Американскиот претседател Доналд Трамп објави дека првичниот договор за прекин на војната меѓу САД и Иран би можел да биде потпишан веќе во недела, додека Пакистан, кој посредува во разговорите, соопшти дека двете страни веќе се согласиле околу рамката на мировниот договор.

Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф изјави дека се подготвува електронско потпишување на документот, по што следната недела би следувале технички разговори за негово спроведување.

Сепак, Иран уште еднаш навести дека утре нема да потпише договор со САД. Корпусот на Исламската револуционерна гарда напиша на Телеграм дека „необичното инсистирање“ на Доналд Трамп договорот да биде потпишан утре е „тест за преговарачкиот тим на Иран“.

Во него се вели дека објавата на Трамп доаѓа „и покрај тоа што иранските преговарачи експлицитно изјавија дека меморандумот сè уште не е финализиран и дека потпишувањето во недела дефинитивно нема да се случи“.

Групата, исто така, сугерираше дека Трамп имал намера потпишувањето да се совпадне со неговиот роденден на 14 јуни, тврдејќи дека сака да го претвори во „личен настан за публицитет“.

Доколку процесот не успее, Трамп предупреди дека „има крајна алтернатива“ за која рече дека се надева дека никогаш повеќе нема да биде употребена.

Ормутскиот теснец – клучната точка на договорот

Еден од најважните делови од договорот се однесува на Ормутскиот теснец, преку кој минува значителен дел од светскиот извоз на нафта.

Според предлог-меморандумот, Иран ќе ја прекине фактичката блокада на теснецот, а САД ќе ја укинат поморската блокада на иранските пристаништа.

Американски претставници наведуваат дека отворањето на теснецот и укинувањето на блокадата ќе се реализираат истовремено. Следната фаза би опфатила расчистување на евентуални мини и обезбедување непречен поморски сообраќај, при што можна е и улога на земјите од Г7.

Само неколку часа откако иранскиот министер за надворешни работи Абас Аракчи изјави дека Иран излегол посилен од војната, американските сили соборија повеќе ирански беспилотни летала кои се движеле кон Ормутскиот теснец. Според американски извори, дроновите претставувале закана за комерцијалниот поморски сообраќај.

Милијарди долари замрзнати средства

Според повеќе извори вклучени во преговорите, договорот предвидува постепено ослободување на милијарди долари ирански средства кои со години се замрзнати во странство.

Покрај тоа, Вашингтон би започнал со олеснување на санкциите за извоз на иранска нафта, што би можело значително да влијае врз иранската економија.

Од иранска страна се нагласува дека ослободувањето на средствата претставува клучен дел од договорот. Техеран исто така инсистира да задржи право да наплатува услуги за поминување низ Ормутскиот теснец.

Нуклеарната програма ќе се решава во рок од 60 дена

Најчувствителното прашање – иранската нуклеарна програма – нема да биде решено веднаш со потпишувањето на договорот.

Според предлогот, двете страни ќе имаат рок од 60 дена за дополнителни преговори околу иднината на програмата.

Вашингтон бара целосно демонтирање на нуклеарната инфраструктура и уништување на резервите на високо збогатен ураниум. Американски претставници наведуваат дека крајната цел е целосно укинување на програмата.

Од друга страна, Техеран не прифаќа демонтирање на програмата и бара ураниумот да остане во земјата во разредена форма.

Израел останува настрана

Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху изјави дека неговата земја нема да биде страна во договорот.

Во последните недели беа забележани несогласувања меѓу Нетанјаху и Трамп околу американските барања Израел да ги намали воените активности во Либан за да се овозможи напредок во разговорите со Техеран.

Додека Иран тврди дека договорот може да придонесе за завршување на конфликтот во Либан и повлекување на израелските сили од одредени подрачја, израелските власти порачуваат дека нема да се откажат од правото самостојно да реагираат на безбедносни закани.

Неизвесност до последен момент

И покрај оптимистичките најави од Вашингтон и Исламабад, останува неизвесно дали договорот навистина ќе биде потпишан во недела.

„Поблиску сме до мировен договор од кога било досега“, порача пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф.

Сепак, изјавите од Техеран покажуваат дека и натаму постојат отворени прашања, поради што конечниот договор сè уште не е целосно загарантиран.

Војна што трае повеќе од три месеци

Конфликтот започна на 28 февруари со заеднички американско-израелски воздушни напади врз Иран, насочени кон неговата нуклеарна инфраструктура и воени капацитети.

Во текот на повеќе од три месеци борби беа извршени десетици воздушни напади, а конфликтот се прошири и врз Либан, каде повторно се активираа судирите меѓу Израел и движењето Хезболах, поддржано од Иран.

Според информациите од дипломатски извори, во војната загинале илјадници луѓе, најголем дел во Иран и Либан, додека глобалните цени на нафтата значително пораснаа поради затворањето на Ормутскиот теснец.

