Само еден ден пред апсењето во 2019 година, Џефри Епстин се обидел да купи вила вредна повеќе милиони долари во Мароко, откриваат документи објавени од Министерството за правда на САД минатиот месец. Епстин со години се обидувал да ја стекне сопственоста на Бин Енакхил, вила во луксузниот кварт Палмераи во Маракеш, а споровите со продавачот околу цената и условите за купување се влечеле од 2011 година, објавува Би-би-си.

Последна трансакција пред апсењето
Откако го договорил купувањето на офшор компанија која го поседувала имотот за 18 милиони евра, Епстин потпишал налог за банкарски трансфер за 14,95 милиони долари на 5 јули 2019 година, еден ден пред неговото апсење. Според објавените документи, тоа била неговата последна голема финансиска трансакција пред американските власти да го уапсат под обвинение за трговија со луѓе по неговото враќање во Њујорк.

Три дена по апсењето, сметководителот на Епстин, Ричард Кан, го откажал банкарскиот трансфер, а купувањето никогаш не било завршено. Палатата Бин Енахил е опишана како архитектонско ремек-дело, изградено од 1.300 мајстори, и располага со раскошни резби и мозаици.

View this post on Instagram

A post shared by @atelierduzellige

Можно засолниште?
Мароко нема договор за екстрадиција со Соединетите Американски Држави, а локалните медиуми шпекулираат дека еден од мотивите на Епстин за купување на имотот бил да избега во земјата за да избегне апсење доколку бидат поднесени нови обвиненија. Сепак, поранешен соработник на Епстин, кој зборуваше под услов да остане анонимен, рече дека самата трансакција покажува дека Епстин „немал поим“ за неговото непосредно апсење.

Сепак, тој додаде дека „би имало смисла ако размислувал за потенцијално засолниште каде што сè уште би можел да живее како крал“. Објавените документи не споменуваат дека Епштајн некогаш разговарал за Мароко како можно засолниште од американските власти.

Врските на Епстин со Мароко
Врските на Епстин со Мароко датираат барем од почетокот на 2000-тите. Вирџинија Џуфре, една од неговите најпознати обвинителки, раскажа во своите мемоари како Епстин и Гислен Максвел ја однеле со авион во Тангер за да го надгледува дизајнот на ентериер за неколку луксузни имоти.

Во тоа време, Епстин сакал да реновира делови од својата островска куќа во марокански стил. Во 2002 година, на покана на поранешниот американски претседател Бил Клинтон, Епстин и Максвел присуствувале на свадбата на мароканскиот крал Мохамед.

Откако бил осуден во САД во 2008 година за подведување на малолетник во проституција, интересот на Епстин за Мароко се чини дека се зголемил по неговото ослободување од домашен притвор во 2010 година. Објавените досиеја покажуваат дека истата година тој го замолил поранешниот министер Питер Манделсон да му најде асистент кој би можел „да му најде куќа во Маракеш“.

Документите детално опишуваат како, од 2012 година, Епстин повремено го посетувал Мароко и престојувал во ексклузивната населба Палмерај, дом на богата заедница на иселеници. Меѓу нив бил и Џабор ал Тани од катарското кралско семејство, близок соработник кого Епстин го опишал како свој „арапски брат“. Самото споменување или фотографирање во документите на Епстин не подразбира никаква вина.

Долготрајни преговори за палатата
Потрагата по имотот во Маракеш ја водеше долгогодишната девојка на Епстин, Карина Шулиак, а нејзините бројни посети и преговори се документирани во е-пошта. Марк Леон, партнер во „Кенсингтон Луксузи Пропертис“, изјави за Би-би-си дека Епстин го насочил вниманието кон нивниот имот, Бин Енахил, што на арапски значи „меѓу палмите“, уште во 2011 година.

Сопственикот во тоа време, германскиот тајкун Гинтер Кис, барал 55 милиони евра, што Епстин го сметал за превисоко. Неговата почетна понуда била толку ниска што Кис бил навреден и одбил да соработува со него, изјавил извор близок до Епстин за Би-би-си. После тоа, Епстин ја искористил својата девојка Шулиак и мрежа на контакти во Мароко за понатамошен увид во имотот.

Во 2018 година, Епстин лично го посетил имотот, по што Шулиак дал конечни понуди, преправајќи се дека дејствува во име на Леон Блек, милијардер и пријател на Епстин.

На крајот стана јасно дека Епстин бил вистинскиот купувач, но продавачот, наведен во е-пораките како „Господин Кис“, се согласил да продолжи со преговорите, според документите и извор близок до Епстин.

Контроверзна даночна стратегија

Документите покажуваат дека во еден момент, „Кенсингтон Луксузи Пропертис“ му предложилe на Епстин „стратегија за продажба и данок“. Според планот, имотот би бил регистриран кај мароканските власти како продаден за 10 милиони евра, додека посебна трансакција од 20 милиони евра би била направена за акции во офшор компанијата што го поседувала имотот.

Таквиот аранжман би му овозможил на Епстин да го регистрира своето име во книгите за имот, но и да го намали данокот што би го платил на мароканските власти. Сепак, агенцијата негираше за Би-би-си дека имало каков било неетички или нелегален обид за намалување на данокот. „Оваа трансакција не ги прекршила даночните закони“, рече Леон.

„Г-дин Епстин сакал да ги плати таксите за регистрација во Мароко, иако не бил должен да го стори тоа… за да го регистрира имотот на свое име.“ На крајот, Епстин одлучил да го купи имотот исклучиво со плаќање за акции во офшор компанијата, а во времето на неговото апсење во 2019 година, тој бил во процес на сфаќање како да го регистрира во Мароко.

