Свет
Сонда со примерок од опасен астероид пристигнува на Земјата
Сондата OSIRIS-Rex на НАСА треба да се врати од своето долго патување во вселената и да ја допре почвата на западната пустина во американската држава Јута в недела.
Сондата носи скапоцен товар – прашина од огромниот астероид Бену, голем колку планина и најопасен за нас во целиот Сончев систем. Овој примерок би можел да одговори на многу важни прашања: Од каде доаѓаме? Како е возможен живот на Земјата?
„Кога астероидот Бену од 250 г ќе стигне до нас, во нашите раце ќе имаме материјал што постоел пред нашата планета, можеби дури и некои зрна што постоеле пред Сончевиот систем“, рече планетарниот научник Данте Лаурета, главниот истражувач на мисијата, како што соопшти Би-би-си.
„Се обидуваме да ја составиме сложувалката на нашите почетоци. Како настанала Земјата и зошто е возможен живот на неа? Од каде доаѓа водата во океаните, од каде воздухот во нашата атмосфера и што е најважно. Кој е изворот на органските молекули што го сочинуваат целиот живот на Земјата?“, тој додаде.
Имено, научниците претпоставуваат дека многу од клучните компоненти за развој на животот пристигнале на Земјата во нејзината рана историја преку удар на астероид. Со цел да се истражи оваа хипотеза, во 2016 година НАСА лансира сонда кон астероид со дијаметар од 500 метри.
Беа потребни две години за леталото да стигне до Бену, а потоа уште две мапирања на површината пред тимот да најде соодветно место за собирање на примерокот. На 20 октомври 2020 година сондата се спушти до астероидот и успеа да ја собере скапоцената прашина. Но, не помина сè како што очекуваа научниците.
Идејата беше сондата со својот дел да удри во површината и да ослободи излив на азотен гас што ќе подигне чакал и прашина. Но, во текот на тој процес дојде еден вид шок. Кога механизмот допрел, површината се одвоила како течност и притисокот создал кратер со дијаметар од 8 метри.
Материјалот се разлетал во сите правци, но за среќа и во комората за собирање примероци. Кога сондата ќе стигне до Земјата, ќе биде транспортирана во вселенскиот центар Џонсон во Тексас, каде што е создадена посебна „чиста просторија“ за анализа на примерокот.
НАСА го смета Бену за најопасната карпа во Сончевиот систем бидејќи има најголема веројатност да удри во Земјата од сите познати астероиди. Но, нема причина за грижа. Иако Бену претставува ризик за нашата планета, веројатноста за удар е многу мала, пишува Science Alert.
Имено, Бену, заедно со астероидот 1950 DA, се вбројува меѓу најопасните познати астероиди. Поради својата патека и орбита околу Сонцето, која трае 1,2 година, во следните неколку века во неколку наврати ќе се доближува до Земјата до тој степен што постои мала можност за судир.
НАСА вели дека постои шанса Бену да помине низ таканаречената гравитациска брава за време на неговото прелетување на 25 септември 2135 година – област во вселената што може да го насочи да се судри со нашата планета на крајот на 22 век.
Иако е тешко да се одреди точната веројатност за ваков катастрофален настан, со помош на податоците собрани од леталото OSIRIS-Rex, експертите успеаја да создадат подобар модел на развојот на орбитата на Бену. Нивната анализа покажува дека има само 0,037 % (1:2700) шанса да удри во Земјата на 24 септември 2182 година.
Бену, веројатно, содржи многу вода врзана во минерали, кои би можеле да сочинуваат дури 10 проценти од неговата тежина. Научниците имаат намера да откријат дали односот на разните видови атоми на водород на овој астероид е сличен на оној во океаните на Земјата.
Веројатно, има многу јаглерод на Бену. Како што знаеме, животот на нашата планета се заснова на органска хемија, па се поставува прашањето дали сложените молекули, како водата, дошле на младата Земја од вселената.
