Свет
Сè што треба да знаете за протестите во Иран
Ако штотуку дознавте за растечките протести во Иран, имаме брз преглед на тоа што стои зад оваа тековна ситуација.
Протестите започнаа на 28 декември во Техеран и се проширија на повеќе од 280 локации во 21 провинција. Демонстрациите првично беа фокусирани на економијата, но наскоро се проширија и на политички прашања, со скандирање антивладини пароли.
На 9 јануари, властите воведоа национален прекин на интернетот, откажани се телефонските повици и летови, а иранските новински веб-страници се ажурираат само повремено.
Причини за протестите
– Падот на вредноста на иранската валута и рекордно нискиот курс на доларот.
– Економска криза, влошена по повторното воведување санкции од САД во 2018 година.
– Влијание од војната во јуни 2025 година, кога Израел и САД извршија напади врз нуклеарни објекти во Иран.
– Зголемување на цените на основните продукти (масло, месо, ориз, сирење). Пример: табла со јајца од 280.000 томани порасна на 500.000 томани (≈ 10,4 евра). Пет литри масло за готвење од 470.000 томани порасна на 1.200.000–1.400.000 томани (≈ 27,6–32,2 евра).
Насилство и реакции
Најинтензивни судири има во западниот дел на Иран, но имало судири и во централните и јужните провинции.
– Во провинцијата Илам, демонстрантите биле пречекани со огнено оружје од безбедносните сили. Овој настан е познат како „Крвава сабота“.
– Во регионалната болница, безбедносните сили апселе повредени демонстранти и нивни роднини.
И покрај прекинот на интернетот, кратки видеа покажуваат демонстранти како скандираат околу огништа во Техеран и други области.
Како реагира власта?
– Претседателот Масуд Пезешкијан ја повика владата да ги слушне легитимните барања на демонстрантите.
– Врховниот лидер ајатолах Али Хамнеи предупреди дека демонстрантите „ги уништуваат своите улици за да го направат среќен претседателот на друга земја“ (мислејќи на Доналд Трамп) и дека нема да толерира луѓе кои дејствуваат како „наемници за странци“.
– Шефот на судството Голамхосеин Мохсени-Ејеи изјави дека казните за демонстрантите ќе бидат „одлучни, максимални и без никакво попуштање“.
Распространетост на протестите
До 8 јануари, протестите биле забележани во 46 градови во 21 провинција. Курдските опозициски групи ја изразија целосната поддршка за протестите и побуните против Исламската Република.
Претходни протести
Протести во Иран не се новост: имало немири во 1970-тите, 1990-тите и почетокот на 2000-тите.
– Во 2022 година, земјата се соочи со протести поради зголемување на цените, вклучително и на лебот, по смртта на 22-годишната курдска жена Махса Амини во притвор на полицијата за морал.
– За време на неколкумесечниот безбедносен притисок, над 500 лица загинаа, а над 22.000 беа уапсени.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Свет
Стармер преговара со европските сојузници за испраќање на воени сили на Гренланд
Британскиот премиер Кир Стармер е во преговори со европските сојузници за распоредување на воени сили на Гренланд, со цел да се ублажат безбедносните стравувања на американскиот претседател Доналд Трамп и да се спротивстават на растечката закана од кинеската и руската војска, пренесуваат странските медиуми повикувајќи се на извор од британската влада.
Воените команданти прават планови за можна мисија на НАТО на островот, кој американскиот претседател се закани дека ќе го окупира од безбедносни причини, а британските претставници се сретнаа со колеги од голем број земји, вклучувајќи ги Германија и Франција, во последните денови за да започнат подготовки, изјави извор за Телеграф.
Плановите, кои сè уште се во рана фаза, би можеле да вклучуваат распоредување на британски војници, воени бродови и авиони за заштита на Гренланд од Русија и Кина, при што европските земји се надеваат дека значителното зголемување на нивното присуство на Арктикот ќе го убеди Трамп да се откаже од својата амбиција да го анектира стратешки важниот остров.
Извори од британската влада изјавиле дека Стармер ја сфатил „исклучително сериозно“ заканата од Русија и Кина во областа и се согласил дека мора да се преземе акција.
– Го делиме ставот на претседателот Трамп, растечката агресија на Русија на далечниот север мора да се запре, а евроатлантската безбедност мора да се зајакне. Велика Британија работи со сојузниците на НАТО за да започне напори за зајакнување на арктичкото одвраќање и одбрана, изјави еден од изворите.
Свет
Францускиот министер за надворешни ги повика САД да престанат со „уцената“ за Гренланд
Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро ги повика САД да „престанат да ја уценуваат“ Данска за да добијат директна контрола врз територијата на Гренланд, која е автономна данска територија.
Баро рече дека „не верува“ во американската воена интервенција за окупирање на Гренланд, што беше најавено како можност од американскиот претседател Доналд Трамп, наведувајќи дека „ништо не може да го оправда тоа“, пренесува БФМ.
Трамп претходно изјави дека Соединетите Американски Држави сакаат да ја анектираат територијата, бидејќи Русија или Кина имаат намера да го „окупираат Гренланд“.
„Не сакаме да бидеме Американци, не сакаме да бидеме Данци, сакаме да бидеме Гренландци“, изјавија во заедничка изјава лидерите на петте гренландски партии претставени во локалниот парламент, додавајќи дека „иднината на Гренланд мора да ја одлучи народот на Гренланд“.
Свет
Иран ги предупреди американската војска и Израел дека ќе бидат „легитимни цели“ ако САД нападне поради протестите
Иранскиот парламент денеска се состана за да разговара за смртоносните антивладини протести кои беснеат повеќе од две недели. За време на парламентарната седница емитувана во живо на државната телевизија, претседателот на парламентот, Мохамед Багер Галибаф, предупреди дека американската војска и Израел ќе бидат „легитимни цели“ доколку САД ја нападне Исламската Република, како што се закани претседателот Доналд Трамп.
Галибаф, тврдокорен припадник кој во минатото се кандидираше за претседател, одржа говор во кој им аплаудираше на полицијата и на иранската паравоена Револуционерна гарда, за тоа што „стоеја цврсто“ за време на протестите.
„Народот на Иран треба да знае дека ќе се справиме со демонстрантите на најстрог начин и ќе ги казниме оние што се уапсени“, рече тој.
Тој продолжи директно да им се заканува на Израел, кој го нарече „окупирана територија“, и на американската војска, евентуално со превентивен напад.
„Во случај на напад врз Иран, и окупираната територија и сите американски воени центри, бази и бродови во регионот ќе бидат наши легитимни цели. Ние не сметаме дека сме ограничени само на реакција по акцијата и ќе дејствуваме врз основа на какви било објективни знаци на закана“, рече Галибаф.
Парламентарната седница, на која пратениците се упатија кон подиумот, извикувајќи: „Смрт за Америка“, се одржа откако американскиот новински веб-сајт „Аксиос“ објави дека американскиот државен секретар Марко Рубио разговарал со израелскиот премиер, Бенјамин Нетанјаху, за Газа, Сирија и протестите во Иран.
Иако американските и израелските претставници го потврдија телефонскиот повик, детали за темите не беа откриени.
Антирежимските протести продолжија во неколку ирански градови, а бројот на жртви во протестите се искачи на повеќе од 116.
Во меѓувреме, исклучувањето на интернетот во Иран останува на сила и трае повеќе од 60 часа.

