Пратениците во Европскиот парламент нема да го одобрат историскиот трансатлантски трговски договор откако американскиот претседател Доналд Трамп најави нови царини за европските земји, во рамки на своите напори да ја преземе контролата врз Гренланд. Со тоа, иднината на примирјето во трговската војна, дефинирано со договорот што минатото лето го потпишаа Трамп и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, станува неизвесна, пишува „Политико“.

Потврдата дека Европскиот парламент нема да продолжи со ратификација на договорот дојде откако Европската народна партија (ЕПП) го смени својот став. Нејзиниот претседател, Манфред Вебер, изјави дека ескалацијата на тензиите значи дека Парламентот нема да гласа за пактот кој предвидува американски царини од 15 проценти за увозот од ЕУ во замена за непоставување нови давачки на американскиот извоз.

„ЕПП е за трговски договор меѓу ЕУ и САД, но имајќи ги предвид заканите на Доналд Трамп во врска со Гренланд, одобрување во оваа фаза не е можно“, напиша Вебер.

„Царините од 0 отсто за американските производи мора да бидат ставени на чекање.“

Иако другите партии од владејачката коалиција на Урсула фон дер Лајен – С&Д, Ренју и Зелените – последните недели се залагаа за стратешка пауза, ЕПП остана неубедена. Уште во средата, пратеничката на ЕПП, Жељана Зовко, изјави дека договорот со Вашингтон „нема да биде одобрен“. Одлуката за замрзнување на ратификацијата тогаш беше одложена, а се очекуваше гласање на 26 јануари.

Трамп вчера најави дополнителна царина од 10 отсто за европските земји кои испратија мала воена единица на Гренланд претходно оваа недела. Тој најави дека од 1 јуни оваа давачка ќе се зголеми на 25 проценти и ќе остане на сила „додека не се постигне договор за целосно и тотално купување на Гренланд“.

Европските лидери реагираа со негодување, нагласувајќи дека распоредувањето трупи на Гренланд било одговор на тврдењата на Трамп за растечка руска и кинеска закана на островот. Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, го предупреди Вашингтон дека новите царини ќе се соочат со „заеднички одговор“.

Пратениците во Европскиот парламент истакнуваат дека ЕУ мора да се подготви за одговор. Карин Карлсборо, координаторка за трговија во групата Ренју, изјави дека не гледа можност Парламентот да даде зелено светло за договорот.

„Наместо тоа, ЕУ мора да се подготви да одговори на царинските напади на претседателот Трамп, вклучително и оние насочени кон Шведска“, рече таа. „Не можеме да ја исклучиме ниту можноста за реципрочни царини, ниту за користење на ‘базуката’, ако притисокот и присилата продолжат.“

Таканаречената трговска „базука“ на ЕУ – Инструментот против присила – нуди низа казнени мерки против трговските партнери што се обидуваат да ѝ се закануваат на Унијата, вклучително и ограничувања на инвестиции, пристап до јавни набавки и заштита на интелектуална сопственост.

Потпретседателката на С&Д за трговија, Кетлин ван Бремпт, исто така повика на употреба на инструментот.

„Скандалозно е што Доналд Трамп користи царини и економски закани за да протурка нелегитимно територијално барање“, рече таа, додавајќи дека одобрувањето на трговскиот договор би било „целосно неразумно“. „Ако ова не е присила, тогаш што е?“ – праша таа.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, предупреди на опасноста од воведување царини, кои, според неа, би ги поткопале трансатлантските односи.

Во објава на социјалните мрежи нагласи дека територијалниот интегритет и суверенитетот се основни начела на меѓународното право, клучни за Европа и за меѓународната заедница во целина.

Фон дер Лајен исто така истакна дека Европската унија стои во целосна солидарност со Данска и народот на Гренланд. Наведе дека дијалогот останува клучен и дека ЕУ е посветена на унапредување на процесот што веќе беше започнат минатата недела меѓу Кралството Данска и САД.

„Европа ќе остане обединета, координирана и посветена на зачувување на својот суверенитет“, порача таа.

Territorial integrity and sovereignty are fundamental principles of international law.

They are essential for Europe and for the international community as a whole.

We have consistently underlined our shared transatlantic interest in peace and security in the Arctic, including…

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) January 17, 2026

Претседателот на САД, Доналд Трамп, претходно најави бран зголемување на царините за европските сојузници додека на САД не им биде дозволено да го купат Гренланд.

Во објава онлајн на „Тру соушал“, Трамп рече дека царините од 10 отсто ќе стапат во сила на 1 февруари за Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Велика Британија, Холандија и Финска. Овие царини ќе се зголемат на 25 проценти на 1 јуни и ќе продолжат да важат додека не се постигне договор за купување на Гренланд од страна на САД, рече Трамп.

Трамп обвини неколку европски земји дека играат „многу опасна игра“ во Гренланд, велејќи дека „светскиот мир е во прашање“.

„Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Обединетото Кралство, Холандија и Финска отидоа во Гренланд со непозната цел. (…) Овие земји, играјќи ја оваа многу опасна игра, презедоа неприфатлив ризик“, напиша американскиот претседател во долг пост на својата социјална мрежа.

„Со години ја субвенциониравме Данска, како и сите земји од Европската Унија и другите, со тоа што не им наплаќавме царински давачки или какви било други форми на компензација. Сега, по еден век, време е Данска да возврати – светскиот мир е во прашање! Кина и Русија го сакаат Гренланд, а Данска не може ништо да направи во врска со тоа. Тие моментално го штитат со два тима кучиња, од кои едниот беше додаден неодамна.

Само Соединетите Американски Држави, под ПРЕТСЕДАТЕЛОТ ДОНАЛД Џ. ТРАМП, можат да ја играат оваа игра – и тоа многу успешно! Никој нема да го допре ова свето парче земја, особено затоа што националната безбедност на Соединетите Американски Држави и безбедноста на светот како целина се во прашање“, се вели во објавата на Трамп.

По најавата за царини имаше голем број реакции.

Европската комисија уште еднаш ги повика српските власти да спроведат брза, транспарентна и веродостојна истрага за наводната употреба на звучен топ за време на антивладиниот протест во Белград на 15 март 2025 година, јави Радио Слободна Европа (РСЕ).

Повикот доаѓа откако европските медиуми повторно го покренаа прашањето, а Политико објави дека српските разузнавачки служби, во соработка со руската ФСБ, тестирале звучни уреди на кучиња во обид да утврдат дали е користено звучно оружје врз демонстрантите.

Во извештајот што српскиот претседател Александар Вучиќ го презентирал, се тврди дека уредите не предизвикале реакции кај животните, па оттука било заклучено дека звучен топ не бил користен на протестот. Руската страна не коментираше за извештајот, пренесе РСЕ.

Во изјавата на Европската комисија се нагласува дека „односите со Русија не можат да продолжат како и досега, особено кога се работи за безбедносни прашања“, и се потсетува дека властите имаат обврска да ги заштитат демонстрантите од повреди и насилство.

Српските власти подоцна признаа дека полицијата поседува звучни уреди, но тврдат дека „никогаш не биле употребени“.

Демонстрантите сведочеле за силни и необични звуци, вибрации и здравствени тегоби по протестот – како вртоглавици, несвестица, покачен притисок и нарушувања на слухот.

Настанот го истражува и Европскиот суд за човекови права.

Фото: ЕПА