„Анализата на метеоритите покажува дека астероидите, веројатно, содржат зоолошка градина со разни органски молекули. Но, во метеоритите тие често се контаминирани, па со овој примерок можеме да откриеме точно кои органски компоненти се наоѓаат на Бену“, објасни планетарниот научник Сара Расел од Природонаучниот музеј во Лондон.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Свет
Трамп испраќа граничен експерт во Минесота: oд Волц побарано да се намали бројот на федерални агенти
Американскиот претседател Доналд Трамп објави дека го испраќа својот „граничен цар“ Том Хоман во државата Минесота, по притисокот да се спроведе истрага за пукањето во кое федералните имиграциски агенти убија демонстрант овој викенд.
Трамп подоцна објави дека имал добар разговор со гувернерот на Минесота, Тим Волц, кој е демократ и со кого претходно имал остри размени, особено во врска со постапките на федералните имиграциски агенти во таа држава.
Протестите продолжија во Минеаполис, Минесота и други американски градови поради постапките на агентите на Службата за имиграција и царина (ICE) кои го убија 37-годишниот Алекс Прети минатиот викенд.
Ова е второ убиство за помалку од еден месец во Минеаполис во кое се вклучени агенти на ICE, кои беа задолжени од администрацијата на претседателот Трамп да се справат со нелегалните имигранти, анализираат медиумите.
Трамп денес напиша на својата социјална мрежа „Truth Social“ дека Хоман не бил вклучен во таа област, но дека ја познава и дека му се допаѓаат многу луѓе од таму, како и дека е цврст и фер и дека ќе му поднесува извештаи директно нему.
„Му реков на гувернерот Волц дека ќе му кажам на Том Хоман да го повика и дека ги бараме сите или сите криминалци што ги држат“, напиша Трамп на социјалните мрежи, осврнувајќи се на неговиот разговор со демократскиот гувернер на Минесота.
Трамп рече дека Волц е „среќен што Том Хоман доаѓа во Минесота“.
"Governor Tim Walz called me with the request to work together with respect to Minnesota. It was a very good call, and we, actually, seemed to be on a similar wavelength… Crime is way down, but both Governor Walz and I want to make it better!" – President Donald J. Trump 🇺🇸 pic.twitter.com/ZjrSDU8uAz
— The White House (@WhiteHouse) January 26, 2026
„Имавме толку огромен успех во Вашингтон, Мемфис, Тенеси и Њу Орлеанс, Луизијана, и практично на секое друго место што го „допревме“, дури и во Минесота, криминалот се намали во голема мера, но и гувернерот Волц и јас сакаме да биде уште подобро“, напиша Трамп, осврнувајќи се на постапките на агентите на ICE во другите федерални држави и главниот град на САД.
Волц во посебна изјава рече дека неговиот разговор со претседателот Трамп денес бил продуктивен, пренесува BBC. За време на разговорот, Волц рече дека укажал на потребата од „непристрасни истраги за пукањата во Минеаполис во кои се вклучени федерални агенти“, како и на потребата од намалување на бројот на федерални агенти во државата Минесота.
Волц рече дека Трамп се согласил да разговара со неговиот Оддел за внатрешна безбедност за да ѝ дозволи на државната полиција да учествува во истрагите за пукањето.
„Претседателот, исто така, се согласил да размисли за намалување на бројот на федерални агенти во Минесота и да соработува со таа држава на покоординиран начин за спроведување на имиграциските закони поврзани со насилни криминалци“, рече Волц.
Свет
Две медицински сестри во Индија заразени со вирусот „Нипа“, една во кома
Индиските власти потврдија два нови случаи на смртоносниот вирус „Нипа“ во Западен Бенгал, што ги натера здравствените службеници да воведат карантин и да го интензивираат надзорот. Станува збор за смртоносен вирус за кој нема лек, пишуваат медиумите.
Според извештаите, две медицински сестри во приватна болница во близина на Калкута се заразени со вирусот. „Две медицински сестри од приватна болница се заразени со вирусот „Нипа“, од кои едната е во критична состојба“, изјави здравствениот службеник Нарајан Сваруп Нигам.
