Министерот за социјална политика, демографија и млади, Фатмир Лимани, заменик министерот Ѓоко Велковски, претставничката на УНИЦЕФ, Лесли Милер, ги изнесоа клучните пораки за системско зајакнување на предучилишното образование и грижа и проширување на опфатот на децата во предучилишно воспитание и образование.

На конференцијата насловена – „Ран почеток, трајни придобивки – градинка за секое дете!“, беа презентирани наоди и препораки од анализата за иновативни модели на финансирање на предучилишното воспитание и грижа.

Северна Македонија може да го забрза проширувањето на пристапот до градинка ако ги искомбинира јавните инвестиции со поддршка на приватните градинки и работодавачите, при што ќе обезбедат финансиски достапни и инклузивни услуги, покажува новата анализа поддржана од УНИЦЕФ која беше претставена денеска.

Наодите истакнуваат итност, но и можности во ситуацијата: повеќе од 79.000 деца на возраст од 0 до 6 години не се запишани во некој облик на градинка, а за да се постигне националната цел од 65 проценти запишани деца во градинка до 2032 година, потребни се околу 19.000 дополнителни места.

Побарувачката веќе ја надминува понудата, па така, во 2025 година имало речиси 5.000 деца на листите на чекање. Опфатот по општини значително варира, од висок процент на запишани деца во одредени подрачја, до помалку од 10 проценти или никаков упис во други. Најранливите деца, како децата Роми, децата со попреченост и оние што живеат во сиромаштија, и понатаму имаат најмал пристап до ваквите услуги.

Министерот за социјална политика, демографија и млади, Фатмир Лимани истакна дека Министерството работи на проширување на капацитетите преку изградба и реконструкција, но и модели на згрижување како што се групи за згрижување деца во други просторни услови и центри за ран детски развој. А во насока на поголем пристап до предучилишно образование и поддршка на приватните даватели на услуги.

„Во соработка со проектот на Светска банка за подобрување на социјалните услуги и со УНИЦЕФ, ќе предложиме модел за ваучери со кои децата од ранливи семејства и децата кои се на листи на чекање би можеле да добијат можност за запишување во приватни градинки. Овој пристап, доколку покаже добри резултати во практиката, може да стане трајна политика која ќе придонесе за побрзо зголемување на опфатот“, рече министерот Лимани.

Во своето обраќање пред присутните, претставничката на УНИЦЕФ, Лесли Милер истакна:

„Образованието и грижата во раното детство се меѓу најважните инвестиции во детскиот развој, подготвеноста на децата за школување и долгорочниот човечки капитал. Зголемувањето на бројот на места во градинките е од суштинско значење, но ќе даде резултати само ако пристапот е рамноправен, инклузивен, финансиски достапен и со добар квалитет. Ако не осмислиме систем што ќе ги опфати најранливите деца, постои ризик да ги продлабочиме токму тие нееднаквости што се обидуваме да ги намалиме. Целта не е само повеќе места во градинките, туку подобри можности за секое дете, во секоја заедница.“

Анализата покажува дека сегашниот систем, којшто во голема мера се потпира врз јавни средства, не може доволно брзо да ја задоволи побарувачката. Само 7 проценти од запишаните деца се запишани кај приватни градинки, а многу се ретки примерите кога работодавачите организираат вакви услуги за децата на вработените. Проширувањето на јавната инфраструктура би траело со децении и би барало инвестиции поголеми од 100 милиони евра, како и значително поголема работна сила.

Поефикасен начин за зголемување на опфатот е проширувањето на јавната инфраструктура да се комбинира со воведување кофинансирање на приватните градинки и работодавачите. Во анализата се предлага до 2032 година да се отворат приближно 13.500 нови места во приватните градинки и 5.300 места во јавните градинки, со модел на кофинансирање кој ќе овозможи услугите да бидат достапни за сите семејства, вклучувајќи ги и најранливите.

За да се обезбеди поголема правичност во пристапот до градинка, анализата предлага и конкретни мерки како што се ослободување од плаќање за најранливите семејства, варијабилен надоместок врз основа на приходот на родителите, поддршка за превоз и за запишување на најранливите, со што новите места ќе станат реална можност за сите деца, вклучително и за оние кои се во ризик од исклученост. Дополнителната помош за децата со попреченост би се состоела од практични мерки како подобрување на пристапноста на објектите и доделување наменски средства на општините за да им овозможат целосно учество на децата со попреченост во квалитетно предучилишно образование.

Учесниците на настанот се согласија дека проширувањето на пристапот до образование и грижа во раното детство не е само прашање на инфраструктура, туку бара поширока трансформација на системот. Подобрата координација меѓу централната и локалната власт, градинките и работодавачите, заедно со одржливото инвестирање во квалитет, работна сила и инклузија, ќе бидат пресудни за тоа секое дете да добие најдобра шанса на почетокот на својот живот.

Настанот го заокружи заменик министерот Велковски, кој во завршните зборови на конференцијата порача:

„Побарувачката за места во градинките расте, а наша обврска е да одговориме со конкретни решенија. Затоа инвестираме во нови капацитети кои ќе овозможат згрижување на дополнителни 3.515 деца низ државата. Но, вистинскиот успех нема да се мери само со бројот на нови места, туку со тоа колку сме успеале да обезбедиме пристап за секое дете, особено за оние кои најдолго биле надвор од системот“.

