Што видел и што и’ јавил на командата германскиот офицер што бил испратен во извидница на периферијата на Кратово, зад Радин Мост? Ексклузивни сведоштва за освојувањето на градот од германските војници на 6 април 1941 година

Интересни информации за германското окупирање на градот ни откри Стевче Доневски, претседател на Општинскиот центар за карпеста уметност во Кратово, кој 27 години грижливо собира информации за историјата, природното и културното богатство на Кратово, неговата околината и Осоговскиот регион.Во архивата на Доневски се зачувани драгоцени информации за настаните од 6 април 1941 г. – живи сведоштва на кратовците Владо Кузнанов – Карло (роден во 1919 г.), лимар Стефан Миладинов (1922), Тоде Ефремов (1933) и Раде Јакимовски, налбатин од соседното село Шлегово (1919), како и сеќавања од кажувањата на покојните кратовци Крсто Ивановски од Горно Кратово (1918-2010) и Никола Ефремов – Бата (1909-2006).На 6 април 1941 година, околу 10 часот, во Кратово пристигнале три троцикл-мотори со војници и еден старешина. Веста за доаѓањето на Германците брзо се раширила низ градот, во кој тогаш имало многу народ. Колку што успеале да разберат луѓето што биле сведоци на настанот од разговорите на старешината со војниците, се очекувало набргу во градот да пристигнат уште 30 војници,со борбени коли и тенкови. На изненадување на сите, германскиот старешина неочекувано испукал рафал накај ридот Баба. Биле застанати пред школото на улица „Гоце Делчев“ во близина на денешен ресторан „Кану“. „Во меѓувреме таму дошол доктор Трајче Манев, прочуен доктор, стар кратовец, роден 1898, починат 1974, кој знаел германски. Почнал да зборува на германски. Капетанот изненаден го прашал: ‘Од дека знаеш германски?’, на што му кажал дека има жена Германка. Офицерот зачуден запрашал: ‘Од каде пак жена Германка?’. На тоа доктор Трајче  рекол: ‘Студирав медицина во Виена. Tаму се запознавме и се земавме“. Во тој момент присигнала трајчевата жена, Екатерина (Марица) Манева, и почнала да зборува со капетанот. Капетанот ја прашал кои се младите луѓе што биле собрани, и што чекаат?. Екатерина рекла дека се тоа работници што чекаат да се пазарат за да копаат по лозјата, дека не се партизани. Се свртела накај луѓето и им рекла да се свртат накај Боровите и да слушаат што ќе каже капетанот. Неговата порака била: ‘Немој некој да пружа отпор’. Во меѓувреме биле известени и партизаните, на кои им било порачано да не пружааа отпор. На прашањето од капетанот ‘Од каде пак сега вие тука, во Кратово?’, кажала дека со мажот и’ се запознале во Виена, на Факултетот, и се земале“, ни раскажа Доневски.Откако била упатена јавната порака до населението, трите трицикли се тргнале во обиколка на градот. Со нив ја зеле и Екатерина, која ги прашала дали може да им се придружи. Поминале од Чаршискиот мост, Чаршијата и се упатиле накај Радин Мост. Кога стигнале на Радин Мост, еден трицикл поминал преку мостот и понатаму, накај село Близанци, но набргу видел видел дека патот се стеснува, дека, кажано по кратовски, продожува како „козји пут“.Кога се вратил назад, пред Радин Мост имало околу 15 луѓе, кои дошле да ги гледаат моторите и униформите на војниците. Како што раскажале тие подоцна, додека војникот бил во извидница, старешината по радиоврска го прашал каде се наоѓа? Одговорот бил: „Во моментов сум на крајот на светот. Гледам само небо и карпи“.Решиле да се вратат накај Чаршијата. Тогаш Марица им предложила да ги однесе, да им покаже нешто: „Ќе ве одведам да видете нешто“. Влегле во Бидиковата кука. Војниците и старешината биле топло пречекани, со слатко. Старешината се интересирал за градската облека, за куќата – лажичките за слатко биле сребрени. Екатерина им кажала дека се на гости во трговска фамилија. Им рекла дека ако сакаат ќе ги однесе да видат и една куќа со дрвени бочви, жлебови, крбла, корита, буриња, каци – ако се љубопитни.„За тоа што го видел, страешината само казал: „Ова куќа во Македонија – кај нас, замок’. И, на враќање по кратовските сокаци, калдрамисани, ја виделе црквата и кулите. Продолжил накај село Шлегово, со голема мака да се пробиваат по тесните сокаци. Некои куќи биле оштетени од транспортните борбени коли, кои заглавиле кај црквата „Свети Ѓорѓи“. Кога го поминале стариот пат, виделе група народ на ридот кај новите гробишта. Старешината испукал рафал. Групата се растурила, а тројца младинци во селото почнале да чукаат на камбаната, навестувајки го доваѓањето на Германците. Поминале низ селото и кај местото Бели Крст виделе дека патот е лош и се стеснува. но поминале. Откако заминале од Приковци, целосно заглавиле кај местото Одина Нива – не успеале да продолжат накај Пробиштип. Во разговор со Централата, капетанот рекол дека се заглавени и не можат да продолжат за Пробиштип. Било17 часот. Централата дала наредба да се вратат накај Страцин. Во селската продавница на Ристеви во Шлегово земале само бисквити, благи работи и се вратиле“, ни пренесе Доневски дел од сведоштвата што ги собрал.Како што дознавме од разговорот со него, во Музејот во Берлин е архивирана службена белешка за „Крајот на Светот“. МТВ и Радио Кратово снимиле неколку прилози со за Кратово и Екатерина Марија. Екатерина во 1986 година му го продала на Радио Кратово сопствениот касетофон Грундинг, со што помогнала да почне со работа Радио Кратово. Група граѓани од Кратово покренале иницијатива во градот да се постават информативни табли за „Крајот на Светот“ и пред куќата на д-р Трајче и Екатерина Маневи.