Македонија
Идеализмот наспроти крутиот реализам на Европа
ко идеалистите во Европа го менуваат својот дискурс (хегемонистичко мирољубив), се прашувам, пак, од каде таков оптимизам кај нашите политичари дека низ правото ќе ја добиеме правдата во спорот за името
Пишува: Проф. д-р Звонимир ЈАНКУЛОСКИ
Имам проблем да сфатам со какви аргументи им е потхранувам оптимизмот и на какви основи се положени нивните верувања во можноста да се оствари правдата во меѓународниот систем. Посебно ако се знае дека поимот правда во меѓународното право нема единствено значење, како меѓу теоретичарите, така и меѓу актерите во рамките на тој систем – државите.Република Македонија се обрати на Меѓународниот суд на правдата во Хаг во потрага по правда против Република Грција, поради прекршување на билатералната Привремена спогодба од 1995 г. Македонија ја тужи Грција дека го прекршила членот 11 кој не ì дозволува да ја блокира земјава во евроатлантските аспирации, доколку аплицира под времената референца за името. И дотука е сè во ред. Спорот за името што од осамостојувањето до денес се претвори во канцер на нашето меѓународно легитимирање, конечно треба да добие своја правна завршница. Она што верувам никој нормален меѓународен правник не може да го разбере е како еден ирационален спор можеше да предизвика такво ирационално однесување на организираната меѓународна заедница. Чудно е како еден, во својата суштина билатерален спор, можеше да биде трансфериран како меѓународен. Чудно како се успеа едно правно прашање да стане политичко. И, како меѓународната заедница го толерира сево ова, сиве овие години. Како успева да диџестира нешто што под сомневање го става целиот систем на меѓународното право и меѓународното организирање. Иако можеби во целиот овој виртуелно изнуден спор Македонија изгуби најмногу, сепак се покажа како корисен за да нè увери (не само нас) каква е всушност меѓународната политика. Да ја покаже разликата меѓу она што е и она што сака да се претставува. Тоа е како разликата меѓу фотографијата и насликаниот портрет. Фотографијата го покажува сето она што може да биде видено со голо око, додека насликаниот портрет не покажува сè што може да биде видено со голо око, но покажува нешто што окото не може да го види: изразот на лицето или човечката димензија на портретираното лице. Спорот за името ја разоткри, или ако сакате целосно ја разголи вистинската суштина на надворешната политика на земјите на европскиот континент. Следејќи го спорот со нашето уставно име (ако може да се нарече спор) се прашувам каде исчезна надворешнополитичкиот идеализам промовиран од политичарите и интелектуалците во Европа. Оној идеализам на чии основи е граден концептот на Европската Унија. Оној идеализам што како предизвик го имаше минимизирањето на конфликтите преку максимизирање на соработката меѓу државите. Оној што својот фокус во надворешната политика го стави на формалните правни аспекти на меѓународните односи и моралните прашања како што се човековите права Следејќи го македонскиот случај, имам проблем да го прифатам тврдењето на американскиот професор Јохн Ј. Меарсхеимер дека европската надворешна политика е триумф на идеализмот наспроти реализмот. Ако ова што ì се случува на Македонија треба да биде слика на современиот идеализам во Европа што ќе го менуваше светот, тогаш сериозно треба да се прашаме во која насока одат промените. Европските идеалисти се раководени од идејата да го менуваат светот на подобро трансформирајќи ја надворешната политика на начин што државите никогаш повеќе нема да мора да се грижат за силата и моќта како непроменлива детерминанта на безбедносниот натпревар во светот, креирајќи состојба на хармонија. Можеби кога размислуваат за светот во хармонија, размислуваат за својот ексклузивен европски клуб. Затоа за нив не е доволно да имаш подобри аргументи во меѓународен спор како нашиот: доволно е да го имаш оној добитниот. Очигледно ние го немаме. Грција го има – членството. Сè повеќе ми изгледа дека ние им стануваме товар на патот на хармонизацијата