Македонија
Додека светот ги забранува, ароматичните електронски цигари се помасовни кај нас: деветгодишни „вејпаат“ и бројат хитови
Повикот на Светската здравствена организација (СЗО) од мај годинава итно да се забранат ароматичните цигари за да се заштитат младите не допре до македонските институции. Ароматичните никотински производи, кои светот ги забранува, кај нас се во слободна продажба, а единствен исклучок треба да биде возраста. Како и сите други производи од тутун, и тие се забранети за лица под 18 години, но едноставна прошетка до најблиското училиште покажува дека огромен број деца излегуваат токму со електронски цигари в рака.
„Вејпање“, броење хитови и земање џус се меѓу главните теми за расправа на секој одмор во училиштата. „Макфакс“ побара објаснување за значењето на оваа нова терминологија, но и за тоа дали знаат дека се штетни и забранети во многу земји.
„Многу е едноставно, ‘вејпање’ е пушење оти ‘вејп’ се вика цигарата, хит е едно повлекување чад од цигарата, а џус не е сок за пиење, туку течност со некаква арома за електронска цигара. Има секакви ароми и вкусови. Штетни се, да, ама па и многу други работи се штетни“, вели средношколка, која сведочи дека и во основно училиште многумина пушеле електронски цигари и „вејпале“.
Освен на училиште, искуства за електронските цигари си разменуваат и на социјалните мрежи. Организирани во посебни групи може да прашаат сѐ што ги интересира, а може и да си купат цигари откога, едноставно, ќе излажат за годините оти официјалните продавачи имаат прашалник за возраста, па на оние што ќе се изјаснат како малолетни не им е дозволен пристапот.
Границата за пушење цигари е симната под 12 години
Оливер Зафировски, директор на Клиниката за пулмологија и алергологија, го потврдува она што се гледа во училиштата за масовната употреба и на класичните и на електронските цигари. Неговиот став е дека, без дилема, што побргу треба да се послуша препораката на СЗО и да се забрани употребата на ароматичните електронски цигари, кои се особен предизвик за младите.
„Најдобро би било да се забранат. Кај нас тие се резултат на влијание од странство, ние немаме свое производство на електронски цигари, па доволно е да се забрани увозот, но се работи за една огромна индустрија, која нема да исчезне тукутака. Затоа треба итно да се почне со предавања уште во основните училишта оти податоците покажуваат дека границата на луѓе што употребуваат тутун во разни форми е симната под 12 години, тоа значи уште во основно училиште. Тоа треба да нѐ загрижи. Треба да се воведат часови на кои психолози и социолози ќе им зборуваат за штетното влијание и ако успееме да спасиме пет деца, тоа е успех за кој вреди да се потрудиме“, вели директорот Зафировски и нагласува дека нашата земја е меѓу првите три на Балканот по употреба на тутун.

Главниот слоган, според Зафировски, треба да биде „Биди паметен, не почнувај“ оти ако само еднаш пробаш, лесно ќе се навлечеш, а потоа е тешко да се одвикнеш. Тој смета дека совети треба да даваат и лекарите, тргнувајќи од матичните, кои се првата линија, но и сите други, и тоа не само со зборови, туку и со личен пример.
„Страшно е што кај нас и лекарите не може да влијаат оти и голем број од нив ги употребуваат овие цигари, па се случува – како вие ми кажувате дека се штетни, а самиот ги употребувате? Ние на Клиниката имаме посебен тим со психолог, кој помага за одвикнување од цигари. Има понекој што доаѓа, обично тоа се наши пациенти, но нема континуитет. Доаѓаат два-трипати и се откажуваат. Наши пациенти, кои имаат ХОБС или астма, знаеме дека употребуваат електронски цигари, но кога ќе ги прашаме, не признаваат. Мислат дека се помалку штетни, а ние како лекари немаме дилеми дека се штетни. Електронските цигари и уредите за згревање тутун, каков и да им е називот, се многу штетни. Високата температура што ја развиваат за да се загрее тутунот прави оштетувања и на горните и на долните дишни патишта. Ја оштетуваат слузницата и на трахејата и на белите дробови“, објасни директорот Зафировски.
