Култура
Објавен нов осврт кон романот „Столб што пее“ на Томислав Османли
Во најновиот број на прилогот „Култура, уметност и наука“, белградскиот весник „Политика“ под насловот „ Ода кон источниот Медитеран “ објави осврт кон српското издание на романот „Столб што пее“ од Томислав Османли.
Романот, во превод на писателот и преведувач Сашо Огненовски, неодамна го објави новосадското книгоиздателство „Агора“ . По подеднакво содржајната рецензија објавена пред три месеци во угледниот белградски дневник „Danas“, новиот осврт во „Политика“ донесува уште едно комплексно согледување на романот „Столб што пее“, од перото на истакнатата критичарка Александра Ѓуричиќ. Авторката на текстот е писателка, драматург, музиколог и поранешна уредничка и редовна соработничка на рубриките за култура на весникот „Политика“, во еден од кои сега го објавува својот осврт кон книжевните вредности на македонскиот роман.
„Новиот роман од познатиот и наградуван македонски прозаист и драматург Томислав Османли (1956, Битола) тешко е да се дефинира жанровски, но се чита како песна во проза, ода за Источниот Медитеран – го започнува својот текст книжевната критичарка и продолжува – Тука тој ги сместува своите херои, историски личности и фиктивни ликови чии судбини добро ги познава или ѝ препушта на имагинацијата да ги пополни изгубените делови од овој медитерански палимпсест. (…) Мозаикот од приказни се слева во сферата на времето во која е сѐ возможно симултано, во која човечките трагедии се повторуваат но и секогаш одново се разгорува надежта во убавината и вербата во живот“.
Откако ќе укаже на централниот, меѓу повеќето главни ликови на романот „Столб што пее“, мелопоетот Сејкил кој живеел во првиот век од нашава ера во античкиот град Тралејс во Мала Азија, денешен Ајдин во Турција и, парадоксално, успеал да остави еден оптимистички музичко-поетски запис – на својот посмртен столбец што преживеал столетија, војни и пожари, а ќе биде пронајден во мугрите на Дваесеттиот век, Ѓуричиќ укажува на нововековните воени трагедии на тој простор во кој, истакнува таа: „…се поништува сета убавина на преплетените вери и култури на која Османли, со нескриено перо на поет, ѝ се восхитува. (…) тој во својот роман ја зема нетрпеливоста како некој вид лајтмотив што го следи човечкиот род… Пораката пренесена и низ мелодијата на старогрчката пентатоника, одѕвонува низ целото дело, во хроматските варијанти на различните епохи, сѐ до епизодата за младиот човек бегалец од Алепо кој преку Турција, Грција и Македонија се префрла во Србија и тука во еден бегалски камп чека дозвола да продолжи натаму и да го пронајде своето семејство.“
Ваквите лични трагедии, коментира критичарката Александра Ѓуричиќ, отсекогаш најдобро ја одразувале суровата историја на војните и на етничките чистења кои, и покрај тоа што никогаш не му донеле ништо добро никому, сè уште тврдокорно се случуваат и денес, со истата ѕверска насилност, како во античките времиња или во која било друга ера на човечката историја:
„Преку ликот на Сејкил, се чини дека нѝ се обраќа самиот автор, со своето кредо за животот, времето и минливоста, во кое ја оспорува познатата реченица на Хераклит за невозможноста за повторно влегување во истата река. Сосема спротивно, ние постојано влегуваме во истата вода, во време кое не тече праволиниски туку е сферично, затворајќи ги круговите на истите човечки надежи и грешки, секогаш враќајќи нè кон нови почетоци затоа што ‘ старата река што останува вечно иста / слободно ти стапни во неа, / таа е секогаш чиста’ “
Ѓуричиќ посебно ја истакнува: „Необичната, мозаична градба на романот, (која) ѝ се должи на фрагментарната постапка, но и ѝ се опира на секоја теоретска класификација и на веќе премногу користните термини постодерна и интертекстуалност, ја олицетворува авторова слобода содржината сосем да ѝ ја подреди на формата. Оваа книга имено не е само за читање, туку и за слушање, а на каков тоа начин на внимателниот читател таа ќе му ја отпее својата химна, тоа нека остане загатка и само една од бројните причини поради кои таа треба да се чита и како роман и како хроника, па и како хрестоматија на записи за страдањето и за искупувањето.“ – заклучува критичарката на „Политика“ во својот содржаен книжевен осврт кон македонскиот роман „Столб што пее“.
