Работодавачите од јавниот и приватниот сектор кои имаат над 35 вработени мора да вработат едно лице со инвалидност, а работодавачите со повеќе од илјада вработени ќе мора да вработат 20 луѓе со инвалидност. 

На правното лице ќе му се доделат средства за адаптација на работно место на кое ќе работи инвалидното лице, најмногу до 200.000 денари, а доколку фирмите и покрај обврската не вработат лице со инвалидност, ќе плаќаат паричен надоместок. 

Овие новини се предвидени во новиот Предлог Закон за вработување на лица со инвалидност кои во четврток (13.11) ги презентираше министерот за труд и социјална политика, Диме Спасов, на првата јавна расправа за предложените измени на овој закон. 

„Во новиот Предлог Закон за вработување на лица со инвалидност се предвидува работодавач од јавен и приватен сектор кој има над 35 вработени да има обврска да вработи по едно лице со инвалидност и се предлага квотата да изнесува од 2% до 6% од вкупниот број на вработени, во зависност од дејноста која што ја врши работодавачот. Од тука, максималниот број на вработени лица со инвалидност да изнесува 20, во случај кога се работи за работодавачи со поголем број на вработени односно повеќе од 1000 вработени“, рече Спасов. 

При вработувањето, додаде тој, работодавачот нема обврска да се води од видот и степенот на инвалидноста, односно може да вработи лица кои се дефинираат како лица со инвалидност. 

Според предложените измени, изборот на лицето кое ќе се вработи ќе го врши самата компанија, преку јавен оглас, а доколку во рок од три месеци не успее да најде лице со инвалидност, вработувањето ќе го изврши преку посредување на службата надлежна за посредување при вработување од евиденцијата на невработените лица. 

„Доколку фирмите и покрај обврската не вработат лице со инвалидност, ќе плаќаат паричен надоместок во висина од минималната плата во бруто износ. Средствата од овој надоместок ќе се уплаќаат во посебен фонд и ќе се  користат за професионална рехабилитација на лицата со инвалидност, стручно оспособување на лицата со инвалидност, за грант средства во износ од 300.000 денари за самовработување на лица со инвалидност, финансиска поддршка на компаниите кои ќе вработат лица со инвалидност во однос на адаптација на работното место, стручно оспособување на работнициите и друго”, рече министерот Спасов. 

Тој истакна дека преку воведувањето на квотниот систем за вработување на лица со инвалидност се овозможува адекватна социјална инклузија на лицата со инвалидност, бидејќи тие работници под исти услови ќе конкурираат и ќе работат на активниот пазар на труд како и останатите работници. 

Претпријатијата коишто веќе имаат вработено лица со инвалидност, или имаат студенти со инвалидност на пракса, лице со инвалидност на работно, односно стручно оспособување за работа, најмногу до шест месеци и лице со инвалидност чие што редовно образование го стипендира работодавачот, нема да подлежат на обврската за вработување на лице со инвалидност. 

„Овде би сакал да потенцирам дека со Законот се предвидуваат погодности за работодавачите коишто ќе вработат лица со инвалидност. Имено, се предлага на правно лице кое не е заштитно друштво, да му се доделат средства од Посебниот фонд за адаптација на работно место на кое ќе работи инвалидното лице, најмногу до 200.000 денари. 

Новина во овој Закон е обезбедување на средства на инвалидно лице кога самостојно врши дејност како трговец поединец со што може да му се доделат средства од Посебниот фонд за негово вработување на неопределено време најмногу до 300.000 денари. 

Исто така, се предлага заштитните друштва да се основаат и работат под истите услови како и досега, односно како трговски претпријатија. Новост во овој дел е тоа што статусот на заштитно друштво ќе го утврдува Агенцијата за вработување, а не како досега Заедницата на заштитни трговски друштва. Агенцијата ќе врши и контрола дали заштитното друштво ги исполнува законските услови во однос на бројот на вработени и вработени на лица со инвалидност. 

На правно лице кое е заштитно друштво, ќе му се доделат средства од Посебниот фонд за адаптација на работно место на кое ќе работи инвалидното лице, најмногу до 300.000 денари. 

Истовремено, средствата за придонес за пензиско и инвалидско осигурување, придонес за здравствено осигурување и придонес за вработување за лицата со инвалидност кои се вработени во сите претпријатија или заштитни друштва ќе се обезбедуваат од Буџетот на Република Македонија, а исто така работодавачите се ослободени од плаќање на персонален данок на доход. 

Заштитните друштва покрај овие поволности се ослобедени и од плаќање на данок на добивка. 

Во моментот се евидентирани 291-но заштитно трговско друштво со 6.741 вработени од кои 2.455 се инвалиди. 

Со предложените решенија во новиот Закон направена е проценка дека 2.059 работодавачи имаат над 35 вработени и со примена на квотниот систем би се вработиле над 5.000 лица. Само во јавниот сектор со примена на квотниот систем ќе се вработат околу 1.700 лица. 

„Постојниот Закон нема ограничувања претпријатијата да вработуваат лица со инвалидност и да ги користат поволностите, но во основа законот фаворизира вработување на лица со инвалидност во заштитни трговски друштва, додека вработувањето на отворениот пазар на труд е незначително“, рече Спасов. 

Како и во досегашната примена на Законот за вработување на лица со инвалидност и со новиот закон се предлага  да постои Посебен фонд. Средствата во посебниот фонд се обезбедуваат од: 10% од придонесот за вработување  и осигурување во случај на невработеност (кој изнесува 1,2% од бруто плата)  или околу 3 милиони евра годишно; средства по основ на паричен надоместок кој работодавачите го плаќаат доколку не вработат лице со инвалидност согласно со овој закон (во висина на минимална бруто плата), донации и подароци и други извори.  

Друга значајна новина во Законот претставува законското уредување на професионалната рехабилитација на лицата со инвалидност. 

„Професионалната рехабилитација на лицата со инвалидност содржи: утврдување на работна способност и проценка на психолошка, ментална и социјални способност на лицето со инвалидност; психо-социјална поддршка и помош за насочување на лицето со инвалидност на соодветна програма за развој на работна и социјална мотивација, анализа на работно место, материјали за работа и работна средина, и препорака за адаптација на работно место, изработка на индивидуален план за работа, работно оспособување, доквалификација, преквалификација на лицето со инвалидност за соодветно занимања /работно место согласно со потребите на отворениот пазар на труд и професионалните способности на лицето со инвалидитет  и др“, појасни Спасов. 

Новите предлог измени се предлага да се применуваат од 1-ви октомври  2016 година.крај/мф