Тој вели дека е во тек со сите нови истражувања на оваа тема и ги следи препораките за влијанието на електронските цигари и на оние со посебен мирис и вкус. Јасно е дека кардиолозите и пулмолозите во светот јасно укажуваат колку се штетни, но му пречи што сѐ останува само на препораки.
Канцеларијата за дрога и криминал на ОН ќе обучи 150 наставници за заштита од употреба на цигари, дрога и алкохол
Министерството за образование од оваа учебна година почнува со засилени активности преку кои ќе им укаже на учениците колку се штетни сите видови цигари. Воведен е слободен изборен предмет Учам за моето здравје за VII одделение за кој е изработен прирачник за наставници, направена им е и обука за начинот на предавање во соработка со Светската здравствена организација, а планирани се и активности во соработка со Канцеларијата на Обединетите нации за дрога и криминал.
„Во учебната 2025/2026 година Министерството за образование и наука и Бирото за развој на образованието, во соработка со Канцеларијата на Обединетите нации за дрога и криминал (UNODC) и ЛЦИФ, ќе обучат 50 стручни соработници и 150 наставници во 50 основни училишта за реализација на превентивната програма ‘Вештини за адолесценција’. Станува збор за структурирана програма, која е базирана на докази, за превенција од користење цигари, дрога и алкохол и која досега со успех е имплементирана во 105 земји од целиот свет, преведена е и се користи на над 40 јазици“, велат од Министерството за образование.
Освен новите активности, од Министерството за образование посочија дека за сите ученици има многу програми за наставни и воннаставни активности за заштита од злоупотреба на алкохол, тутун и дроги, во чии рамки се влијае и на употребата на електронските цигари. Списокот на активности од таму велат дека не е конечен, туку дека постои простор за унапредување на здравствената писменост во училиштата, ќе работат на тоа и секоја сугестија сметаат дека е вредна за разгледување.
ИЈЗ не ја исклучува можноста да иницира забрана за ароматични електронски цигари
Институтот за јавно здравје засега нема конкретни активности за постапување по препораката од Светската здравствена организација за забрана на ароматичните електронски цигари. Директорката Марија Андоновска вели дека сите досегашни препораки за заштита од пушењето се во согласност со Светската здравствена организација.

„Ние како Институт даваме препораки за заштита од пушење, кои се во интерес на јавното здравје онолку колку што ни дозволува законската рамка. Засега нема законска забрана за употреба на ароматични електронски цигари, но тоа не ја исклучува можноста да работиме и на иницијатива со која ќе се забранат. Употребата на електронските цигари кај нас бележи голем скок по либерализацијата на нивната употреба во 2021 година, односно откога употребата на електронски уреди за согорување тутун не се смета за пушење и тие не подлежат на забраните од Законот за заштита од пушењето“, вели директорката Андоновска за „Макфакс“.
Последното истражување на ИЈЗ за употреба на електронски цигари меѓу средношколците презентирано лани покажа дека има ученици што првпат пробале електронска цигара на 9 години и дека 29,6 отсто од учениците користеле електронски цигари, барем еднаш во животот.
Аромите во тутунските производи се манипулација со младите, алармира СЗО
Во мај годинава, по повод Светскиот ден без тутун, СЗО ги повика владите од целиот свет да ги забранат сите ароми во тутунските и во никотинските производи за да ги заштити младите оти аромите ја маскираат токсичноста на производите и ги претвораат во слатка мамка за младите. Според СЗО, вкусовите и аромите, заедно со шарената амбалажа и агресивниот маркетинг на социјалните мрежи, ја поттикнуваат зависноста и ја отежнуваат борбата против пушењето.

„Гледаме генерација што станува зависна од никотин преку кесички со вкус на гумени бонбони и ‘вапови’ во боите на виножитото. Ова не е иновација – туку манипулација и мора да ја запреме“, изјави д-р Рудигер Креш, директор за здравствена промоција во СЗО.
