САД сакаат да бидат сигурни дека конечниот нуклеарен договор меѓу Иран и шесте светски сили ќе вклучуваат можност од повторно наметнување на санкциите ОН, доколку Техеран го прекрши договорот, како и дека во тој случај Русија и Кина нема да можат да стават на нив вето во Советот за безбедност, истовремено врховниот ирански верски водач ајатолахот Али Хамнеи предупреди дека американските воени закани упатени последните неколку денови би можеле да ги загрозат преговорите.

Ајатолахот Али Хамнеи, кој ги носи конечните одлуки за сите важни државни работи, изјави дека двајца американски функционери му се заканиле на Иран со воена акција, доколку преговорите пропаднат, но не навлегуваше во детали, пренесуваат иранските медиуми.

„Одржување на нуклеарните преговори во сенката на заканите е неприфатливо за Иран (…) Нашата земја тоа нема да го прифати (…) Воените закани нема да им помогнат на преговорите“, изјави Хамнеи во својот говор на собирот на учителите во Техеран пренесуван на државната телевизија.

„Последните два дена двајца американски функционери се заканија со воена акција против Иран, доколку Техеран одбие да прифати некој од условите. Јас сум против одржување на (нуклеарните) преговори во сенката на заканите“, рече ајатолахот по што од аудиториумот се слушаа повици „Смрт на Америка“ и „Смрт на Израел“.

Хамнеи ја повтори својата претпазлива поддршка за нуклеарните преговори, но истакна дека иранските преговарачи треба да ги почитуваат „црвените линии“. „Нашите преговарачи би требало ги да продолжат преговорите, меѓутоа почитувајќи ги нашите црвени линии (…) Тие не смеат да прифатат никакви наметнување, понижување и закани“, порача ајатолахот.

Санкциите на ОН, и идниот механизам за иранското купување на чувствителната атомска технологија, се двете основи проблематични прашања во разговорите за можниот нуклеарен договор со Иран. Претставниците на Техеран и на шесте светски сили (петте постојани членки на Советот за безбедност на ОН – САД, Русија, Кина, Велика Британија, Франција плус Германија) се обидуваат да ги надминат длабоките поделби последните денови, изјавиле за Reuters дипломати кои сакале да останат анонимни.

Преговарачите во вторникот ги завршија разговорите во Њујорк, а на ниво на експерти тие ќе продолжат уште неколку денови. Крајниот термин што си го поставија преговарачите за постигнување на конечниот договор е 30-ти јуни. Овие преговори беа одржани на маргините од конференцијата за Спогодбата за неширење на нуклеарното вооружување. Преговорите ќе продолжат во австриската престолнина Виена следната седмица.

Главниот иранскиот преговарач во Њујорк, заменикот министер за надворешни работи Абас Аракчи, изјави за иранските медиуми дека „атмосферата на разговорите била добра и дека е можно да биде постигнат конечен договор до 30-ти јуни“.

Меѓутоа западни дипломати изјавиле дека Иран и шесте сили се далеку од постигнување конечен договор, поради разликите околу санкциите, надзорот на иранските нуклеарни постројки и други прашања.

Враќање американските санкции и санкциите од ЕУ во Иран е прилично лесно во случај Иран да ги прекрши идниот договор, но проблемот е со санкциите на ОН. И додека САД се загрижени дека Русија и Кина би можеле да го искористат своето право на вето, Москва, Пекинг и Техеран сакаат да бидат сигурни дека Вашингтон нема да може еднострано да ги врати санкциите, доколку идниот американски претседател биде од редовите на републиканците, коишто уште во февруари ја најавија таквата можност. „Сé уште не најдовме механизам кои би ги задоволи сите“, рекол за Reuters еден дипломат.

По постигнувањето на рамковниот договор од 2-ри април во Швајцарија, преговарачите сега мора да ги решат техничките детали на конечниот договор, кој ќе гарантира исклучиво цивилна намена на иранската нуклеарна програма во замена за укинувањето на меѓународните санкции воведен во 2006 година. Западот и Израел обвинуваат дека Иран има цел да развие нуклеарно оружје, додека Техеран тврди дека збогатувањето на ураниум му е потребно за производство на електрична енергија и во медицински истражувања./крај/мф/сн

Извор: Макфакс