UNCAC-коалицијата ги повикува владите да обезбедат висок степен на транспарентност во нивното справување со здравствената и економската криза предизвикана од Ковид-19 со цел нивните заложби да бидат поефикасни и да ги намалат последиците предизвикани од корупција и измами.

„Транспаренси интернешнл – Македонија“, како членка на UNCAC-коалицијата, во повеќе наврати укажа за заложбите што ги презема за време на Ковид-19 преку јавни соопштенија преку медиумите и социјалните медиуми, како и на активностите што заеднички ги спроведува во рамките на Платформата на граѓански организации за борба против корупцијата.

Како што многу држави мобилизираат огромни суми во своите кризни фондови со цел справување со кризата, на јавноста, граѓанското општество и на медиумите мора да им биде обезбедена слобода во набљудувањето и евалуацијата на тоа како се трошат јавните ресурси.

„Во ова време на криза, кога граѓанските слободи се ограничени и системот на спреги и кочници е ослабнат, повеќе од кога било е неопходно да се осигурат транспарентноста и антикорупциските принципи на Конвенцијата на Обединетите нации против корупцијата и нивно спроведување“, изјави Матијас Хутер, директор на UNCAC-коалицијата.

Во рамките на Конвенцијата, 186 држави од светот се обврзаа да создадат системи за јавни набавки, кои ќе се основаат на транспарентност, конкуренција и објективни критериуми во носењето одлуки. Во своите заложби во пандемијата предизвикана од Ковид-19 владите мора да обезбедат активно објавување на информациите поврзани со процесите на јавните набавки и јавен пристап до сите важни документи вклучувајќи ги и поголемите евалуации, склучените договори, нивното спроведување и завршувањето на проектите.

Неопходно е ова да се примени на склучените договори во постапките за време на криза.

Понатаму, јавноста треба да има пристап до информации, датуми на регистрација на компаниите, нивните поднесени документи, како и нивните директни сопственици, со цел да набљудува кој има придобивки од јавните договори.

Исто така, неопходно е владите да обезбедат транспарентност и одговорност во управувањето со јавните финансии, како што се обврзаа тоа да го прават во согласност со UNCAC: владите треба да обезбедат целосна транспарентност и соодветен надзор на ресурсите што се распределени за справување со кризата од Ковид-19. Во принцип, имињата и идентитетите на компаниите и претпријатијата што примаат помош во период на криза или финансирања, дали во форма на грантови или нискокаматни кредити, треба да бидат јавно достапни, како и деталите во однос на дадената поддршка и какви било поврзани услови.

Граѓанските организации играат важна улога во набљудувањето во трошењето на јавните ресурси и осигурување одговорност кај тие што носат одлуки. Владите се обврзаа на промовирање активна вклученост на граѓанскиот сектор во борбата против корупцијата во рамките на член 13 од UNCAC. Исто така, неопходно е владите да обезбедат соодветен простор за граѓанските организации, како и медиумите да може да функционираат, дури и во време кога граѓанските слободи се ограничени за заштита на јавното здравје.

Во справување со пандемијата од Ковид-19 голем број влади презедоа мерки да се ограничат транспарентноста и јавниот пристап кон информации. Ефикасен пристап до информации е клучен не само за превенција и детектирање корупција и осигурување на одговорноста туку и за промовирање на јавната доверба и справувањето со дезинформации.

„За време на Ковид-19, пристапот до информации е поважен од кога било поради тоа што јавноста мора точно да знае што правини вната влада за справување со кризата и да се осигури одговорност во нивните одлуки“, вели Дејвид Банисар, претседател на UNCAC-коалицијата и претседател на ‘Транспарентност’, во рамките на членот 19: „Пред сè, владите не смеат да ја користат пандемијата како можност да ги покријат својата неспособност, корупција или поширока злоупотреба на човековите права“.

Укажувачите често играат важна улога во откривањето случаи на корупција, непотизам, измама, загуба и други проблеми што влијаат на јавноста. За време на кризата, многумина излегуваат пред јавноста со октривање на проблемите со итните реакции, што доведе до подобрувања. Но, многумина исто така биле казнети или биле под закана поради таквите постапувања. Поради тоа, неопходно е државите да усвојат и спроведат законска рамка, која ќе осигури целосна заштита на укажувачите што укажуваат на грешки во јавниот и приватниот сектор.

UNCAC-коалицијата исто така ги повикува сите донатори што ги поддржуваат државите во врска со справувањето со здравствената и социо-економската криза предизвикана од Ковид-19, меѓународните организации, владите, фондациите, како и другите приватни донатори – да осигурат највисоки степени на транспарентност кога обезбедуваат помош.

Донаторите е потребно јавно да ги објават деталите на финансиската и нефинансиската дадена помош, сите услови поврзани со помошта, имињата и другите идентификувачки фактори на компаниите на кои им се доделени договори, како и нивните сопственици. Транспарентноста е неопходна за да им се овозможи на граѓанските организации и јавноста да ги набљудуваат доделувањето и користењето на помошта во сите нејзини облици. Понатаму, донаторите треба да ги вклучат сите антикорупциски мерки во кризните фондови што ги доделуваат за да може да обезбедат дека средствата не се несоодветно распределени, украдени или потрошени, туку ефикасно насочени кон тие на кои најмногу им е потребна помош, се наведува во соопштението.