Според податоците на СЗО, над 50 земји во светот веќе забраниле ароматизиран тутун, повеќе од 40 забраниле продажба на е-цигари, 5 земји имаат забрана за еднократни е-цигари, а 7 земји забраниле ароми во е-цигари.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Македонија
ДИК: До 19:00 часот гласаа 242 од пријавените 248 болни или немоќни лица во Гостивар, Врапчиште, Маврово – Ростуше и Центар Жупа
Државната изборна комисија информира дека до 19:00 часот денеска од вкупно 94 пријавени лица за гласање во казнено-поправните установи, гласале 45 лица. Од вкупно пријавените 248 болни или немоќни лица за гласање во четирите општини, Гостивар, Врапчиште, Маврово – Ростуше и Центар Жупа до 19:00 часот правото на глас го оствариле вкупно 242 лица. Две лица гласале во Центар Жупа, 66 болни или немоќни гласале во Маврово – Ростуше, 31 лице во Врапчиште и 143 лица во Гостивар.
Гласањето за сите овие категории на гласачи се одвиваше непречено и без никакви проблеми и недоследности, велат од ДИК.
ДИК известува дека резултатите од гласањето на болните, немоќните и лицата кои се на издржување казна затвор, не се објавуваат денеска посебно.
„Секое поединечно гласачко ливче е ставено во посебен затворен плик и во гласачките кутии и тие не се отвораат денеска. Броењето на овие гласови и објавувањето на резултатите од денешното гласање се врши заедно со резултатите од целокупното гласање на изборите утре по 19:00 часот, за секое избирачко место и секоја општина каде што се гласа“, стои во соопштението на Државната изборна комисија.
Македонија
Детален список: каде целосно ќе се забранат сите видови цигари со новиот закон за заштита од пушење
Државата подготвува целосно нов и значително построг Закон за заштита од пушење, со кој драстично се заоструваат правилата за употреба, продажба, рекламирање и промоција на тутунските и никотинските производи. Предлог-законот, изготвен од Министерството за здравство, попладнево беше прикачен на ЕНЕР и има за цел системска заштита на јавното здравје и намалување на една од водечките причини за смртност и хронични заболувања во земјава – пушењето.
Целосна забрана за пушење во речиси сите јавни и работни простори
Со предлог-законот се воведува целосна забрана за пушење на тутун, електронски цигари, загреан тутун и други никотински производи во:
1. Во објекти на здравствени установи, установи за социјална заштита, воспитно – образовни, културни и рекреативни установи и организации за физичка култура и спорт;
2. Пред влезови на објекти на здравствени установи, установи за социјална заштита, воспитно – образовни институции;
3. Во и пред објекти за престој и сместување на деца, ученици и студенти;
4. Во објекти каде се наоѓаат државни органи и органи на единиците на локалната самоуправа;
5. Во објекти и возила што претставуваат работни места;
6. Во сите видови јавен превоз, вклучувајќи патен, железнички, воздушен и воден превоз, жичари и ски-лифтови;
7. Во објекти на аеродроми, железнички и автобуски станици, езерски пристаништа;
8. На станици на градски и приградски јавен превоз;
9. Во приватно возило во присуство на дете;
10. Во објекти каде се вршат трговски дејности, пазари и саеми;
11. Во објекти на угостителски објекти за сместување дефинирани согласно одредбите од Законот за угостителската дејност, вклучувајќи ги основните угостителски објекти за сместување и комплементарните сместувачки објекти ;
12. Во објекти на угостителските објекти за исхрана, дефинирани согласно одредбите од Законот за угостителската дејност, вклучувајќи ресторани, барови, национален ресторан – меана, кантини и други угостителски објекти за исхрана;
13. Во заеднички простории на станбени згради и заеднички делови на станбена зграда (светларници, лифтови, заеднички котларници и слично) утврдени со закон;
14. Во објекти на полициски станици, казнено-поправни и воспитно-поправни установи.
15. Во објекти на приредувачи на игри на среќа, дефинирани согласно одредбите од Законот за игри на среќа
16. Во и пред објекти кадешто се приредуваат забавни и рекреативни дејности за деца (како игротеки за деца и приватни установи за грижа на деца).
