Претседателот Стево Пендаровски го извести претседателот на Собранието на Република Северна Македонија, Талат Џафери, дека одлучи да не го потпише указот за прогласување на законот за утврдување правен статус на бесправно изградени објекти.

„Врз основа на член 75 став 1 од Уставот на Република Северна Македонија, а во врска со член 38 став 2 од Законот за Собранието на Република Северна Македонија, ве известувам дека одлучив да не го потпишам указот за прогласување на законот за утврдување правен статус на бесправно изградени објекти, што Собранието на Република Северна Македонија го донесе на седницата одржана на 11 мај 2021 година. Мојата одлука да не го потпишам указот за прогласување на законот ја донесов врз основа на детаљна анализа на текстот на законот, при што утврдив дека текстот на законот е во спротивност со некои од темелните вредности на Уставот, како и со уставни одредби што произлегуваат или се во врска со темелните вредности на Уставот. Исто така, сметам дека текстот на законот нема општествена оправданост, односно не е во насока на заштита и промоција на јавниот интерес, што е основна задача на секоја институција на јавната власт“, се вели во писменото соопштение од кабинетот на Пендаровски.

Според Пендаровски, текстот на законот е спротивен на член 8 став 1 алинеја 3 од Уставот, каде што владеењето на правото е утврдено како темелна вредност на уставниот и, генерално, нашиот правен поредок. Имено, фактот дека со овој закон се легализираат противзаконитите постапки на физички и правни лица за бесправно градење, што е определено како кривично дело во Кривичниот законик, ги става во нееднаква положба правните субјекти и ја нарушува правната сигурност. Таквата постапка, смета претседателот, е спротивна со член 9 став 1 од Уставот, во кој е определено дека граѓаните пред Уставот и законите се еднакви. Дополнително, во член 51 став 2 од Уставот е определено дека секој е должен да ги почитува Уставот и законите. Убеден сум дека усвоениот закон не само што ги става граѓаните во нееднаква положба, привилегирајќи ги оние што не ги почитувале правните прописи на штета на совесните граѓани што при градење објекти постапувале во согласност со важечките прописи, туку уште повеќе – стимулира непочитување на правните прописи. Стимулирањето на непочитувањето на правните прописи нанесува трајна штета на сите напори нашата држава да ја изградиме како демократска држава заснована врз владеењето на правото и почитувањето на правата и слободите на човекот и граѓаните.

За претседателот Пендаровски, особено спорен е член 41 од текстот на законот, со кој од денот на влегување во сила на законот се предвидува „запирање управни постапки што не се завршени со спроведување на решенијата за отстранување на бесправно изградените објекти, како и управните и судските (кривични и граѓански постапки), кои се во тек и кои произлегуваат од постапките за отстранување објекти што се завршени или се во тек“. Оваа одредба е спротивна со член 8 став 1 алинеја 4 од Уставот, каде што поделбата на власта на законодавна, извршна и на судска власт е дефинирана како темелна вредност на уставниот поредок. Преку вака формулираното законско решение се врши упад во работата на судовите и се овозможува затскриена амнестија за сторители на кривични дела поврзани со бесправно градење и злоупотреба на службената положба. Неоспорна е уставната надлежност на Собранието, во согласност со член 68 од Уставот, да дава амнестија. Но, амнестијата, како што налага законодавната пракса, треба да биде дадена со посебен закон за амнестија, а во образложението кон евентуалниот таков закон треба да се образложи општествената оправданост, односно јавниот интерес за давањето на амнестијата. Преодните и завршните одредби на законот за утврдување правен статус на бесправно изградени објекти не се местото каде што на нетранспарентен начин ќе биде дадена амнестија.

Донесениот закон исто така е спротивен на член 43 од Уставот, во кој секому му се гарантира правото на здрава животна средина, а државата се обврзува да создава услови за остварување на правото на граѓаните на здрава животна средина. Донесениот закон во член 17 предвидува можност за легализација на бесправно изградени објекти, дури и во „строг природен резерват, национален парк, споменик на природа, парк на природа, заштитен предел, заштитен крајбрежен појас на природни и вештачки езера и речни корита, како и во прва и втора санитарно заштитна зона на извори на вода за пиење“. Ваквата можност е прекршување на основната обврска на државата да ја штити животната средина, а дополнително можноста за легализација на бесправно изградени објекти во заштитни зони на вода за пиење потенцијално го загрозува јавното здравје, чија заштита е исто така законска обврска на државата. Можноста во наведениот член за легализација на бесправно изградени објекти во подрачје на заштитено недвижно културно наследство (поединечни добра, целини и археолошки локалитети) е повреда на законската обврска на државата да ги заштитува културните добра и културното наследство, пишува во соопштението на Пендаровски.

„Конечно, но не и помалку важно, како претседател на државата се заколнав дека ќе ги почитувам и штитам Уставот и законите. Таа обврска подразбира не само формално почитување и спроведување на Уставот и законите, туку многу повеќе – промоција на правната култура. Правната култура е одлика на сите цивилизирани заедници, а владеењето на правото и заштитата на јавниот интерес се принципи на сите демократски држави. Впрочем, владеењето на правото е основниот услов за остварување на стратешката цел на нашата држава за интеграција во Европската Унија за чие остварување работеле и работат сите досегашни претседатели, состави на Собранието и влади. Како убеден демократ и легалист верувам во водењето на политиката во границите на правото и затоа не можам да се согласам од неправото да создаваме право. За жал, усвоениот закон е пример за такво поведение“, вели Пендаровски.

Тој апелира до сите пратеници, независно од политичката припадност, а водејќи се од словото на Уставот и јавниот интерес, уште еднаш да размислат пред повторно да одлучуваат за овој текст на законот.