ко идеалистите во Европа го менуваат својот дискурс (хегемонистичко мирољубив), се прашувам, пак, од каде таков оптимизам кај нашите политичари дека низ правото ќе ја добиеме правдата во спорот за името

Пишува: Проф. д-р Звонимир ЈАНКУЛОСКИ

Имам проблем да сфатам со какви аргументи им е потхранувам оптимизмот и на какви основи се положени нивните верувања во можноста да се оствари правдата во меѓународниот систем. Посебно ако се знае дека поимот правда во меѓународното право нема единствено значење, како меѓу теоретичарите, така и меѓу актерите во рамките на тој систем – државите.Република Македонија се обрати на Меѓународниот суд на правдата во Хаг во потрага по правда против Република Грција, поради прекршување на билатералната Привремена спогодба од 1995 г. Македонија ја тужи Грција дека го прекршила членот 11 кој не ì дозволува да ја блокира земјава во евроатлантските аспирации, доколку аплицира под времената референца за името. И дотука е сè во ред. Спорот за името што од осамостојувањето до денес се претвори во канцер на нашето меѓународно легитимирање, конечно треба да добие своја правна завршница. Она што верувам никој нормален меѓународен правник не може да го разбере е како еден ирационален спор можеше да предизвика такво ирационално однесување на организираната меѓународна заедница. Чудно е како еден, во својата суштина билатерален спор, можеше да биде трансфериран како меѓународен. Чудно како се успеа едно правно прашање да стане политичко. И, како меѓународната заедница го толерира сево ова, сиве овие години. Како успева да диџестира нешто што под сомневање го става целиот систем на меѓународното право и меѓународното организирање. Иако можеби во целиот овој виртуелно изнуден спор Македонија изгуби најмногу, сепак се покажа како корисен за да нè увери (не само нас) каква е всушност меѓународната политика. Да ја покаже разликата меѓу она што е и она што сака да се претставува. Тоа е како разликата меѓу фотографијата и насликаниот портрет. Фотографијата го покажува сето она што може да биде видено со голо око, додека насликаниот портрет не покажува сè што може да биде видено со голо око, но покажува нешто што окото не може да го види: изразот на лицето или човечката димензија на портретираното лице. Спорот за името ја разоткри, или ако сакате целосно ја разголи вистинската суштина на надворешната политика на земјите на европскиот континент. Следејќи го спорот со нашето уставно име (ако може да се нарече спор) се прашувам каде исчезна надворешнополитичкиот идеализам промовиран од политичарите и интелектуалците во Европа. Оној идеализам на чии основи е граден концептот на Европската Унија. Оној идеализам што како предизвик го имаше минимизирањето на конфликтите преку максимизирање на соработката меѓу државите. Оној што својот фокус во надворешната политика го стави на формалните правни аспекти на меѓународните односи и моралните прашања како што се човековите права Следејќи го македонскиот случај, имам проблем да го прифатам тврдењето на американскиот професор Јохн Ј. Меарсхеимер дека европската надворешна политика е триумф на идеализмот наспроти реализмот. Ако ова што ì се случува на Македонија треба да биде слика на современиот идеализам во Европа што ќе го менуваше светот, тогаш сериозно треба да се прашаме во која насока одат промените. Европските идеалисти се раководени од идејата да го менуваат светот на подобро трансформирајќи ја надворешната политика на начин што државите никогаш повеќе нема да мора да се грижат за силата и моќта како непроменлива детерминанта на безбедносниот натпревар во светот, креирајќи состојба на хармонија. Можеби кога размислуваат за светот во хармонија, размислуваат за својот ексклузивен европски клуб. Затоа за нив не е доволно да имаш подобри аргументи во меѓународен спор како нашиот: доволно е да го имаш оној добитниот. Очигледно ние го немаме. Грција го има – членството. Сè повеќе ми изгледа дека ние им стануваме товар на патот на хармонизацијата на односите во Европа. Камен околу вратот што ги влече надолу. За нивна голема жал, сè повеќе камења, а се помалку патишта. Ако идеалистите во Европа го менуваат својот дискурс (хегемонистичко мирољубив), се прашувам, пак, од каде таков оптимизам кај нашите политичари. Дека низ правото ќе ја добиеме правдата во спорот за името. Имам проблем да сфатам со какви аргументи им е потхранувам оптимизмот и на какви основи се положени нивните верувања во можноста да се оствари правдата во меѓународниот систем. Посебно ако се знае дека поимот правда во меѓународното право нема единствено значење. Како меѓу теоретичарите, така и меѓу актерите во рамките на тој систем – државите. Само како потсетување: доминантниот концепт на правдата во меѓународните односи е положен на учењето на реалистите во надворешната политика. Реалистите веруваат дека  политичарите во меѓународните односи делуваат раководени од интересите дефинирани како моќ. Најчесто добрите намери во надворешната политика се обландиран интерес, ослободен од морални начела во постигнувањето на целта. Затоа и во анализите за функционирањето на Судот се нагласува неговата лимитирана моќ во извршување на своите одлуки од страна на државите што ги изгубиле споровите и индиферентноста на Советот за безбедност во одредувањето консеквенции поради ваквото нивно однесување. Кога се знае дека реалистите го гледаат светот онака каков што е, со можност за мали и незначителни модификации, тогаш не треба да нè изненадува однесувањето на меѓународната заедница во спорот за името на Република Македонија. Она што ме изненадува е нашиот идеализам во контекст на спорот. Особено кога европската надворешна политика го замени својот идеализам со крут реализам во случајот на Македонија. И не верувам дека тука ниту ние ниту Судот можеме многу да помогнеме.