Земјите почнаа да ослободуваат историски количини нафта од стратешките резерви за да ги ублажат ефектите од војната. Сепак, голем дел од пошироката криза во снабдувањето произлегува од недостиг на нафта, нафтени нуспроизводи и клучна суровина за синтетички материјали, за кои производителите имаат значително помалку залихи и немаат замени.

Некои петрохемиски компании во Азија, кои увезуваат повеќе од половина од својата нафта од Блискиот Исток, во последните недели го намалија производството или прогласија „виша сила“ поради ограничени суровини. „Виша сила“ е правен термин што се однесува на непредвидливи околности што ја спречуваат компанијата да исполни договор.

Јужна Кореја го искористи укинувањето на американските санкции за одредени руски нафтени производи за да ја купи својата прва пратка нафта од Москва од почетокот на војната во Украина. Сеул, исто така, воведе забрана за извоз на нафта за да ги зачува домашните залихи.

Мартин од „Дезан Шира и партнери“, компанија која соработува со производители во Виетнам, изјави дека недостигот на нафта води до повисоки трошоци за влезни материјали за клиентите, особено за оние кои произведуваат производи со строги спецификации, како што се полупроводници, автомобилски делови и пакување за медицински производи и храна.

„Навистина нема многу излез, освен да се намали производството и да се користи помалку енергија“, рече тој. „Сите компании се натпреваруваат едни со други. Сите се во иста позиција.“

🟧Скок на цените и глобална ранливост

Додека производителите брзаат да најдат материјали, растат цените на пластиката и производите што ја содржат. Според ИЦИС, платформа за следење на пазарот на стоки, цените на пластичната смола во Азија се зголемиле за дури 59% на рекордни нивоа од крајот на февруари, кога САД и Израел ги започнаа првите воздушни напади врз Иран.

Еден од најголемите трговци на големо со пластична амбалажа во Тајланд соопшти дека ги зголемил цените на проѕирните целофански кеси за 10%, кои се широко користени во ресторани, тезги со храна и достава. Индиските медиуми известуваат дека и цената на флашираната вода расте, а цената на пластичните капачиња се зголемила четирикратно од почетокот на војната. Службеник во Нонгшима, најголемиот производител на инстант тестенини во Јужна Кореја, изјави дека нивниот добавувач на пластична амбалажа моментално има залихи за околу еден месец.

Шариен Го, виш аналитичар за петрохемикалии во ИЦИС, изјави дека стоките за широка потрошувачка кои во голема мера зависат од пластична амбалажа, како што е козметиката, би можеле да бидат уште поранливи на недостиг од некои производи што содржат пластика.

„Производителите на финални производи би можеле да ги користат своите залихи, но на крајот би можеле да снемаат“, рече таа. „Мислам дека наскоро би можеле да ни снема.“

Со оглед на тоа што Азија е првиот регион што ги почувствува последиците од кризата со горивото, новите проблеми со снабдувањето не се добар знак за остатокот од светот ако нафтата и другите ресурси не можат да се произведуваат или испорачуваат од Блискиот Исток. Покрај производството на околу 17% од светската нафта и 30% од пластичната смола, Блискиот Исток обезбедува и 45% од сулфурот што се користи во ѓубривата, 33% од хелиумот што се користи во производството на полупроводници, здравствената заштита и воздухопловството, и 22% од уреата и амонијакот што се користат во ѓубривата, според „Морган Стенли“.

Американските земјоделци веќе плаќаат повеќе за ѓубриво бидејќи цената на увезената уреа се зголеми за околу една третина од почетокот на војната. Во Индија, производителите на кондоми пријавуваат прекини во производството поради недостаток на пакување и силиконско масло, за чие производство се потребни петрохемиски суровини, како и амонијак.

„Слично на пандемијата на Ковид, шокот се одвива во фази, а не истовремено – бран на нарушувања во синџирот на снабдување се движи кон запад“, напишаа аналитичарите на „ЈП Морган“ во белешка до клиентите минатата недела.

Во последните недели, азиските земји се фокусираа на ублажување на скокот на цената на нафтата со мерки како што се ослободување на резервите на нафта, ограничување на цените на горивата и скратување на работното време за заштеда на енергија. Но, ограничувањата во снабдувањето ќе станат построги во април, според „ЈП Морган“, бидејќи последните пратки сурова нафта од пред војната треба да пристигнат на почетокот на месецот.

„Главниот предизвик повеќе не е цената, туку физичкиот недостиг“, велат аналитичарите на банката. „Азија повеќе не е само во фаза на превенција“.

Аналитичарите велат дека некои производители на стоки за широка потрошувачка ги одложуваат купувањата на материјали со надеж дека цените ќе паднат ако се реши конфликтот на Блискиот Исток.

Ќиу Џун, 36-годишен производител на полиестер во источниот кинески град Хаининг, изјави дека цената на полиестерските гранули потребни за производство на ткаенина скокнала за околу 50% откако е затворен Ормутскиот теснец. Тоа е зголемување што неговите клиенти во индустријата за домашен текстил, облека и преѓа не се подготвени да го прифатат. Неговата фабрика, со околу десетина вработени, сè уште работи, но само за да ги исполни постојните нарачки.

„Загрижен сум“, рече Ќу. „Целата индустрија се чувствува исто. Никој не знае како ќе се одвива војната.“

Други се обидуваат да ги намалат трошоците со користење помалку пластика во нивното пакување. Во Индонезија, каде што цените на пластиката се дуплираа во изминатиот месец, компаниите ја намалуваат дебелината на материјалите за пакување, според Индонезиската федерација за пакување. Некои дури размислуваат за употреба на други материјали, како што се хартија, стакло, алуминиум или рециклирана пластика. Сепак, федерацијата предупредува дека секоја од овие опции би претставувала свои предизвици во однос на издржливоста, усогласеноста со безбедносните прописи и времето потребно за прилагодување на производствените линии и наоѓање нови добавувачи, што може да трае од шест месеци до една година.

Преминувањето на рециклирана пластика може да биде скапо, рече Стивен Мур, основач на „МЛТ Аналитикс“, платформа за податоци за трговија со пластика. Тој истакна дека глобалното снабдување со рециклирана пластика е веќе ограничено и обично чини пет до седум пати повеќе од пластиката добиена од фосилни горива.

„Дури и ако ситуацијата во Ормутскиот теснец се нормализира утре, мислам дека ќе бидат потребни барем уште неколку месеци пред да се врати некаков привид на нормалност во азискиот сектор за пластика“, рече тој.