Инаку, „Столб што пее“, во превод на писателот Сашо Огненовски, пред пет месеци во Србија ја објави угледната издавачка куќа „Агора“, а нешто пред тоа и грчката издавачка куќа Literatus од Солун каде што, инаку, во мај беше промовирана и на годинашниов Меѓународен Саем на книгата. Српскиот издавач на македонскиот роман, пред три години го публикуваше и „Брод. Конзархија“, дистопискиот роман на истиот македонски автор во издание за кое на Томислав Османли му припадна меѓународната наградата Zheng Niang за најдобар роман (еx aequo, со автор од Романија), на книжевниот конкурс што се распишува во Кина а потоа доживеа и објава во Русија.
И најновата книга на Османли, според укажувањето на издавачот и писател Ненад Шапоња, веќе има убав прием меѓу читателите во соседната книжевна култура. Двата книжевни осврта објавени од угледните критичарски пера и во реномирани гласила во соседна Србија, се речит показ и на тоа тврдење.
Инаку, “Столб што пее“ на Томислав Османли беше финалист на македонските конкурси за роман и за прозно творештво во 2023 година.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Култура
По премиерата на Канскиот фестивал, филмот „ЛОЈНС“ официјално селектиран на Berlin Critics’ Week 2026
Краткометражниот игран филм „ЛОЈНС“, во режија на Доријан Жесперс, а во копродукција на Веда Филм од Скопје, е официјално селектиран за учество во програмата на Berlin Critics’ Week 2026, која ќе се одржи од 9 до 17 февруари 2026 година во Берлин.
Филмската програма на фестивалот започнува во вторник, 10 февруари, во киното Hackesche Höfe Kino. Berlin Critics’ Week е независнo курирана платформа која се прикажува паралелено со Берлинале и презентира значајни филмски остварувања од тековната фестивалска сезона како важен простор за критички дијалог и најновите и најхрабрите авторски филмови.
Во својата официјална најава, фестивалот го истакнува следново за филмот и режисерот:
„Доријан Жесперс се чини дека не ги смета за свети ниту судските драми, ниту соновните секвенци. Во својот краток филм ”ЛОЈНС”, тој избира безвременска судница како сцена за кафкијанска фарса и со голем ентузијазам продолжува да крши безброј правила на наративното кино. Младиот режисер е главна тема на разговор уште од неговиот наградуван дипломски филм ‘Sun Dog’, и ние со нетрпение очекуваме да слушнеме што има да каже за својот нов филм.”
Култура
Прилепскиот џез фестивал не доби финансиска поддршка од Министерството за култура, организаторите бараат објаснување
Здружението за субкултура ПП ЏЕЗ ФЕСТИВАЛ ПРИЛЕП, организатор на фестивалот „Прилеп Џез викенд“ (Prilep Jazz Weekend), ја информира јавноста дека Министерство за култура одлучило да не го поддржи фестивалот во годината кога требаше да се одржи неговото 15-то, јубилејно издание.
Од здружението наведуваат дека по 14 години континуирана институционална поддршка, ваквата одлука не може и не смее да се третира како изолиран случај. Според нив, Prilep Jazz Weekend не е експериментален или привремен проект, туку фестивал со историја, публика, јасна програмска визија и препознатлив културен идентитет, кој повеќе од една деценија ја гради културната сцена во Прилеп и пошироко.
Во соопштението се поставуваат низа прашања до надлежните институции, меѓу кои дали културната политика на државата оди кон централизација и маргинализација на културните настани во помалите градови, дали континуитетот, квалитетот и публиката сè уште се релевантни критериуми при распределбата на јавни средства, како и дали комисиите што одлучуваат се навистина независни и стручни.
Од здружението оценуваат дека со вакви одлуки културата надвор од главниот град не се развива, туку, како што наведуваат, „се гаси тивко, без објаснување и без одговорност“. Тие додаваат дека ова не е само удар врз еден фестивал, туку порака до културните работници во внатрешноста дека нивниот долгогодишен труд и резултати лесно може да бидат игнорирани.
Во соопштението се нагласува дека Prilep Jazz Weekend ќе продолжи да постои благодарение на публиката, идејата и упорноста, но дека јавноста има право да знае зошто институциите се откажуваат од докажани културни вредности, особено оние што доаѓаат надвор од центарот.
Од Здружението бараат транспарентност, образложение и одговорност, порачувајќи дека културата не смее да биде жртва на молк, бирократија и селективна поддршка, туку право што мора да биде достапно насекаде.