Со поддршка на проектот EU4FAST-WB, координиран од програмската канцеларија EMEA за Европа, Блискиот Исток и Африка при Централната дирекција за криминалистичка полиција на Министерството за внатрешни работи на Италија, директорот на Бирото за јавна безбедност, Александар Јанев, заедно со македонска делегација, во изминатите два дена реализираше работна посета на Италијанската државна полиција.

Во рамки на посетата беше спроведена сеопфатна и интензивна работна агенда, исполнета со низа состаноци со раководствата и експертските тимови на Италијанските карабинери, службите надлежни за борба против тероризмот и современите безбедносни закани, сајбер безбедноста и сајбер истрагите, заштитата на децата во дигиталниот простор и критичната инфраструктура, граничните работи и миграцијата, безбедноста на градот Рим, меѓународната полициска соработка и размената на информации, како и со ИТ-дирекцијата задолжена за дигиталната безбедност и функционирањето на европските системи EES и ETIAS.

На средбите се разговараше за организацијата и начинот на функционирање на службите, нивната филозофија на работа и предизвиците со кои се соочуваат, како и за заедничките безбедносни закани и можностите за натамошно продлабочување на соработката. Заеднички беше оценето дека македонската и италијанската полиција веќе имаат воспоставено цврсти партнерски односи, засновани на меѓусебна доверба, професионалност и отвореност.

Во таа насока беа дефинирани идните приоритети и беше подготвена рамка за понатамошно унапредување на соработката преку побрза и непосредна размена на сознанија и информации, спроведување заеднички операции, организирање специјализирани обуки и тренинзи, работилници и студии на случаи, како и заедничко проучување и спротивставување на феномените на тероризмот, организираниот криминал и мафијашките структури.

Италијанската полиција поседува значајно искуство и експертиза, особено во борбата против мафијата, финансиските истраги, откривањето и конфискацијата на нелегално стекнат имот, како и во справувањето со тероризмот и насилниот екстремизам. Овие знаења и искуства ќе продолжат континуирано да се пренесуваат на македонските полициски истражители, придонесувајќи кон зајакнување на капацитетите и унапредување на безбедноста на Македонија, Италија, регионот и Европа.

„Со особена гордост можам да истакнам дека македонската полиција останува силен, доверлив и рамноправен партнер на Италијанската државна полиција. Основите што ги зацврстивме за време на оваа посета претставуваат дополнителен импулс за продлабочување на нашите односи и сум уверен дека како партнери ќе продолжиме заеднички да делуваме во сите области во кои се поклопуваат нашите заеднички цели, вредности и визии за безбедна и стабилна иднина“, истакна директорот на БЈБ, Александар Јанев.

Директорот на Фондот на ПИОМ, Никола Мемов учествуваше на Тркалезната маса – работна сесија – „Недостигот на работна сила: Од предизвик до можност преку активно стареење и искористување на позитивни искуства“ во организација на Комората на Северна Македонија за приватно обезбедување.

Целта на настанот, како што беше речено е актуелизирање на состојбата со работната сила во областа на приватното обезбедување и изнаоѓање на решение за нејзино подобрување.

Во своето излагање директорот Мемов нагласи дека Фондот на ПИОМ е институција која не креира политики во областа, но дава предлози како состојбите да се подобрат врз основа на искуството од работата.

„Сметам дека пензионерите кои сакаат и се во добра здравствена состојба, треба да имаат можност за работа. Актуелната состојба на пазарот на трудот покажува дека има потреба од нив. Во областа на приватното обезбедување тие навистина може да дадат придонес, бидејќи поседуваат големо искуство и ги имаат бараните вештини“, рече Мемов и додаде дека вработувањаето на пензионерите треба да се однесува само за вработувањата во приватниот сектор.

Тој појасни дека со законското овозможување на ангажирањето на пензионери ќе има троен бенефит.

„Со вработувањето на пензионерите работодавачите ќе имаат лица со кои ќе ги пополнат работните места и за кои ќе плаќаат придонеси. Со тоа корист ќе има државата, бидејќи ќе прибира средства за пензиско, здравствено осигурување и други давачки, а корист ќе имаат и самите пензионери, бидејќи ќе имаат и пензија и плата“, потенцира директорот на Фондот, Мемов.

Професорот д-р Лазар Јовевски рече дека ова е тема која е длабоко поврзана со опстанокот и иднината на државата. Тој додаде дека стареењето на нацијата е факт, а за решавање на проблемот има два начина.

„Едниот пат е увоз на работна сила, кој си има свои последици, а кои што ги гледаме од искуството во западните земји, а вториот пат е внатрешно да се реорганизираме и да ги надминеме недостатоците. Ако се договорат сите чинители дека ќе се оди по вториот пат“, додаде Јовевски, „тогаш ќе треба да се редефинира правно-економската регулаторна рамка со која ќе се овоможат нови решенија за вработување, и правила на пазарот на труд“.

Претедателката на Комората, м-р Верица Милеска Стефановска нагласи дека секторот на приватното обезбедување се соочува со проблеми кои што поскоро треба да се решат. Таа изнесе повеќе примери од нашето окружувње каде што на пензионерите им е дозволено да се вработат и да ја задржат пензијата.

Учесниците на тркалезната маса потенцираа дека мора да се направат измени во законската регулатива што поскоро и со тоа да се обезбеди работна сила која ќе ги поплни празните работни места во секторот на приватното обезбедување.