Русија можеби работи на технологија која би овозможила поставување нуклеарно оружје во Земјината орбита, предупреди командантот на германските вселенски сили, Михаел Траут. Во интервју за Политико, за време на Берлинскиот воздухопловен саем ИЛА, тој изјави дека не може да ја исклучи можноста Москва да развива таков капацитет.

„На самиот врв на ескалациската скала е сомнежот дека Русија можеби работи на технологија со која би поставила нуклеарна експлозивна направа во орбитата“, изјави Траут.

Последици за сателитите и глобалната инфраструктура

Според германскиот генерал, евентуална нуклеарна експлозија во вселената не би предизвикала класично уништување како на Земјата, но би можела да има сериозни последици за модерните општества кои зависат од сателитите.

Тој потсети на американскиот нуклеарен тест „Старфиш Прајм“ од 1962 година и предупреди дека денес сличен настан би можел да исфрли од употреба дури една третина од сите сателити во ниската Земјина орбита во период од неколку недели или месеци.

Последиците би ги погодиле комуникациите, навигациските системи, банкарскиот сектор, транспортот, временските прогнози и воените операции ширум светот.

Ризик од долгорочна блокада на делови од вселената

Траут предупреди и на можноста од таканаречениот Кеслеров ефект – сценарио во кое голем број оштетени сателити создаваат облак од отпад што предизвикува нови судири и дополнително зголемување на вселенскиот отпад.

„Може да се замисли дека одредени орбитални височини би станале неупотребливи со децении“, истакна германскиот генерал.

Германија ја засилува вселенската одбрана

Предупредувањето доаѓа во период кога Германија го става вселенскиот домен во центарот на својата одбранбена стратегија. Новата германска стратегија за вселенска безбедност предвидува Бундесверот да биде способен не само да го заштити пристапот до вселената за Германија и нејзините сојузници, туку и да ја ограничи способноста на потенцијалните противници да ги користат вселенските ресурси.

Според Траут, заканите во вселената значително се зголемиле во последните години – од попречување на ГПС-сигналите и ласерски напади до директни закани за сателитите.

Како пример го посочи попречувањето на ГПС-сигналите во Балтичкиот Регион, што веќе влијае врз цивилниот воздушен и поморски сообраќај.

Германија планира нови вселенски капацитети

Германската армија планира набавка на системи за електронско попречување, ласерски технологии и специјални инспекциски сателити. Во подолгорочен план се разгледува и развој на вселенски летала за заштита на сопствените сателити и надзор на потенцијално непријателски системи.

Паралелно, Берлин работи на воспоставување нова воена сателитска комуникациска мрежа САТКОМБВ 4, која треба да обезбеди сигурни комуникации за германските вооружени сили.

Траут нагласи дека системот нема да биде конкуренција на европската сателитска констелација ИРИС 2, туку дополнување на европските капацитети, со можност во иднина во проектот да се вклучат и други европски земји.

Според него, целта е што повеќе европски партнери да добијат пристап до заеднички вселенски комуникациски капацитети, особено државите кои немаат можност самостојно да развиваат сопствени сателитски констелации.

Поранешниот унгарски премиер Виктор Орбан повторно е избран за лидер на опозициската партија Фидес, и покрај тоа што на парламентарните избори во април ја загуби власта по 16 години. На партискиот конгрес, 729 од вкупно 737 делегати гласаа за негов реизбор, а Орбан немаше противкандидат.

Во обраќањето пред гласањето, Орбан порача дека нема намера да се повлече од политиката и дека целосно ја презема одговорноста за изборниот пораз.

„Не се откажувам, никогаш, никогаш, никогаш нема да се откажам“, изјави Орбан.

Пораз по 16 години власт

На парламентарните избори одржани на 12 април, победа оствари десноцентристичката партија Тиса на премиерот Петер Маѓар, која освои двотретинско мнозинство во парламентот.

Со тоа новата влада доби доволно пратеници за да ги поништи уставните измени што беа донесени за време на владеењето на Орбан.

По изборниот пораз, за првпат по долго време во Фидес се појавија и јавни повици од дел од поранешните соработници Орбан да се повлече од политиката.

Фидес мора да се менува

Орбан призна дека Фидес мора да се прилагоди на новата политичка реалност и од владејачка да стане ефикасна опозициска партија.

Тој оцени дека Фидес била „фантастична владејачка партија“ во изминатите 16 години, но нагласи дека се потребни промени за да може повторно да се подготви за враќање на власт.

Анкетите покажуваат голема предност за Тиса

Истражувањата на јавното мислење покажуваат дека Фидес продолжува да ја губи поддршката и по изборите.

Според анкетата на Институтот „Публикус“ спроведена во мај, владејачката Тиса ужива поддршка од 55 проценти од испитаниците, што е повеќе од 53 проценти колку што освои на изборите.

Во исто време, поддршката за Фидес паднала на 17 проценти, во споредба со 39 проценти освоени на изборите, што претставува значителен пад на довербата во партијата на Орбан.