На итниот самит на лидерите на Европска унија во Брисел почнаа да се обликуваат темелите за посилна и пообединета Европа, поттикнати од заканите на Доналд Трамп, војната што Владимир Путин ја води на нејзиното источно крило и Кина како немилосрден конкурент, пишува „Телеграф“.

Во новата ера на светски сили, ЕУ настојува да стане поголема, побогата и посилна „супер Европа“, способна да им се спротивстави на хировите на светските автократи. Идејата на Емануел Макрон за претворање на 27-те членки во геополитички гигант долго време беше игнорирана, но овој пат ситуацијата е поинаква, потврдиле бројни извори од Брисел.

„Живееме во свет во кој лидерот на слободниот свет е подготвен да го преврти западниот сојуз поради нешто што го видел на ‘Фокс њуз’“, изјавил еден дипломат на ЕУ.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц во Давос го опиша глобалниот поредок како место што се менува „со невидена брзина“, додавајќи дека „Европа ја разбра пораката“ и дека неговата влада ќе спроведе амбициозна реформска програма насочена кон безбедноста, конкурентноста и европското единство.

Одговорот на ЕУ на секоја голема криза отсекогаш бил „повеќе Европа“, а за потврда на „европскиот суверенитет“ ѝ се потребни нови членки, повеќе пари и посилна војска. Проширувањето, кое со години беше непопуларна тема во Брисел, сега повторно е во фокусот, со најмалку девет држави што сакаат да станат дел од Унијата.

„Луѓето сакаат да влезат во Европската унија. Никој не сака да влезе во Кина. Ниту еден сосед на Соединетите Држави не сака да им се приклучи на Соединетите Држави“, изјави белгискиот премиер Барт Де Вевер, истакнувајќи ги како предности почитувањето и владеењето на правото.

Војната во Украина промени сè, а членството на Киев стана клучна компонента на мировниот договор што Доналд Трамп се обидува да го постигне со Путин. Нацрт-планот предвидува влез на Украина во ЕУ веќе во 2027 година, што бара забрзување на процесот.

„Сакаме да обезбедиме дека ќе можеме да ги исполниме нашите ветувања кон Украина. Не смее да се смета дека ЕУ го блокира мировниот договор“, изјавил еден функционер на ЕУ.

Европската комисија разгледува членство „чекор по чекор“, што би ѝ овозможило на Украина да му се приклучи на блокот со ограничени права додека не ги спроведе сите потребни реформи. Таквиот пристап, сепак, создава домино-ефект, бидејќи шесте земји од Западен Балкан – Црна Гора, Албанија, Северна Македонија, Косово, Босна и Херцеговина и Србија – исто така долго чекаат членство и ќе бараат сличен третман.

Молдавија и Грузија поднесоа барање во 2022 година. Дури и Исланд на пролет би можел да одржи референдум за членство, делумно како заштита од американскиот претседател. Иако Заедничката рибарска политика на ЕУ е потенцијален проблем, пристапувањето на Исланд би требало да биде едноставно.

Со проширување на Балканот, Молдавија, Грузија, Украина и Исланд, ЕУ би се проширила за речиси 400.000 квадратни милји, а нејзиното население би се зголемило за 57 милиони.

„ЕУ ќе има корист затоа што во овој нов свет големината е важна. Ќе го прошири нашето единствено пазариште, ќе донесе стабилност и безбедност“, изјави функционер на ЕУ.

За ваквото проширување да функционира, ЕУ мора да се реформира. Една од клучните промени е напуштањето на принципот на едногласност при донесување одлуки, кој често ѝ овозможуваше на една земја-членка да го блокира целиот Сојуз.

Унгарија, како најблизок сојузник на Владимир Путин во ЕУ, во последниве години најчесто го користеше правото на вето, особено по прашањето за војната во Украина. Поради тоа, сè почесто одлуките се носат со гласовите на 26 членки, без Унгарија, а расте и поддршката за одлучување со квалификувано мнозинство.

За новите членки се разгледуваат таканаречените „Орбанови клаузули“, со кои исплатата на средства од европските фондови би се поврзала со почитувањето на владеењето на правото. Сепак, патот не е едноставен: Унгарија веќе најави вето за членството на Украина, а некои членки не го признаваат суверенитетот на Косово, додека во Франција, Холандија, Австрија и Германија зајакнуваат евроскептичните партии.

Најголемата предност на ЕУ е единствениот пазар со 460 милиони потрошувачи. За да се поттикне конкурентноста, европските лидери сакаат да ја намалат бирократијата и да ги интегрираат пазарите на капитал.

Унијата исто така работи на зајакнување на стратешката независност за да ја намали зависноста од рускиот гас, американската воена моќ и кинеските суровини клучни за зелената транзиција. Во тој контекст, Украина и Гренланд располагаат со значајни ресурси.

Брисел склучува и нови трговски договори со земји како Мексико, Канада, Индија и блокот Меркосур, со цел да ја зајакне отпорноста на економска уцена. Сепак, ова не е антиамерикански заокрет.

„Добро е што Унијата се мобилизира и стекнува поголема доверба во сопствените способности. Но би било погрешно ова да се претвори во нешто антиамериканско“, изјави полскиот премиер Доналд Туск.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски ги обвини европските нации дека се премногу зафатени со меѓусебни расправии за да станат „вистинска глобална сила“. Империјата е силна онолку колку што е силна нејзината војска, а Европа со децении ги намалуваше одбранбените буџети, потпирајќи се на американскиот безбедносен чадор.

