Свет
Планетата Марс има цврсто јадро, открија научниците
Научниците од НАСА, проучувајќи во самото срце на планетата Марс, открија структура што не ја очекуваа. Длабоко во внатрешноста на планетата, сеизмичките податоци од лендерот InSight открија цврста маса со пречник од околу 600 километри.
Ова откритие не само што е во спротивност со претходните сознанија за целосно течното јадро на Црвената планета, туку и не се вклопува во сегашното разбирање на нејзиниот состав, пишува Science Alert.
„Невообичаено е Марс да има цврсто јадро“, рече тимот предводен од сеизмологот Хуисинг Би од Универзитетот за наука и технологија на Кина.
„Раните студии сугерираа дека јадрото на Марс содржи значителна количина на лесни елементи, што ја намалува температурата на јадрото и го прави малку веројатно јадрото да кристализира, со оглед на неговата релативно висока температура.“
Само во последните неколку години научниците успеаја детално да ја мапираат внатрешноста на Марс. Заслугата за ова му припаѓа и на лендерот InSight, кој од 2018 до 2022 година бележеше земјотресни бранови и удари од метеорити користејќи исклучително чувствителен сеизмометар.
Овие бранови, рефлектирајќи се низ внатрешноста на планетата, реагираат различно, во зависност од густината на материјалот, создавајќи еден вид акустичен „рендген“ на Марс. Податоците собрани во текот на четири години ја обезбедија првата детална внатрешна мапа на Марс, откривајќи структура слична на Земјината: тврда кора, истопена површина и густо јадро во центарот.
Постојат клучни разлики помеѓу внатрешноста на Земјата и Марс, и токму тие ги охрабрија научниците да продолжат со истражувањата.
„За разлика од Земјата, Марс денес нема глобално магнетно поле“, објаснија истражувачите. „Наместо тоа, делови од неговата кора се силно магнетизирани, што ни кажува дека Марс некогаш, во далечното минато, имал магнетно поле.“
Глобалното магнетно поле на планетата управува со „динамо“ во нејзиното јадро, кое зависи од конвекцијата во течниот надворешен дел од јадрото.
„Се верува дека овој механизам игра важна улога во одржувањето на магнетното поле на Земјата денес. Спротивно на тоа, за Марс, работите изгледа функционираат поинаку“, додадоа тие во студијата објавена во списанието Nature.
Бидејќи InSight беше стациониран само на една локација, за разлика од мрежата на сеизмички станици на Земјата, тимот се потпираше на податоци од удари на метеорити кои испраќаат бранови низ планетата. Со анализа на 23 такви настани, тие беа во можност да применат техники што вообичаено се користат за податоци од повеќе ќелии.
„Овој пристап ни овозможи да изолираме специфични сеизмички фази врз основа на тоа како тие стигнуваат до ќелиите. Можевме да детектираме бранови што патуваат низ самиот центар на марсовското јадро и рефлексија од внатрешната граница на јадрото, што дава клучни заклучоци за цврсто внатрешно јадро“, наведуваат истражувачите.
Тие пронајдоа неколку различни видови бранови кои, независно еден од друг, укажуваат на постоење на цврсто јадро.
„Овие повеќекратни фази се клучни, бидејќи тие се потврдуваат меѓусебно и сите постојано укажуваат на истиот заклучок: Марс навистина има цврсто внатрешно јадро.“
Што значи ова откритие за иднината?
Како точно може да постои цврсто јадро и покрај високата температура и присуството на полесни елементи како што се сулфур, кислород и јаглерод, засега останува нејасно. Научниците ќе треба да спроведат ново моделирање за да ги испитаат условите на температура, притисок и состав што би можеле да го објаснат ова откритие. И покрај ова, резултатите се исклучително возбудливи, пишува научниот портал.