Култура
„Ѕвездено арпежо“ со врвната харфистка Анлин Ленартс
Овој четврток со почеток во 20 часот оркестарот на Македонска филхармонија ќе одржи концерт насловен „Ѕвездено арпежо“ на кој како солистка ќе настапи Анлин Ленартс, водечка харфистка од Белгија, која во моментов работи во оркестарот на престижната Виенска филхармонија. Диригент е маестро Конрад ван Алфен од Холандија. На програмата се „Горе и долу – три слики од Книга на промени“ од македонскиот композитор Владимир Николов, Концертот за харфа и оркестар „Аранхуез“ од Хоакин Родриго и Симфонијата бр.5 од Лудвиг ван Бетовен.
Белгиската харфистка Анлин Ленартс е една од водечките солистки на својот инструмент. Во декември 2010 година е именувана за прва харфа на Виенската филхармонија. Како солистка настапувала со бројни реномирани оркестри, меѓу кои Симфонискиот оркестар на Баварското радио, оркестарот „Моцартеум“, Брукнеровиот оркестар од Линц, Бриселската филхармонија и Националниот оркестар на Белгија. Своето солистичко деби го имала во престижни сали како Вигмор во Лондон, Карнеги хол во Њујорк, Берлинската филхармонија…, како и на престижни фестивали. Нејзините настапи се снимени од BBC Radio 3, Radio France Musique и Deutschlandfunk. Анлин има освоено 23 награди на меѓународни натпревари за харфа, меѓу кои првата награда на Grand Prix International Lily Laskine (2005) и Награда на публиката на ARD International Music Competition во Минхен. Таа има снимено повеќе албуми за Warner Classics, вклучувајќи и издание со дела од Нино Рота, кое во 2019 година ја доби наградата Opus Klassik. Истата година ја доби и наградата „Почести на фламанската заедница“ од Владата на Фландрија. Анлин Ленартс студирала во Брисел и во Париз, а магистерската диплома по харфа ја стекнала со највисоки одлични оценки. Денес таа предава на Универзитетот во Мастрихт и е член на наставниот кадар на Aspen Music Festival (САД).
Конрад ван Алфен е инспиративен диригент кој ги прави нештата да се случуваат, ќе напише критиката за холандскиот маестро. Етаблираниот холандски/ јужноафрикански диригент Конрад ван Алфен се стекнал со својата популарност и кај оркестрите и кај публиката благодарение на посебниот начин на кој тој ги води пробите и изведбите. Маестро Ван Алфен е уметнички директор и шеф-диригент на Симфонискиот оркестар во Ротердам. Во изминатите 16 години го издигнал својот оркестар на ниво да биде интернационално признат оркестар и да стане домаќин на концертни серии во Ротердам, Хаг и Амстердам. Скорешните интенационални турнеи на оркестарот ги вклучуваат: Русија, Мексико, Бразил, Колумбија и Чиле. Од 2005 до 2009 година Конрад ван Алфен бил на позицијата шеф-диригент на Државниот симфониски оркестар „Сафонов“ во Русија, каде што се здобил со наградата за својот придонес во културата во Јужна Русија. Во моментот е уметнички директор на „Московското филхармониско здружение“ во чии рамки редовно диригира со оркестрите од Москва, во познатата сала „Чајковски“. Исто така, тој е гостин-диригент и со оркестрите на добро познатите културни центри во Новосибирск и Санкт Петербург. Во изминатите години бројни оркестри низ светот настапиле под диригентската палка на Ван Алфен, и тоа во: Холанија, Германија, Белгија, Италија, Швајцарија, Англија, Данска, Израел, Словенија, Србија, Бугарија, Романија, Полска, Јужна Африка, Кина и Мексико. Неодамна успешно дебитирал со Филхармонискиот оркестар од Брисел, со „Симфоникер“ во Бохум и со Симфонискиот оркестар „Светланов“ во Москва. Бројни солисти ја уживале неговата придружба, како што се: Даниел Хоуп, Жанин Јансен, Бенџамин Шмид, Куирин Виерсен, Роланд Браутигам, Албан Герхард, Симон Ламсма и Никита Борисо-Глебски. Низ изминатите години неговите соработки со Рускиот нацинален оркестар и солистот Михаил Плетнеев на фестивалите во Монтро и Мерано резултирале со неколку покани за соработка за турнеите во Кина и во Јужна Америка. Конрад ван Алфен е роден во 1963 година во Преторија. По завршувањето на своите музички студии на 26-годишна возраст, тој се преселил во Холандија и ја имал постојаната позиција на контрабасист во Радио-симфонискиот оркестар и на академијата „Бетовен“ во Антверпен, Белгија, паралелно студирајќи и диригирање под раководство на Ери Клас и Роберо Бензи.