на односите во Европа. Камен околу вратот што ги влече надолу. За нивна голема жал, сè повеќе камења, а се помалку патишта. Ако идеалистите во Европа го менуваат својот дискурс (хегемонистичко мирољубив), се прашувам, пак, од каде таков оптимизам кај нашите политичари. Дека низ правото ќе ја добиеме правдата во спорот за името. Имам проблем да сфатам со какви аргументи им е потхранувам оптимизмот и на какви основи се положени нивните верувања во можноста да се оствари правдата во меѓународниот систем. Посебно ако се знае дека поимот правда во меѓународното право нема единствено значење. Како меѓу теоретичарите, така и меѓу актерите во рамките на тој систем – државите. Само како потсетување: доминантниот концепт на правдата во меѓународните односи е положен на учењето на реалистите во надворешната политика. Реалистите веруваат дека политичарите во меѓународните односи делуваат раководени од интересите дефинирани како моќ. Најчесто добрите намери во надворешната политика се обландиран интерес, ослободен од морални начела во постигнувањето на целта. Затоа и во анализите за функционирањето на Судот се нагласува неговата лимитирана моќ во извршување на своите одлуки од страна на државите што ги изгубиле споровите и индиферентноста на Советот за безбедност во одредувањето консеквенции поради ваквото нивно однесување. Кога се знае дека реалистите го гледаат светот онака каков што е, со можност за мали и незначителни модификации, тогаш не треба да нè изненадува однесувањето на меѓународната заедница во спорот за името на Република Македонија. Она што ме изненадува е нашиот идеализам во контекст на спорот. Особено кога европската надворешна политика го замени својот идеализам со крут реализам во случајот на Македонија. И не верувам дека тука ниту ние ниту Судот можеме многу да помогнеме.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Македонија
Пеперони не е најпопуларната пица во Скопје, но Wolt знае за што е вистинскиот копнеж
Ако мислиш дека најнарачуваната пица во Скопје е Пеперони, правиш сосема логична претпоставка. Само што таа не е победникот. Во пресрет на Светскиот ден на пицата, на 9 февруари (датум што онлајн заедницата на љубители на пица масовно го слави како „Pizza Day“), Wolt погледна што навистина нарачуваат скопјани откако беше лансирана платформата Wolt во април 2025 година досега и резултатите звучат како неофицијален „карактерен тест“ за скопскиот вкус за пица.

Но, прво да почнеме со кратко, интересно парче од историјата на пицата.
Пред пицата да стане вечната дилема „што нарачуваме?“ во групните четови, таа веќе се провлекувала и низ средновековни документи. Во запис од 997 година од Гаета зборот „pizza“ се спомнува речиси лежерно, векови пред некој да може да замисли апликација за достава. Иако пицата каква што ја препознаваме денес навистина се обликувала во Неапол. Во врелите печки, со едноставни состојки, брзите раце на мајсторот го претвориле во град што ја довел уличната храна до совршенство, со свои стандарди. Тука е и приказната за „славното парче“, Маргерита – домат, моцарела, босилек, три бои кои оваа класика ја поврзуваат со кралски гласини. Дали навистина била создадена за кралицата? Историчарите и понатаму дебатираат, но легендата упорно останува на менито. Она што не е спорно е занаетот зад секоја пица. Дури и УНЕСКО ја призна уметноста на неаполскиот pizzaiuolo како нематеријално културно наследство, со што „фрлањето тесто“ доби статус на културна традиција.
Ајде пак за омилената пица во Скопје
Сега може да се вратиме и назад во Скопје, каде што податоците раскажуваат вкусно јасна приказна, дека ни кралската Маргерита не е најпродаваната скопска пица.
Од април 2025 година до последниот достапен пресек, корисниците на Wolt во Скопје имале навистина широк „пицa репертоар“. Нарачале повеќе од 30 различни вкусови, од безвременски италијански класици до смели, модерни комбинации. И кога погледнавме по што најчесто посегнуваат луѓето, едно омилено издание постојано излегуваше на врвот. Изборот број еден? Капричоза.