Понатамошните истражувања би можеле да доведат до подлабоки увиди во тоа како Марс го изгубил своето „динамо“ и своето глобално магнетно поле, но исто така би можеле да откријат нови детали за еволуцијата на карпестите планети – оние за кои се верува дека имаат најголем потенцијал за развој на живот.
„Големината и својствата на внатрешното јадро на Марс служат како клучна референца за разбирање на термичката и хемиската еволуција на планетата“, заклучија истражувачите.
Фото: принтскрин
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Свет
(Видео) Смртоносни поплави го погодија Мароко по години суша
Најмалку 21 лице загина, а 32 се повредени во катастрофалните поплави што го погодија мароканскиот крајбрежен град Сафи во неделата.
Силната бура предизвика хаос на улиците, поплави домови и однесе автомобили, оставајќи трага од пустош, објавува DW.
Според локалните власти, само еден час силен дожд бил доволен за да предизвика порој од каллива вода што навлезе во десетици домови и продавници. Водата однесе автомобили и блокираше многу патишта во овој град, кој се наоѓа околу 300 километри јужно од главниот град Рабат.
🚨 At least seven people dead and 20 injured after exceptional flooding left large parts of the city of Safi, Morocco, underwater today. pic.twitter.com/2331YzOhn9
— Volcaholic 🌋 (@volcaholic1) December 14, 2025
Потврдено е дека најмалку 70 станбени и комерцијални згради во стариот град се поплавени. Повеќето од 32-те повредени лица се пуштени од болница по добивањето на лекарска помош. Спасувачките екипи се на терен и бараат можни нови жртви, иако нивото на водата се намали до недела навечер.
Додека градот се опоравува од последиците од поплавите, метеоролошката служба издаде ново предупредување. Во вторник се предвидуваат уште обилни дождови низ целата северноафриканска земја. Иронично, катастрофалните поплави доаѓаат по седум последователни години тешка суша што речиси исушија некои од главните резервоари за вода во земјата.
Свет
Израелскиот премиер до Сиднеј: Признавте палестинска држава, поттикнувате омраза кон Евреите
Светските лидери го изразија својот ужас од терористичкиот напад на плажата Бонди во Сиднеј, во кој вчера загинаа најмалку 15 лица. Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху отиде чекор понатаму, директно обвинувајќи ја австралиската влада за неуспеси во борбата против антисемитизмот што, според него, довело до трагедијата, пишува The Guardian.
Сурови обвинувања од Нетанјаху
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави дека му пишал на својот австралиски колега Ентони Албанез во август, предупредувајќи дека одлуката на владата да признае палестинска држава „додава масло на огнот на антисемитизмот, ги охрабрува оние што им се закануваат на австралиските Евреи и ја разгорува омразата кон Евреите што сега се крие на вашите улици“. Тој тврдеше дека Албанез „ја заменил слабоста со слабост, а попуштањето со поголемо попуштање“.
„Вашата влада не направи ништо за да го спречи ширењето на антисемитизмот во Австралија. Не направивте ништо за да ги потиснете клетките на ракот што растеа во вашата земја. Не презедовте никакви мерки. Дозволивте болеста да се шири, а резултатот се ужасните напади врз Евреите што ги видовме денес“, рече Нетанјаху.
Нетанјаху, исто така, ги пофали постапките на еден очевидец кој грабна пиштол од еден од напаѓачите, велејќи дека му оддал почит на „храбриот муслиман“ кој ја спречил смртта на „невини Евреи“. „Но, во моментов сме загрижени за нашиот народ, нашата безбедност и нема да молчиме“, рече Нетанјаху. „Се бориме против оние кои се обидуваат да нè уништат“.
Осудување и пораки на сочувство од целиот свет
Израелскиот претседател Исак Херцог во видео порака рече дека „гнасните терористи намерно ги таргетирале невините еврејски семејства кои ја слават првата ноќ на Ханука“. Тој рече дека израелскиот народ стои со Австралија во ова тешко време.