Народната банка ја информира јавноста дека од 1 март 2026 година стапува во сила законската обврска за банките за вршење засилена автентикација на клиентите при извршувањето онлајн плаќања со платежни картички. Засилената автентикација има за цел да обезбеди заштита на паричните средства на граѓаните и на компаниите кај банките преку дополнителни сигурносни проверки на идентитетот на лицето при извршувањето на плаќањата без физичко присуство.

Имајќи предвид дека граѓаните и компаниите имаат сѐ поголема потреба за извршување секојдневни онлајн купопродажби, а со тоа и плаќања преку интернет, заради нивната брзина и практичност, се зголемува и потребата од повисоко ниво на безбедност. Дигиталните напади и обидите за злоупотреба на податоците од картичките стануваат сѐ почести, па затоа се воведува дополнителна проверка на идентитетот на лицето кое го врши плаќањето, велат од Народната банка.

Засилената автентикација му овозможува на клиентот на банката, при плаќање на интернет, покрај внесувањето на податоците од картичката, да даде дополнителна потврда за трансакцијата преку официјална апликација на банката, којашто се инсталира на мобилен телефон и му овозможува безбедно да ги следи своите сметки и да одобрува плаќања. Наместо досегашната потврда со СМС-код, клиентот ќе добие известување преку мобилната банкарска апликација и ќе треба да ја одобри трансакцијата. Потврдата се врши со ПИН за апликацијата, отпечаток од прст или препознавање на лице. Без оваа потврда, плаќањето нема да може да се изврши, дури и ако некој ги има податоците од картичката.

Засилената автентикација како законска обврска за давателите на платежни услуги произлегува од Законот за платежни услуги и платни системи. Таа се воведува постепено во земјава и веќе е во примена при извршувањето онлајн увид во платежните сметки од страна на клиентите, како и при извршувањето плаќања со платежни картички на физичките продажни места или со платни налози преку електронското или мобилното банкарство. Со примената на засилената автентикација и при извршувањето на плаќањата преку интернет, од 1 март 2026 година, се заокружува процесот на усогласување со правилата и стандардите што се применуваат во Европската Унија за безбедно извршување онлајн плаќања.

Со оваа промена се зајакнува довербата во дигиталните плаќања и се унапредува заштитата на корисниците, се додава во соопштението на Народната банка.

Пратеникот Борислав Крмов од Левица на седница на пратенички прашања ја повика Владата да ја раскине концесијата за изградба на мала хидроцентрала на реката Блатешница во село Блатец, обвинувајќи за незаконско пролонгирање на роковите и игнорирање на волјата на локалното население кое како што рече „веќе една деценија со своите тела, со един вид жив штит, си ја бранат реката и правото на незагадена природа и вода“.

Крмов истакна дека концесијата за изградба на хидроцентралата во 2012 година е доделена на фирмата „Енерџилукс ДООЕЛ Штип”, основана само два месеца претходно, а е всушност ќерка фирма на текстилната фабрика „Виза Фешн“ од Штип. Тој истакна и дека договорот предвидувал започнување со комерцијална работа во рок од три години од ефективниот датум, а тоа е 23.12.1212 година.

„Имаме ситуација во која концесионерот не ја исполнил обврската да започне со производство во предвидениот рок, а наместо раскинување на договорот, рокот е продолжуван дури тринаесет пати“, рече Крмов и додаде дека во меѓувреме, односно во 2020 година, ситуацијата се менува и од штипска фирма таа станува кочанска фирма во сопственост на „Атом Сантех“ ДОО Кочани.

Тој се повика на член 33 од договорот, според кој Владата може да ја раскине концесијата доколку инвеститорот не ги исполни обврските. Исто така нагласи дека Владата може еднаш да го пролонгира рокот и доколку и тогаш не се отпочне со производство Владата треба еднострано да ја раскине концесијата. Во овој случај, како што истакна пратеникот и покрај повеќекратните пролонгирања, договорот не е раскинат.

Крмов посочи и на извештај од 2014 година во кој, како што рече, било минимизирано влијанието на хидроцентралата врз водоснабдувањето на селото.

„Помеѓу зафатот на централата и машинската зграда се наоѓа зафатот за водоснабдување на селото Блатец. Треба да веруваме дека изградбата нема да влијае врз водата што ја користат над илјада жители“, рече Крмов, додавајќи дека не биле земени предвид ниту системите за наводнување, малите акумулации и локалните стопански капацитети.

Крмов посочи дека жителите на Блатец со години организираат деноноиќни блокади за да ја спречат изградбата и се единствените кои во целиот процес се исклучени и укажа дека Владата на седница од март 2025 година само за 20 минути разгледата шест договори за концесија на мали хидроцентрал и на сите им бил продолжен рокот, меѓу кои и на хидроцентралата на Блатешница.

„Не гледам друг начин инвеститорот да започне со работа освен на сила. Се надевам дека нема со сила да ги рушите барикадите“, рече Крмов.

Во обраќањето тој се повика и на природното право на локалното население. „Тие луѓе со генерации живеат таму и пијат вода од таа река. Тие се најповиканите кога се носат одлуки што директно влијаат вр нивниот живот, а не профитот да биде пред сѐ, нагласи пратеникот.

На крај упати директно прашање до премиерот: „Дали ќе се одважите конечно да застанете на страна на жителите на Блатец и ќе ја поништите концесијата за малата хидроцентрала, особено ако и овој тринаесети рок биде прекршен на 7 март годинава?“.