Моника Тасевска, активистка за човекови права е жена која преживеала семејно насилство. Дел од коментарите на социјалните мрежи, каде таа го споделила своето искуство, биле со осуда.

„Осетив потреба да го опишам [искуството] на мојот Фб профил каде што често сум ‘гласна’ и зборувам ‘гласно’ за проблемите во нашата држава, па покрај коментарите за поддршка од познаници и блиски добив и коментари со осуда, навреди од типот ‘сама сум го барала’. И тоа, најчесто таквите коментари доаѓаат од лица кои воошто не ме ни познаваат. Многумина кои ме осудија дури не ми се ни во листа на пријатели туку се лица кои потајно ме следат и на секоја моја таква или слична објава се тука да ги поддржуваат престапниците, а виктимизират жртвите“, вели Моника. Како што вели таа случајот бил проследен и со непрофесионално постапување на припадници на МВР.

„Дури добив и коментар од полицаец. Најпрво коментираше со навреди, па после и со закани, и сето само за тоа што на мојот профил опишав што доживеав, а тоа што го доживеав не беше ни малку наивно со оглед на тоа што завршив во болница со траен инвалидитет и трајни последици како резултат на насилството“, вели Тасевска.

Тасевска е гласна во однос на политиките што спречуваат и заштитуваат од родово-базирано и семејно насилство, често ги следи објавите и коментарите на социјалните мрежи и тврди дека говорот на омраза и виктимизирањето на жртвите предничат во коментарите.

„Најчесто тоа се случува од мажи, но не се исклучок и жените. Пред некој ден имаше објава за нападната жена во казино и за нашето општество. Според коментарите беше важно што бара жена во казино. Насилството беше занемарено како ништо важно. И баш прашав: ‘А истата жена, со истиот карактер, начин на живот и облека ако беше нападната во верски храм, дали тогаш ќе се солидализиравте со неа?’ Нормално, репликите беа повторно со говор на омраза и виктимизирањето на жртвите на семејно насилство, па и со лични навреди кон мене“, завршува Тасевска.

Незадоволително ниво на казнивост на говор на омраза од страна на органите на прогонот

Порталите и социјалните мрежи се преплавени со негативни коментари за жртвите и говорот на омраза на Интернет го поткопува чувството на сигурност кај корисниците.

Наташа Петковска, правна советничка во Хелсиншкиот комитет за човекови права вели дека двојна виктимизација на жртвите на родово базирано насилство и говорот на омраза е комплексна појава поради лесниот и масовен пристап кон социјалните мрежи. Според неа самите медиуми имаат свои профили на социјалните мрежи и иако тие самите многу ретко користат говор на омраза, коментарите на нивните читатели често шират говор на омраза.

„Тоа е причината за препораката до медиумите и од Комисијата за спречување и заштита од дискриминација и од Советот за етика на медиумите, профилите на социјалните мрежи да бидат исчистени од говор на омраза, односно да се бришат таквите коментари“, вели Петковска и додава:

„Второ и можеби поважно решение кое може да донесе резултати е надлежните институции да постапуваат по претставките и на тој начин поефикасно да се справуват со овие појави“. Петковска потсетува дека сѐ уште нема задоволително ниво на казнивост од страна на органите на прогонот.

На нашето прашање како да се заштитат жртвите на семејно насилство од говор на омраза преку социјалните мрежи, Тасевска, пак,вели дека тие треба треба да се охрабрат и да ги пријавуваат овие случаи.

„Само така на поголем број луѓе ќе им стане јасно дека се работи за кривични дела. Хелсиншкиот комитет е целосно отворен да им помогне на овие жртви со бесплатни правни совети и другите алатки што ни се на располагање“, посочува правната советничка во Хелсиншкиот комитет за човекови права

Хелсиншкиот комитет има посебна платформа за мапирање и следење на говорот на омраза во јавниот простор и медиумите. Оттаму велат дека говорот на омраза годинава е во пораст, а според бројот на регистрирани случаи на прво место се примерите врз основа на етничка припадност, а на второ место е говорот на омраза врз основа на сексуалната ориентација. Според податоците на Хелсиншкиот комитет за човекови права кој ги регистирира случаите на говор на омраза и вознемирувачки говор, преку платформата www.govornaomraza.mk во периодот од почетокот на 2023 година до денеска, имало 1395 случаи на говор на омраза регистрирани на платформата, 769 врз основа на етничка припадност, 320 поради сексуална ориентација и родов идентитет, 288 по национална припадност, 228 по основ на политичка припадност, 103 по основ на род и пол, итн.

Говор на омраза може да се документира и на оналајн формуларот на веб-страницата на невладината организација Коалиција МАРГИНИ.

ЛГБТИ посебно таргетирани со говор на омраза на социјалните мрежи

Мартин Тасевски, правен советник и адвокат во Скопскиот Квир Центар вели дека ЛГБТИ луѓето трпат насилство поради нивната сексуална ориентација или родов идентитет, но, најчесто не го пријавуваат случајот во ниту една институција заради недовербата во системот.

„Кога разговараме за ЛГБТИ како жртви, секогаш мора да имаат комуникација со органите на прогонот како Министерството за внатрешни работи и Обвинителството. За жал, невладините организации кои се бават со прашања од интерес за ЛГБТИ луѓето во Македонија, но и праксата на институциите, покажува дека МВР и Обвинителството, не обезбедуваат доволна заштита на правата и слободите на ЛГБТИ луѓето. Правните механизми ги користат најчесто преку нас, невладините здруженија да им помогнат кога е во прашање насилството дали преку социјалните мрежи или кога е во прашање во домот“, вели Тасевски.

