Указот за прогласување на законите го потпишуваат претседателот на Републиката и претседателот на Собранието – според овој став од членот 75 од Уставот на РМ, универзитетскиот професор Темелко Ристески ја толкува можноста собранискиот спикер Талат Џафери да го потпише указот за законот за јазиците, откако претседателот Ѓорге Иванов најави дека нема намера да стави потпис на закон кој според него е неуставен.

– Мислам дека може да се објави со потпис само од Џафери, но тоа би било тежок преседан кој досега сме го немале во нашата пракса и може да предизвика политички турбуленции. Сепак, треба да се најде решение претседателот да го потпише указот. Иванов може да сноси последици, има кривична одговорност за злоупотреба на службената положба. Од импичмент не мора да се плаши, но неговиот мандат ќе заврши, а кривичните дела не застаруваат, вели Ристески.

Со употребата на т.н. џебно вето за законот за јазиците, според Ристески, постои опасност од политичка криза која може да се рефлектира во меѓуетничките односи. Тој му порачува на претседателот Иванов да поднесе иницијатива за оценување на уставноста и законитоста до Уставниот суд, а во спротивно со непочитување на Уставот, Иванов може да се гони кривично за злоупотреба на службената положба, додава Ристески.

Од друга страна, дел од уставните експерти сметаат дека без потпис на указ од шефот на државата, законот не може да стапи на сила.

„Без потпишан указ од претседателот на Републиката законот не може да биде објавен во Службен весник, а штом не е објавен, не може да стапи на сила и не може да се применува во пракса. Во таков случај законот останува само на хартија. Директорот на ‘Службен весник’ не смее да го објави некомплетниот закон бидејќи во нашиот уставен поредок указот не се смета само за обично формално дејствие што го прави претседателот на Републиката, како што сметаат некои, туку потпишувањето на указот е суштествен, клучен чин за правно финализирање и заокружување на целата постапка при носењето на законот“, смета Каракамишева.

Во колумна под наслов „Шверцување на двојазичноста и ‘џебното вето’ на претседателот“, доц. д-р Димитар Апасиев пишува дека законот се смета за дефинитивно донесен единствено кога претседателот на Републиката, своерачно, ќе го потпише указот за негово прогласување.

„Тогаш и само тогаш конкретниот закон, кој претходно бил изгласан, може да биде објавен, а подоцна и да влезе во сила. Значи, без указот – кој, всушност, има конститутивно дејство на пораѓање на законот – законот сè уште го нема: тој не постои и, следствено, не ни може да произведе никакво правно дејство. Во досегашната уставно-правна историја на независна Македонија не постои ниту еден единствен случај закон да биде објавен и да почне да се применува без потпис од шефот на државата“, вели Апасиев.

Тој потсетува на претходни ситуации кога поранешните претседатели го употребиле суспензивното вето, кое, како што додава Апасиев, само привремено ја одолговлекува законодавната постапка – додека, џебното вето, употребено во крајна нужда, може целосно да го блокира донесувањето на законот и de facto да го закочи законодавниот процес.

Законот за јазиците вчера беше изгласан со 64 гласа „за“ во тензична атмосфера. Според собранискиот спикер Талат Џафери, законот бил донесен според процедурата. Тој го повика претседателот Иванов да го потпише указот бидејќи, во спротивно, со непотпишувањето го крши највисокиот правен акт – Уставот.