Малите партии ја реафирмираат идејата за промена на изборниот модел во една изборна единица и отворени листи на гласање. Тие се противат на намерата повторно да се спроведат парламентарни избори без да се создадат фер услови за политички натпревар за сите партии. Според информации на „Макфакс“, повеќе помали партии веќе се подготвуваат заедно да направат притисок за измени на Изборниот законик, а иницијатори се Демократскиот сојуз, од каде денеска соопштија дека за да има вистинска демократизација на државата и демонтажа на „еднопартискиот систем“, треба конечно Македонија да биде една изборна единица.

Од партијата на Павле Трајанов велат дека само на тој начин составот на Парламентот ќе биде реален одраз на волјата на граѓаните и ќе се зголеми одговорноста на извршната власт.

„Постојниот изборен модел со шест изборни единици, промените за финансирање на политичките партии, медиумската презентација, редоследот на партиите на гласачките ливчиња, составот на избирачките одбори, Државната изборна комисија и сл., ги форсира двете партии, ВМРО -ДПМНЕ и СДСМ, овозможувајќи им 28 години да бидат на власт, без какви било шанси и можности да дојде трета партија на власт“, велат од ДС.

На иста линија се и од ДОМ од каде велат дека со една изборна единица треба да се воведе и систем на отворени листи, без изборен праг за да се обезбедат исти предуслови за фер политички натпревар за сите партии.

И од НСДП сметаат дека е вистинско време да се реализираат изборните измени за една изборна единица и отворени листи.

„СДСМ го вети тоа во изборната програма и очекуваме да си стои на зборот“, вели Тито Петковски.

Слично е расположението и во албанскиот блок, каде што повеќето партии, како Беса и Алијансата за Албанците, се залагаат да се смени изборниот систем кој нема да ги фаворизира само големите партии.

Прашањето за една изборна единица се отвора пред речиси секои изборни циклуси и секогаш завршува без договор, со изговор дека нема консензус меѓу најголемите партии на преговарачката маса за оваа тема. Не е тајна дека на поголемите партии како ВМРО-ДПМНЕ, СДСМ и ДУИ не им одговара една изборна единица. Симулациите на претходните изборни циклуси со промена на изборниот систем, пресметани во пратенички мандати, покажуваат дека големите партии губат дел од пратеничките мандати кои сега ги добиваат со примената на Донтовиот метод во шест изборни единици. Помалите партии, пак,  кои освоиле повеќе од 20-30 илјади гласови  и останале без свој претставник во Парламентот, очекуваат дека со промена на моделот би имале повеќе пратенички мандати и не ја отфрлаат можноста да настапат сами на избори, без претходно да влегуваат во коалиција со големите партии.

Прашањата за една изборна единица и отворени листи на преговарачката маса меѓу партиите ќе се најдат наесен, по референдумот, брифираат за „Макфакс“ од работните групи. За можните измени на изборниот модел, партиите сè уште не дискутирале бидејќи приоритет биле барањата на ВМРО-ДПМНЕ за техничка Влада и  финансирањето на партиите, но и изборот на ДИК.

Од СДСМ велат дека тие  нема да отстапат од предлогот за менување на изборниот систем во една изборна единица, како и воведување модел на отворени листи на гласање, како подемократски принцип од актуелниот, но велат дека е потребна согласност и од другите партии. Од ДУИ не ја поддржуваат идејата за една изборна единица, но се за преференцијално гласање. Од ВМРО-ДПМНЕ кусо одговорија дека согласно со динамиката на преговорите меѓу работните групи, за овие теми ќе разговараат од септември.

Партиите веќе се договорија и во Собранието едногласно изгласаа да се зголеми финансирањето на партиите од буџетот, од 1.8 милиони евра на 4,5 милиони евра на годишно ниво. Со законските измени се намалува сумата која може да ја прибираат од донации од компании и физички лица.Триесет отсто од парите се наменети за малите партиите, а останатите 70 отсто за големите партии. Партиите ќе може да се финансираат и од кредити, а и да поседуваат земјиште, што не беше пракса до сега. Измени во Изборниот законик има и во делот на кампањата, со што сега рекламирањето ќе се плаќа од буџетот наместо од партиските сметки, а се наметнува и обврска ДИК да ги мониторира и интернет-порталите.

Избран е и новиот состав на ДИК, кој ќе треба да го спроведе референдумот, но бидејќи е преодно решение, има мандат од шест месеци.

Да се намалат донациите од физичките и приватните лица, а да се зголемат надоместоците од буџетот, ова е еден од предлозите на маса пред работната група што работи на измени на Законот за финансирање на политичките партии.

Од СДСМ велат дека тие се „за“ и дополнително бараат начин податоците за финанасирањето да бидат достапни и транспарентни за јавноста. Од ВМРО-ДПМНЕ молчат, а од ДУИ велат дека партиите се согласни за ново законско решение, но дека има разлики во методолгијата.

Антикорупцинерите предупредуваат – не е важно само носењето на законот, туку неговото спроведување. Укажуваат на низа незаконитости во финансирањето кои со години не се санкционираат.

Последни во низата скандали со донациите се последните извештаи на партиите доставени до Државниот завод за ревизија.

Па, така, во извештајот на ДУИ како донатори се појавија „Македонска пошта“, Општина Липково, Дирекцијата за заштита и спасување, „Македонски железници“ и ПИОМ. Од партијата се правдаа дека донациите не се од државните институции, туку од вработените кои се функционери на ДУИ и членарината ја плаќале со траен налог од 5 отсто од платата.

Сомнителни се донациите и кај ВМРО-ДПМНЕ, која за една година успеала да обезбеди 908.000 евра. Во еден ден на сметката на партијата стигнувале и по повеќе од 600 илјади денари од еден ист донатор.

СДСМ, пак, успеал да собере 34 илјади евра за 2017 година, а најголемата донација е во износ од 100 илјади денари.

Помалите партии најчесто не успеваат да соберат донации, па и тие реагираат дека треба да се зголеми државното финансирање, кое сега според нив е на незадоволително ниво. Тие стравуваат дека големите политички субјекти ќе ги изиграат и законските измени ќе ги направат единствено во своја корист.

Аргументите што одат во прилог на јавното финансирање се дека се поттикнува поголема демократија и дека државните пари ја намалуваат потребата од контрауслуга за тие што најмногу донирале, a се намалува и можноста за корупција.