Само Капричозата учествува со 18,2% од сите доставени пици, убедливо пред Маргерита (13,7%), друга пица (12,3%) и Пеперони (11,1%). Заедно, овие четири „семејства“ сочинуваат околу 55% од сите доставени пици. Со други зборови, повеќе од половина од нарачките за пица во Скопје се како „greatest hits“ листа.
Има и еден типично скопски начин на „утеха“ што се забележува на прв поглед: кога ќе ги собереш Капричоза и другите семејства со шунка и печурки, добиваш околу 30% од
сите доставени пици, речиси секоја трета. Скопје очигледно сака пицата да е класична, позната и богато наполнета.
Но Скопје не е само традиција, туку и изненадувања
Најголемиот момент „чекај, навистина?“ доаѓа од категоријата „Друга пица“, каде што Бургер пицата е ѕвездата што „избива“ напред. Варијантите на Бургер пица сочинуваат околу 28% од целата „Друга пица“ категорија. Ова значи дека Скопје ја почитува италијанската традиција и истовремено ужива во смела комбинација кога ќе „налета“ и смело расположение.

А за оние што се убедени дека пица секогаш значи месо, Скопје тивко го докажува спротивното. Очигледно, вегетаријански/вег-френдли семејства, како Маргерита, пици со нагласен кашкавал/сирење, Капрезе стил, Маринара, печурки, вегетаријански опции сочинуваат околу 29% од доставените пици, речиси три од десет.
Уште една изненадувачка нишка се морските пици со туна/морски плодови/лосос, комбинирано се под 1% од доставените пици (~0,65%). Значи ако морска пица е твојот избор, честитки, ја одржуваш сцената ексклузивна.
Скопскиот „часовник за пица“: кога се нарачува
Навиката која што сите ја чувствуваат, а ретко кој ја мери е кога Скопје навистина нарачува пица? Кога ја погледнавме побарувачката по часови во категоријата пица, образецот е јасен. Пицата е попладневно до вечерно задоволство, со околу две третини од побарувачката (66,9%) што се случува меѓу 15:00 и 21:00 часот. Најфреквентниот час е 17:00. Ова е врвниот скопски момент „заслужувам пица“. А во „прајм“ прозорецот за вечера од 19:00–21:00 часот, пицата се искачува и станува категорија број 2 по нарачки во Скопје, веднаш зад бургерите.

Дури и дебатата за големина има скопски потпис. Кај пиците каде што големината е јасно наведена, градот е речиси поделен на две „екипи“, 30 см и 40 см, и секоја претставува околу една четвртина од доставите со наведена големина. Скопје сака и „лична“ пица и „за делење“, понекогаш во истата недела.
Веќе огладневте?
Ако целата оваа приказна за пица ви разбуди апетит и не сакате да чекате, најпопуларните пици во Скопје можете да ги пронајдете преку следниот линк во Wolt апликацијата, каде што ве очекува избор од најдобрите локални пицерии.
За Wolt
Wolt е технолошка компанија со седиште во Хелсинки, чија мисија е да донесе радост, едноставност и можности за заработка во секојдневието на локалните заедници. Wolt развива платформа за локална трговија која ги поврзува луѓето што сакаат да нарачаат храна, намирници и други производи, со луѓе и бизниси што се подготвени да ги продаваат и доставуваат. Компанијата е основана во 2014 година и во 2022 година ѝ се придружи на DoorDash (NASDAQ: DASH). Во 2025 година, DoorDash ја стекна и Deliveroo, дополнително проширувајќи го своето глобално присуство. Денес, заедно оперираме во повеќе од 30 земји. Повеќе информации може да се најдат на веб-страницата на Wolt.