„Во објектите и просториите, одговорното лице на правното лице е должно да постави ознака за забрана на пушење и да обезбеди контрола на спроведувањето на забраната за пушење“, пишува во предлог-законот.
Дозвола за пушење ќе има исклучиво на строго дефинирани отворени простори, кои мора да бидат физички одделени, отворени од најмалку три страни и без стаклени, пластични или најлонски прегради.
Драстични ограничувања за рекламирање и промоција
Предлог-законот предвидува целосна забрана за директно и индиректно рекламирање и промоција на продажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин.
Посебно внимание се посветува на медиумската и уметничката содржина. Прикажувањето на пушење во филмови, серии, телевизиски програми, видеоигри и интернет содржини ќе биде строго ограничено, а дозволено само во случаи кога е неопходен дел од уметничката концепција за возрасна публика, и тоа со задолжителна здравствена порака дека пушењето е штетно.
Забрана за ароми и вкусови – крај за ментол и овошни никотински производи
Една од најстрогите одредби се однесува на целосна забрана за производство, увоз и продажба на тутунски и никотински производи со ароми и вкусови. Ова ги опфаќа и електронските цигари, течностите со и без никотин, загреаниот тутун и бездимните производи.
Според предлогот, ваквите вкусови директно ги таргетираат младите и ја зголемуваат веројатноста за рано создавање зависност од никотин.
Строги правила за продажба и изложување
Со новиот закон се забранува продажба на тутунски производи на парче, преку автомати, самопослужување и онлајн. Тутун и никотин нема да смеат да се продаваат во угостителски објекти, на плажи, пазари, саеми и за време на јавни настани.
Изложувањето на цигари и други производи на видливо место во продавниците ќе биде забрането. Тие ќе мора да се чуваат во затворени шкафови.
„Шкафовите за складирање треба да бидат конструирани на таков начин што ќе се спречи визуелното прикажување на тутунските производи кон потрошувачите кога шкафовите се отворени. Шкафовите за складирање на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и уреди за консумирање на тутун и никотин, не смеат да имаат надворешно осветлување и треба да бидат во боја што не го привлекува вниманието на посетителите“, се вели во предлог-законот.
Високи казни и затворање објекти
Надзорот над спроведувањето на одредбите од овој закон го вршат Државниот пазарен инспекторат, Државниот санитарен и здравствен инспекторат, Државниот просветен инспекторат, Државниот инспекторат за труд, Министерството за внатрешни работи и Управата за извршување на санкции, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, во согласност со надлежностите утврдени со закон.
Предлог-законот предвидува високи парични казни – од 2.000 до 5.000 евра за правни лица, до 2.000 евра за одговорни лица и до 300 евра за физички лица. Инспекторите ќе имаат овластување да изречат и привремена забрана за вршење дејност – до три месеци за правни лица кои не ја почитуваат забраната за пушење.
Македонија
Состојба по обилните дождови во Македонија: пресек на ЦУК до 18:30 часот
Центарот за управување со криви направи пресек на состојбата по обилните врнежи до 18:30 часот.
Источен регион – Штип
Во моментов нема позначителни врнежи, а водостоите на реките се во опаѓање. Активностите за средување на коритото на Оризарска Река во Чешиново–Облешево ќе продолжат во понеделник. Поради претходните врнежи има зачестени одрони и свлечишта, особено на патниот правец Истибања – Делчево и кон граничниот премин. ЈП „Македонија Пат“ и СВР Штип ги одржуваат патиштата проодни.
Скопски регион
Нема нарушување на редовната состојба поврзано со обилните врнежи од дожд.
Југозападен регион – Охрид и Струга
Во Охрид, Кризниот штаб е на терен и ги контролира критичните точки. Регистрирано е излевање на реката Сушица кај ул. Прилеп, каде се интервенира со багери и се прават насипи. Во селата Орман и Дебелополе реката Далјан е со максимален водостој, но без излевање. Кај с. Вапила, надојдената вода го подјадува патот под мостот кон селото Ливоишта и ќе се интервенира со механизација. Поплавени се поголем број подрумски простории.