„Говорот на омраза особено е присутен кога се одржува ‘Skopje Pride Weekend’ или ‘Парадата на гордоста’, а стереотипите и предрасудите имаат големо влијание за појава на дискриминација и говор на омраза. Тасевски вели дека и по четири успешни паради на гордоста, ЛГБТИ заедницата во Македонија чувствува страв.

„Заканите секогаш ги има, за време на ‘Прајдот’, после ‘Прајдот’, најчесто ги има на социјалните мрежи, главно, за различни теми, но, најчесто и за политички цели. Граѓаните многу често знаат ЛГБТИ прашањата да ги злоупотребуваат во коментарите и статусите на Фејсбук, кога се во прашање некакви си избори, дали локални, парламентарни, претседателски, особено во објавите на страниците на онлајн порталите. Говорот на омраза на Интернет е зголемен во последните години, а овој говор кој се практикува на социјалните мрежи е со една порака, а тоа е да се чуствуваат засрамено ЛГБТИ луѓето, чувството дека мора да се кријат по плакарите дома, чувството дека не се безбедни овие лица и ако побараат инклузија, права, бракови и сл. дека ќе бидат истепани и уште полошо. За жал, исто така, педофилијата злонамерниците сакаат да ја поврзат со ЛГБТИ заедницата, како начин за да ги дискредитираат и да ја намалат легитимноста на борбата за правата на ЛГБТИ лицата“, посочува Тасевски.

Според него, сето ова е форма на дискриминација и стереотипирање кои треба да биде категорично осудено, а педофилијата е кривично дело и е категорички осудено од сите сериозни држави, заедници и законодавства и не е правилно и не е етички да се поврзува педофилијата со ЛГБТИ заедницата или со било која друга заедница или група.

„Нападите со пристрасна мотивација на социјалните мрежи, се префрлаат и на улиците, како криминал со дискриминаторски мотив или едноставно кажано како дела од омраза. Моето скромно размислување е дека нема да има подобрување во иднина, ако, органите на прогонот, МВР и Обвинителството не почнат со соодветни обуки или сензибилизација на вработените за прашања поврзани со ЛГБТИ заедницата со цел спречување на виктимизација на жртвите на насилство и говор на омраза на Интернет“, истакнува Тасевски и додава:

„Мојата борба во иднина би била, Јавното обвинителство на Македонија да назначи и обучи Обвинители низ Основните јавни обвинителства низ државава, кои ќе соработуваат со невладиниот сектор по прашања поврзани за правата и слободите на Интернет, но, најважно, заштита на жртвите од говор на омраза, но и санкција за сторителите.“

Во анализата на сексуалните малцинства, родот и мидиумите и медиумското покривање на темите поврзани со ЛГБТИ заедницата и родово заснованото насилство во изработка на Ирена Цветковиќ, Мања Величковска и Елена Гаговска се вели дека медиумите имаат главна улога во создавањето на моралната паника, дури и кога не учествуваат активно и механички ги презентираат фактите, соопштенијата, реакциите, честопати целосно преземајќи ги објавите и коментарите од јавните профили на социјалните мрежи.

„Дури и кога релевантните написи се временски дистанцирани и се среќаваат во различни медиуми, штом ќе влезат во медиумскиот дискурс, тие неизбежно учествуваат во пишувањето на приказната која ја портретира заканата и стануваат дел од моралната паника. Сите текстови, надополнувајќи се, ја предизвикуваат т.н. „спирала на преувеличување на ‘девијантното’ и имаат ефект на снежна топка која прераснува во лавина“ . Тоа во пракса резултира со „медиумски хајп“, или зголемување на бројот на медиумски известувања за заканувачкото однесување“, се додава во анализата.

Во Република Северна Македонија веќе се познати случаите ,,Јавна соба,” ,,Јавна соба 2,” и „Ромска, „Јавна соба” каде што фотографии на млади девојки и млади жени, дел од нив малолетни, беа споделувани во групи на социјалната мрежа Телеграм.
„Покрај експлицитни фотографии, се споделуваа и видеоснимки и лични податоци. Групите броеле од 7000-10.000 членови, исклучиво машки. Овие случаи претставуваат типичен пример на родово базирано насилство извршено со злоупотреба на технологијата“, пишува во родово базирата анализа за онлајн – врсничко насилство (сајбер-булинг) од Даниела Антоновска.
Во студијата се додава дека родово базираниот говор на омраза е препознаен кај Законот за спречување и заштита од дискриминација како и кај Комисијата за спречување и заштита од дискриминација. Загрозувањето на безбедноста или испраќањето закани преку информатичка технологија и дигитални уреди може да се пријави во Одделението за компјутерски криминал и дигитална форензика при МВР, кое е единственото што има пристап до механизмите за собирање докази во онлајн-просторот.

Неодамна, на маж од Демир Капија му е изречена условна осуда, казна затвор во траење од една година, бидејќи на социјалната мрежа Фејсбук, под медиумска содржина напишал два коментари со вознемирувачки говор на омраза кон ЛГБТИ+ заедницата, со кои повикувал на насилство кон оваа маргинализирана група. Ова е прва осудителна пресуда во Македонија за говор на омраза врз основа на сексуална ориентација и изречена е условна казна атвор од една година, која нема да се изврши доколку обвинетиот во рок од една година по правосилноста на пресудата не стори друго кривично дело.