Медицинските сестри работеле заедно од 28 до 30 декември, а во деновите што следеле, од 31 декември до 2 јануари, двете развиле висока температура и проблеми со дишењето. Откако нивната состојба се влошила, тие биле примени на одделот за интензивна нега во болницата каде што биле вработени на 4 јануари. Една од нив моментално е во кома, според написите.
Првичните наоди од истрагата сугерираат дека двете сестри го добиле вирусот од пациент со тешки респираторни симптоми. Пациентот починал пред да може да се тестира за „Нипа“. „Најверојатниот извор на инфекција е пациент кој претходно бил примен во истата болница. Го сметаме ова лице за пациент нулта и истрагата е во тек“, рече висок здравствен службеник вклучен во надзорот.
Воведени мерки и тестирање на лилјаци
Службениците објавија дека 180 лица во регионот биле тестирани за „Нипа“ до 20 јануари, а 20 лица кои имале контакти со висок ризик со заразените сестри биле ставени во карантин. Нигам потврди дека сите тестови досега биле негативни и дека оние во изолација ќе бидат повторно тестирани по период од 21 ден.
„Со оглед на сериозноста на инфекцијата со вирусот „Нипа“, болест со висока стапка на смртност и потенцијал за брзо ширење, на ситуацијата се пристапува со највисок приоритет“, рече висок службеник на Министерството за здравство.
Во истрагата се вклучени локални и национални агенции, вклучувајќи го и Националниот центар за контрола на болести. Како дел од истрагата, службениците започнаа и со тестирање на лилјаци во зоолошката градина Алипор во Калкута за да се исклучи можноста за инфекција. Истражувачите собрале примероци од крв и брисеви од лилјаци, а RT-PCR тестови се спроведуваат на лилјаци низ Западен Бенгал.
„Тимот собрал брисеви од лилјаци, следејќи ги сите протоколи“, рече директорката на зоолошката градина Трипти Сах. Други службеници рекоа дека се преземаат мерки на претпазливост и дека „нема причина за паника“.
Според Светската здравствена организација (СЗО), вирусот Нипа предизвикува низа болести, од асимптоматска инфекција до акутни респираторни проблеми и фатален енцефалитис, или воспаление на мозокот. Исто така, предизвикува тешки форми на болеста кај животните, како што се свињите.
Првата епидемија е регистрирана во Малезија во 1999 година, кога 100 луѓе починаа во Малезија и Сингапур. За да се спречи ширењето, еден милион свињи беа убиени, со сериозни економски последици за земјоделците.
СЗО вели дека вирусот најверојатно се пренесува преку изложеност на животински екскрети или контакт со ткивото на заразено животно. Некои епидемии се поврзани со овошје или овошни сокови контаминирани со урина или плунка на заразени овошни лилјаци. Болеста може да се пренесе и од човек на човек.
Не постои вакцина или лек за вирусот, а лекарите можат само да ги третираат симптомите. Инкубациониот период е од четири до 14 дена. Случаи на инфекција никогаш не се пријавени во Соединетите Американски Држави.
Повеќето луѓе кои се разболуваат целосно се опоравуваат, но некои пациенти пријавиле долгорочни невролошки ефекти од енцефалитис.
Рускиот орган за санитарен надзор објави дека во моментов нема регистрирани случаи на инфекција со вирусот „Нипа“ во Русија. За да се намали ризикот од внесување на вирусот во земјата, развиен е систем за дијагностичко тестирање и обезбедени се доволно залихи на тестови за навремено лабораториско откривање.
На граничните премини работи автоматизиран систем за следење познат како Периметар, кој овозможува идентификација во реално време на патниците со знаци на заразни болести и спречување на понатамошно ширење.
Тајванскиот центар за контрола и превенција на болести (CDC) вчера објави дека има намера да ја класифицира инфекцијата со вирусот „Нипа“ како заразна болест од категорија 5 по новите случаи во Индија. Овој потег би го сместил вирусот „Нипа“ меѓу новите или ретки инфекции со висок ризик за јавното здравје, што бара итно известување и посебни контролни мерки.
Според CDC, вирусот е под зголемен надзор во Тајван од 2018 година. Откако вирусот беше првпат откриен во 1998 година, регистрирани се повеќе од 750 случаи низ целиот свет, со стапка на смртност од околу 58 проценти.