Во Струга се пријавени поплавени дворови во четврти реон на Мислешевски пат, како и повеќе куќи во с. Мислешево и дворови во с. Калишта. ТППЕ Струга интервенира со пумпи, а состојбата е пријавена до Општина Струга и ДЗС Струга.
Дебар
Реката Радика има зголемено, но стабилно ниво, без опасност од излевање. Сите патни правци се проодни. Забележани се помали одрони на делниците Жировница – Дебар и Дебар – Струга, кои редовно се расчистуваат. Се спроведуваат повеќекратни теренски контроли во текот на денот.
Кичево
Водостоите на реките Зајашка и Треска се зголемени, но под нивото на излевање. Најкритично е кај ул. Прилепска, каде состојбата со 125 поплавени објекти е непроменета. Евакуирани се околу 150 лица и се сместени во спортската сала „Христо Узунов“.
Екипи на ЈП „Комуналец“, ДЗС и приватни фирми работат на насипи, проширување и чистење на речното корито. За евакуираните лица е обезбедена храна, медицинска грижа, облека и основни услови за престој.
Битолско–Пелагониски регион
Во Битолско–Пелагонискиот регион се регистрирани повеќе последици од поројните врнежи, при што надлежните служби интервенираат на повеќе локации.
Поради оштетување на мост на Боишка Река, затворен е локалниот пат кон село Мренога. ЈП „Комуналец“ превентивно интервенира во населбата Мургашево со проширување на речното корито со цел заштита на околните куќи.
Поради поројните врнежи во изминатите денови дојде до поматување на водата за пиење, поради што се препорачува истата да се преврива најмалку 10 минути. Нивото на реката Црна кај с. Бучин беше покачено, но е стабилизирано и во моментов не постои опасност од излевање. За превенција, ЈП „Комуна“ ги зајакна и поткрена насипите на критичните точки.
Во општина Крушево е пријавено излевање на Крушевска Река кај мостот на патот Кривогаштани – Светомитрани. По координација со општина Кривогаштани договорена е интервенција според потребите на терен.
Во општина Долнени е пријавена штета кај жител на с. Лажани, каде се поплавени двор и приземни простории, со оштетувања и на земјоделски култури. Поплавувања се евидентирани и во селата Пешталево и Лажани поради неисчистени канали, при што интервенирано е со градежна механизација за расчистување.
Во повеќе села се регистрирани поплавени земјоделски површини:
с. Кравари – заезерени 10–20 хектари земјоделско земјиште (без опасност по објекти),
с. Жабени и с. Породин – во текот на денот беа поплавени околу 70–80 хектари, по што водата постепено се повлече.
Излевање е евидентирано и кај Елешка Река, каде беа поплавени околу 50 хектари земјоделски површини, но до попладневните часови водата се врати во коритото.
Поради оштетувања од водата, патот кон Буковски манастир беше разорно раскопан, но по интервенција на ЈП „Нискоградба“ патот е саниран и пуштен во употреба. Активни се и интервенции на свлечишта кај селата Буково, Горно Ореово и Бистрица, како и чистење на канали и речни корита на повеќе локации.
Како последица на врнежите, на повеќе места се поплавени земјоделски површини, дворови, куќи, помошни објекти и магацини за складирање на јаболка. Во општина Ресен ангажирани се сите расположливи градежни машини и пумпи за црпење вода и прочистување на критичните точки.
Југоисточен регион – Струмица
Нема пријави за штети, излевање на реки или одрони. Врнежите се со послаб интензитет и состојбата е стабилна.
Североисточен регион – Куманово
Нема нарушување на редовната состојба. Реките се во коритата, а патиштата се проодни по влажни коловози. Во моментот има врнежи од дожд.
Полошки регион – Тетово
Нема пријави за материјални штети. Врнежите од снег се со слаб интензитет. Пријавени се локални проблеми со електрична енергија во делови од Гостивар, каде интервенираат екипи на ЕВН. Воведена е забрана за движење на тешки товарни возила на патниот правец Мавровска раскрсница – Маврово – Дебар.