Американскиот претседател Доналд Трамп рече дека тоа е „ужасен напад“ и „јасен антисемитски напад“. Државниот секретар Марко Рубио рече дека САД остро го осудуваат нападот, велејќи: „Антисемитизмот нема место на овој свет“. Поранешниот американски претседател Барак Обама рече дека тој и неговата сопруга Мишел се молат за семејствата на жртвите.
Британскиот премиер Кир Стармер ја нарече веста „длабоко вознемирувачка“. Кралот Чарлс рече дека тој и кралицата Камила се „згрозени и тажни од најстрашниот антисемитски терористички напад“.
Премиерот на Нов Зеланд, Кристофер Луксон, рече дека е шокиран од сцените од Бонди. „Австралија и Нов Зеланд се повеќе од пријатели, ние сме семејство“, додаде тој.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски рече: „Украина е во солидарност со Австралија во лицето на овој брутален терористички напад. Теророт и омразата никогаш не смеат да надвладеат“.
Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, напиша на Икс: „Згрозен сум и го осудувам денешниот гнасен смртоносен напад врз еврејските семејства собрани во Сиднеј за да ја прослават Ханука“.
Свет
(Видео) Татко и син убија 15 луѓе во Сиднеј: „Се заколнале на верност на ИСИС“
Таткото и синот кои убија 15 лица на еврејски фестивал на плажата Бонди во Сиднеј во неделата можеби имале врски со ИСИС, а полицијата го опиша нападот како антисемитски, терористички чин, објави австралиската телевизија ABC.
Високи службеници во истрагата изјавија за ABC дека во автомобилот на напаѓачот се пронајдени две знамиња на ИСИС, иако полицијата на Нов Јужен Велс сè уште официјално не ја потврдила оваа информација.
Во меѓувреме, се појавуваат детали за двојката – 50-годишен татко и неговиот 24-годишен син. Облечени во црно, тие биле видени како стојат еден до друг на мал мост и пукаат со пушки кон луѓе на плажата.
Таткото имал дозволи за шест оружја
Таткото, именуван од локалните медиуми како Саџид Акрам, бил убиен во престрелка со полицијата. Тој имал дозволи за шест оружја, а полицијата верува дека сите биле користени за убивање и повредување луѓе кои уживале во сончев ден на најпознатата плажа во Австралија.
Неговиот син, австралиски државјанин по раѓање, е во критична состојба и е во болница во Сиднеј под полициска заштита.
Под истрага за врски со ИСИС од 2019 година
Премиерот Ентони Албанез во понеделник потврди дека синот – именуван од локалните медиуми како Навид Акрам – го привлекол вниманието на австралиските безбедносни служби од 2019 година.
Drone footage of terrorist attack occurred at Sydney's Bondi Beach during a Hanukkah celebration organized by the local Jewish community. pic.twitter.com/RNFS9zHmBk
— NextMinute News (@nextminutenews7) December 14, 2025
„Тој беше испрашуван за неговите врски со други и беше оценето дека нема индикации за каква било тековна закана или закана за вклучување во насилство“, рече Албанезе.
ABC: Напаѓачите се заколнаа на верност на ИСИС
ABC објави дека се верува дека Навид Акрам имал блиски врски со член на ИСИС кој беше уапсен во јули 2019 година и осуден за подготовка на терористички чин во Австралија. Исто така, се вели дека истражителите за борба против тероризмот веруваат дека двајцата напаѓачи на плажата Бонди се заколнале на верност на ИСИС.
Sky News has obtained footage of the gunmen around Bondi Beach during the terror attack.
One of the gunmen has been named as 24-year-old Naveed Akram. pic.twitter.com/XDU83ZuAhx
— Sky News (@SkyNews) December 14, 2025
Министерот за внатрешни работи Тони Бурк им откри на новинарите во понеделник дека таткото првпат дошол во Австралија во 1998 година со студентска виза, а во 2001 година му била доделена партнерска виза на австралиски државјани. Оттогаш, вели владата, тој патувал во странство три пати.