ПР
Македонија
Општина Илинден: Потпишан меморандум за соработка со цел обезбедување на логопедски и дефектолошки услуги
Општина Илинден потпиша меморандум за соработка со Здружението за обезбедување на третман, застапување и унапредување на правата на лицата со попреченост „МЕГАЛОГОМЕД ГЛАС – Скопје“. Со потпишувањето на овој меморандум ќе се овозможи воспоставување нова социјална услуга во заедницата, која ќе опфати индивидуални логопедски и дефектолошки третмани за деца со развојни потешкотии и деца со попреченост.
Оваа услуга ќе биде насочена кон рано препознавање на развојни нарушувања, навремена интервенција и континуирано следење на децата со атипичен развој. Во рамки на активностите ќе биде обезбедена и социјална интервенција, заштита на интересите на лицата со попреченост и нивните семејства, како и едукација и поддршка за родителите во делот на логопедската и дефектолошката работа, велат од општината.
Како што истакна градоначалникот на Општина Илинден, Александар Георгиевски, воспоставувањето на оваа социјална услуга претставува значајна придобивка за локалната заедница, особено за ранливите категории граѓани. Тој додаде дека обезбедувањето на стручна поддршка на територија на општината ќе овозможи поголема достапност, намалување на финансиските трошоци и олеснување на секојдневните обврски на семејствата.
Услугата ќе биде бесплатна за лицата кои ќе добијат соодветна препорака од Центарот за социјална работа на Град Скопје, а корисници ќе можат да бидат лица со валидна документација согласно Меѓународната класификација на функционирање, попреченост и здравје (МКФ). Со цел добивање на оваа услуга, граѓаните во наредниот период ќе можат да се обратат во здружението „МЕГАЛОГОМЕД ГЛАС – Скопје“.
„Со оваа иницијатива, Општина Илинден уште еднаш ја потврдува својата заложба за унапредување на квалитетот на живот и обезбедување достапни и квалитетни услуги за сите граѓани на локално ниво“.
Македонија
(Видео) Петрушевски: Заев и Филипче нека бидат еднаш искрени, нека кажат како се поврзани со бизнисот со марихуана
Заев и Филипче нека бидат еднаш искрени, нека кажат како се поврзани со бизнисот со марихуана и со последниот случај, јавното обвинителство мора да ја испита нивната поврзаност, изјави Бране Петрушевски од ВМРО-ДПМНЕ.
„И во случајот со околу 40 тони запленета марихуана вплеткани се Зоран Заев и секако неговиот другар, Венко Филипче. Вклученоста си ја потврди сам Заев, се јави бранејќи се, наместо да им се извини на граѓаните за сиот криминал што го има направено. На Заев веќе никој не му верува, ама со жалопојќите на Фејсбук, тој самиот покажа дека е погоден и фатен жив на дело“, рече тој.
Според Петрушевски, нешто што е јасно во јавноста е несомнениот факт дека неговата влада се прослави со актуелизирање на бизнисот со марихуана, продаден како грижа за здравјето на граѓаните или канабис за медицински цели.
„Како и да е, факт е и дека околу 70 проценти од запленетата дрога деновиве е на фирма во сопственост на луѓе на Заев. Станува збор за фирма на лице кое било претседател на општинскиот одбор на СДС во Ново село. Тоа е Тони Котев познат како М’гчев кој пак бизнисите ги тера со Вице Заев. Секако основоположникот на бизнисот со марихуана владата на СДС предводена од Заев кога министер за здравство беше Филипче, креирала правила по своја мерка и доделувала бизниси по своја мерка, или на свои луѓе. Сега следи целосно расчистување на криминалот во оваа област. Секој еден кој се занимава со одгледување, до производство на готови производи од марихуана ќе биде проверен. А за поврзаноста на Заев и Филипче еве за почеток тие лично нека дадат одговори на јавноста. Каде се се јавувал Заев при запленета на петте тони дрога во Србија, зошто набрзина Филипче се упатил кон југ“, рече тоој.
Петрушевски вели дека случајот ќе биде комплетен само ако јавното обвинителство ги истражи сите аспекти, меѓу кои и, како што кажа, поврзаноста на Заев и Филипче.