Иако Доналд Трамп ги принуди членките на НАТО да ги зголемат издвојувањата за одбрана, довербата во американската посветеност на заемната одбрана е нарушена. Европа и понатаму со децении заостанува зад САД и зависи од американска воена технологија, како борбените авиони F-35 и системите за противвоздушна одбрана „Патриот“.

Франција има независно нуклеарно оружје, но не е подготвена да го понуди за одбрана на целиот континент. Иако постојат планови за заеднички европски одбранбени проекти, како шемата за заеми „Safe“ вредна 150 милијарди евра, минатото е полно со неуспеси предизвикани од спротивставени национални интереси.

Во новиот геополитички поредок и Обединетото Кралство мора да го пронајде своето место. Премиерот Кир Стармер инсистира дека нема да се враќа на единствениот пазар ниту на слободата на движење, но веќе се согласи на усогласување со ЕУ во области како правилата за храна, како и одбранбениот и надворешнополитичкиот пакет.

Тој јасно застана на страната на Европа по прашањето за Гренланд, а некои пратеници веќе зборуваат за нова царинска унија со Брисел.

„Стармер чепка по рабовите на пакетот на Џонсон. Открива дека тоа е скапо, одзема многу време и е фрустрирачко“, изјави Ендру Даф од Европскиот центар за политика.

На неговиот наследник ќе биде да го извлече вистинскиот заклучок од сето ова – да го отфрли сето тоа и повторно да аплицира за членство. Ако „супер Европа“ навистина почне да се обликува, на Лондон би можело да му стане невозможно да ѝ одолее на привлечноста на нејзината орбита.

Претседателот на САД, Доналд Трамп, изјави дека неговата администрација „испитува сè“ откако агентите за имиграција смртно го застрелаа 37-годишниот медицински техничар Алекс Прети во Минеаполис во саботата. Во интервју за „Волстрит џурнал“, Трамп исто така најави можно повлекување на агентите од градот, но без да даде конкретен временски рок.

Во меѓувреме, протестите продолжија во Минеаполис и другите градови во САД, а гувернерот на Минесота, Тим Волц, предупреди дека Америка е на „пресвртна точка“.

Околностите околу инцидентот, второто фатално убиство на американски државјанин од страна на федерални агенти во последните недели, беа жестоко оспорувани, предизвикувајќи нови тензии меѓу државните и федералните власти. Администрацијата на Трамп го бранеше агентот кој го испукал куршумот.

Министерката за внатрешна безбедност, Кристи Ноем, изјави дека Прети бил застрелан затоа што пукал со пиштол. Локалните власти го негираа ова, велејќи дека пиштолот бил легално регистриран и дека Прети бил застрелан откако му бил запленет пиштолот. Семејството на Прети потврди дека тој поседувал пиштол и имал дозвола да го носи, но дека не биле свесни дека некогаш го носел.

„Волстрит џурнал“ објави дека Трамп, кога бил директно прашан дали агентот постапил правилно, одговорил: „Истражуваме, разгледуваме сè и ќе донесеме одлука“. Тој додаде: „Не ми се допаѓа никакво пукање. Не ми се допаѓа. Но, не ми се допаѓа кога некој оди на протест и има многу моќен, целосно наполнет пиштол со два шаржери полни со куршуми.Ни тоа не изгледа добро“.

Министерството за внатрешна безбедност (DHS) тврди дека агентите дејствувале во самоодбрана откако Прети, за кого велат дека имал пиштол, се спротивставил на обидите да го разоружаат. Сепак, очевидци, локални службеници и семејството на жртвата ја оспоруваат таа верзија, велејќи дека тој држел мобилен телефон, а не оружје.

Поранешните претседатели Бил Клинтон и Барак Обама, исто така, ја критикуваа ситуацијата, при што Клинтон ги опиша настаните како „ужасни сцени“. Дури и Националната асоцијација за пушки (NRA), сојузник на Трамп, повика на целосна истрага.

Во текот на викендот, во Минеаполис беа одржани бројни бдеења за Прети, а протестите се проширија и во други градови во САД, вклучувајќи ги Њујорк, Чикаго и Лос Анџелес. Демонстрантите изразија гнев и шок, извикувајќи слогани како „ICE надвор сега“.

фото/ depositphotos

Индија и Европска унија се блиску до објава на договор за слободна трговија, со кој Индија ќе ги намали високите царини за автомобили увезени од ЕУ – од сегашни 110% на 40%, а со тек на време и до 10%, пренесува Ројтерс, повикувајќи се на два извора запознаени со преговорите.

Според договорот, намалувањето ќе важи за ограничен број автомобили со увозна цена над 15.000 евра, со годишна квота од околу 200.000 возила, која сè уште може да се менува. Електричните возила ќе бидат изземени од олеснувањата во првите пет години, со цел заштита на домашните производители.

Се очекува договорот официјално да биде објавен во вторник, по што ќе следи финализирање и ратификација. Пактот би можел значително да ја зголеми билатералната трговија и да отвори нови можности за европските производители на автомобили на едно од најзаштитените пазари во светот.