Десет проценти од децата биле жртва на насилство, а повеќе од 20 % познаваат врсник што бил жртва на насилство. Децата најчесто наведуваат примери на врсничко насилство во училиштата. Сè уште постои висока стапка на насилно дисциплинирање. Ова се само дел од поентите изнесени во алтернативниот извештај на невладините организации за состојбата со правата на децата во Македонија.

Во пресрет на Меѓународниот ден на човековите права – 10 Декември, Првата детска амбасада во светот „Меѓаши“ го презентира извештајот за состојбата со правата на децата во Македонија. Извештајот беше поднесен до Комитетот за правата на детето при ООН како дел од периодичниот циклус на известување за спроведувањето на Конвенцијата за правата на детето во државата. Тој овозможува детаљна анализа на широк спектар прашања поврзани со правата на децата од послените десет години, структурирани во осум теми: општи мерки на имплементација, генерални принципи, граѓански права и слободи, насилство врз децата, семејна средина и алтернативно згрижување, попреченост, општа здравствена состојба и добросостојба, образование, одмор и културни активности и посебни мерки на заштита.

Во извештајот се укажува на многубројни проблеми, како и на чести случаи на непостапување во согласност со најдобриот интерес на детето од страна на институциите и особено центрите за социјална работа.
Постоењето дискриминација на децата по основ на возраста, полот и финансиската состојба на нивното семејство, сегрегација на учениците Роми, исклученост на децата од социјално загрозени семејства од образовниот процес за време на пандемијата на Ковид-19 и многубројни пречки со кои децата со попреченост се соочуваат во пристапот до образовните, здравствените и другите институции. Пристапноста до училишните згради, внатрешните простории и соодветните дидактички средства не е обезбедена во задоволителна мера. Стручните тимови се некомплетни во голем дел од училиштата и градинките, а наставниците не располагаат со соодветни знаења и вештини за работа со ученици со попреченост.

Сè уште постојат деца што не се регистрирани во Матичната книга на родените, од кои повеќето се Роми, но нивниот точен број не се знае. Државата нема преземено мерки за елиминирање на практиката на тајно посвојување, што не во согласност со Конвенцијата за правата на детето.

Средношколското организирање сè уште не е законски регулирано. Децата не го уживаат целосно своето право на мирно собирање, дел од средношколците учесници на протести во изминатиот период беа изложени на закани од страна на училишните раководства, како и на обиди за партиското етикетирање во пошироката јавност. Нарушувањето на приватноста на децата во сајбер-просторот е сè поактуелен проблем, особено злоупотребата на личните податоци на децата на социјалните мрежи.

Во извештајот се наведува дека постои сериозна загриженост за нискиот човечки капацитет во здравствениот сектор, особено намалениот број педијатри и несоодветната обезбеденост со лекари во дејноста за здравствена заштита на училишни деца и младина. Децата наведуваат многубројни случаи кога нивни врсници не добиле соодветна лекарска помош, особено од почетокот на пандемијата на Ковид-19.

Грижата за менталното здравје на децата не претставува јавноздравствен приоритет и е под нивото на грижата за физичкото здравје. Значително се намалени сервисите за ментално здравје за деца и млади и нивниот квалитет, а нема ниту соодветен план за нивен развој. Загадувањето на воздухот во урбаните средини е континуирано над европските стандарди и претставува алармантен проблем. Енормното аерозагадување во зимскиот период е проблем за 2/3 од децата, кои истакнуваат дека тоа се одразува на нивното физичко и ментално здравје, им го ограничува секојдневното функционирање и ги принудува да останат во своите домови.

Секое трето дете во државата живее во сиромаштија. Паричната вредност на социјалните надоместоци е премногу ниска, а постојните услуги за социјална грижа и поддршка се недоволно развиени и не обезбедуваат адекватен животен стандард за децата.

Во извештајот се нотира дека нема прецизна евиденција за бројот на децата на улица/улични деца, од кои повеќето се Роми. Работата на улица е најзастапената форма на злоупотреба на детски труд и таа ретко се санкционира. Отсуствува системски одговор од државата за соодветна заштита и поддршка на оваа група деца и нивните семејства. Државата не ги исполнува целосно минималните стандарди за елиминација на трговијата со луѓе. Постојат повеќе негативни практики во постојниот систем. Во системот на правда за децата остануваат многубројни предизвици, како неисполнувањето на законската обрска за формирање совети за превенција на детско престапништво во најдолем дел од општините, неприменувањето на формите на ресторативна правда од страна на судовите и јавните обвинителства, необезбеденоста на ДСПДП со соодветни услови за работа. Мерките на превенција, институционален и вонинституционален третман, остануваат под меѓународните стандарди, се вели во извештајот.