САД официјално го објавија договорот со Иран

Администрацијата на американскиот претседател, Доналд Трамп, го објави официјалниот текст на меморандумот за разбирање постигнат за време на викендот меѓу САД и Иран, презентирајќи ѝ ги на јавноста за прв пат деталите од договорот што треба да послужи како основа за конечен мировен договор.

Документот, насловен како „Меморандум за разбирање од Исламабад меѓу САД и Исламската Република Иран“, содржи 14 точки и предвидува итно прекинување на воените операции, постепено укинување на санкциите врз Иран, повторно отворање на Ормутскиот теснец за меѓународна пловидба и почеток на преговори за траен договор што треба да биде завршен во рок од 60 дена.

Висок функционер на американската администрација изјави дека договорот овозможува итно отворање на Ормутскиот теснец, го обврзува Иран да ги неутрализира своите залихи од високо збогатен ураниум и отвора можност за постепено економско олеснување за Иран во зависност од неговото почитување на своите обврски.

Првата точка од меморандумот предвидува итно и трајно прекинување на сите воени операции меѓу двете земји и нивните сојузници, вклучително и на територијата на Либан. Двете страни се обврзуваат да не започнуваат нови воени дејствија или да не се закануваат со употреба на сила.

Вашингтон и Техеран, исто така, се обврзаа на меѓусебно почитување на суверенитетот и територијалниот интегритет на другиот, како и на немешање во внатрешните работи на другата страна.

Конечниот договор треба да се договори во рок од 60 дена, со можност за продолжување доколку двете страни се согласат.

Една од клучните одредби се однесува на враќањето на слободната пловидба низ Ормутскиот теснец, еден од најважните енергетски коридори во светот низ кој минува приближно една петтина од глобалната трговија со нафта.

Соединетите Американски Држави ветија дека постепено ќе ја укинат поморската блокада на Иран и ќе ги повлечат воените сили од непосредната близина на земјата по склучувањето на конечниот договор.

Од друга страна, Иран е посветен на обезбедување безбеден премин за трговски бродови помеѓу Персискиот Залив и Оманскиот Залив без наплата на такси во текот на преоден период од 60 дена.

Меѓу најинтересните одредби од договорот е обврската на Соединетите Американски Држави да развијат, заедно со регионалните партнери, план за економска реконструкција на Иран во вредност од најмалку 300 милијарди долари.

Механизмот за спроведување на овој план треба да се дефинира за време на преговорите за конечниот договор, а Вашингтон е посветен на обезбедување на сите потребни дозволи и ослободувања за спроведување на финансиски трансакции.

Меморандумот, исто така, предвидува постепено укинување на сите санкции против Иран, вклучувајќи ги и оние наметнати од Обединетите нации, Меѓународната агенција за атомска енергија и едностраните санкции на САД.

Во исто време, Соединетите Американски Држави се согласија да дозволат користење на замрзнати ирански финансиски средства и државен имот. Начинот на кој овие средства се ослободуваат треба да се дефинира за време на преговорите што следат.

Веднаш по потпишувањето на меморандумот, Министерството за финансии на САД треба да издаде посебни дозволи за извоз на иранска нафта, нафтени производи и сродни финансиски услуги.

Иран во договорот потврди дека нема да развива или стекнува нуклеарно оружје.

Двете страни се согласија дека во текот на идните преговори ќе дефинираат метод за неутрализирање на постојните залихи на високо збогатен ураниум. Во официјалниот текст се наведува дека минималниот услов е разредување на ураниумот на иранска територија под надзор на Меѓународната агенција за атомска енергија.

Прашањето за идното збогатување на ураниум и други аспекти на нуклеарната програма на Иран, исто така, ќе бидат предмет на преговори во текот на следните 60 дена.

Пред објавувањето на официјалниот документ, американската CNN објави нацрт-верзија на договорот што го доби преку дипломатски извори. Официјалната верзија во голема мера се совпаѓа со претходно протечениот текст, но содржи неколку важни промени.

Најзначајната меѓу нив се однесува токму на постапката за неутрализирање на залихите на високо збогатен ураниум на Иран, која не беше прецизно дефинирана во претходната нацрт-верзија.

Американските претставници истакнуваат дека меморандумот е првенствено политичка рамка за понатамошни преговори и дека не ги вклучува сите детали и обврски за кои двете страни наводно се согласиле преку посебни дипломатски канали.

Формалното потпишување на меморандумот е закажано за утре во Швајцарија, по што треба да започне 60-дневниот процес на преговори за конечниот договор меѓу Вашингтон и Техеран.

фото/Depositphotos