Свет
Си-ен-ен: Европа ја разбра пораката од Вашингтон, стариот светски поредок е завршен
Поранешниот британски премиер Харолд Вилсон забележа дека „една недела во политиката е долго време“. Изминатата недела го докажа тоа. Изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп за Гренланд, заканите за царини, критиките за придонесите на сојузниците на НАТО во Авганистан и формирањето на Комитет за мир во Газа, во кој го вклучи и белорускиот претседател и го покани Владимир Путин, потврдија дека стариот светски поредок е минато без знаци за враќање, пишува CNN.
Расположението, потсетува медиумот, можеби најдобро го сумираше канадскиот премиер Марк Карни, чиј говор на Светскиот економски форум во Давос минатата среда го разбесни Трамп.
„Ние сме во средината на распад, а не на транзиција“, рече Карни, повикувајќи на собир на „средните сили“. „Ако не сте на масата, сте на менито“, додаде тој.
Сега на Запад има знаци дека отворениот отпор е подобар пристап од тивкото прилагодување. Покрај гневот поради коментарите на Трамп за Авганистан, Европејците беа подеднакво згрозени од неговата закана дека ќе ги погоди осум европски земји со тарифи за поддршка на данскиот суверенитет над Гренланд.
Европа се закани со реципрочни мерки, а Европскиот парламент одговори со ставање на трговскиот договор меѓу ЕУ и САД на чекање. Велика Британија, Франција, Германија и Италија ја одбија поканата за приклучување кон мировниот комитет на Трамп. „Секако дека сум загрижен за учеството на Путин во мировниот комитет“, рече британскиот премиер Кир Стармер откако Трамп изјави дека рускиот лидер се согласил да учествува, според анализата.
„Многу црвени линии се преминати“
До минатата среда, Трамп ја повлече својата закана за тарифи и ја омекна реториката за воено преземање на Гренланд. „Успеавме да се спротивставиме, не ескалирајќи ја ситуацијата, туку останувајќи цврсти на нашата позиција“, рече претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен. Потоа дојде тешкиот дел. „Знаеме дека мора да работиме сè повеќе и повеќе на независноста на Европа“, додаде таа.
Белгискиот премиер Барт де Вевер беше подиректен. „Бевме зависни од Соединетите Американски Држави, па затоа избравме да бидеме покорни, но сега се преминуваат толку многу црвени линии што мора да изберете дали сакате да го зачувате самопочитувањето. Ако попуштите сега, го губите достоинството, што е веројатно највредното нешто што можете да го имате во една демократија.“
Ако Европа научи нешто, тоа е дека веројатно е само неколку недели од следната епизода на трансатлантската драма, без разлика дали повторно станува збор за Гренланд, Украина, тарифи или некое друго прашање што го окупира вниманието на Трамп, пишува медиумот.
„Непосредната закана е запрена и воената опција засега е исклучена. До следниот пат“, рече Грегоар Рус, директор на програмата за Европа и Русија во Чатам Хаус. Рус тврди дека вистинската закана за Европа лежи во економската доминација на САД, што се рефлектира во зависноста на Европа од увозот на американски природен гас.
„ЕУ останува структурно изложена на притисок од својот најблизок сојузник – и тој притисок може да се примени на многу начини, без да се премине прагот на сила“, напиша тој минатата недела.
Дали Европејците ќе покажат единство и итност во одговорот на оваа неизвесна ситуација е друго прашање. Украинскиот претседател Володимир Зеленски, кој исто така беше во Швајцарија минатата недела, рече дека тоа досега не се случило.
„Европа сè уште се држи до вредностите кон кои се стремеше стариот поредок, барем номинално“, напиша коментаторот Мартин Сандбу во „Фајненшл тајмс“. „Таа го отелотворува тој поредок во начинот на кој нејзините членови го делат суверенитетот. Но, никогаш нема да служи како глобално сидро сè додека сериозно не го разбере напорот што би го повлекол тоа“, тврди Сандбу.

