Според резултатите од анкетата на ПАСОС проектот за отворена влада, во 2015-та година довербата на граѓаните од Западен Балкан во националните и меѓународните институции генерално се намалила, а најголемо драстично намалување има во Македонија, која е преплавена со скандали.

Вкупно, според податоците од третата годишна анкета спроведена од Застапување за отворена влада, проект финансиран од ЕУ за поттикнување на владите во Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Македонија, Црна Гора и Србија за поголема транспарентност, најлошо од домашните институции поминале политичките партии.

Во Македонија, испитаниците ги идентифиикуваа политичките партии и владината канцеларија за антикорупција како особено неверодостојни и со најмала доверба. Само 10 проценти се изјасниле дека имаат доверба во Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК), што претставува најмал процент на испитаници кои се изјаниле дека имаат некое ниво на доверба во институтициите.

Политичките партии, пак, имаат највисок процент на лица кои експлицитно се изјасниле дека немаат доверба во институцијата. „Политичките партии остануваат ентитет со најмала доверба, односно 75,6 отсто од испитаниците изјавиле дека не им веруваат на политичките партии. Судскиот систем со 67,3 проценти  и ДКСК со 65,1 отсто, исто така, имаат високо ниво на недоверба“, изјави Ќендреса Сулејмани, аналитичарка од Центарот за истражување и креирање политики од Скопје, која го надгледуваше анкетирањето во Македонија.

„Ова главно се однесува на сегашната политичка криза во државата“, нагласи Сулејмани. „Во 2015-та година, опозициската партија објави многу преслушувани разговори од високи владини функционери укажувајќи на криминалните активности во кои биле вклучени владините функционери и политизација на институциите, како што се меѓу другите и судовите и Државната комисијаза спречување на корупцијата“, додаде таа.

Во Македонија довербата во институциите драстично се намали споредбено со други истражувања на истата тема. На пример, процентот на Македонци кои се изјасниле дека имаат некое ниво на доверба во војската од 71,5 отсто во 2014-та година, кога била институција со најголема доверба, се намалил на 37,5 проценти во 2015-та година.

Дури и во институцијата која уживала најголема доверба во 2015-та година, образовниот систем, доверба имаат само 44 отсто од Макдонците. Во други држави, исто така, се забележува намалување на довербата, но падот на довербата во институциите е многу поблаг во однос на оние кои се зафатени од скандали.

На пример, драстично се намалил процентот на Косовари кои се изјасниле дека имаат доверба во Мисијата на Европската унија за владеење на правото на Косово (ЕУЛЕКС) и во ЕУ. Околу 31 отсто од Косоварите имаат доверба во ЕУЛЕКС, споредбено со доверба од 54 проценти во слична анкета во 2014-та година. Довербата во ЕУ од 64 отсто во 2014-та година се намалила на 53 проценти според последната анкета, која била спроведена есента 2015-та година.

Другите податоци од анкетата покажуваат дека:

–       довербата на Црнгорците во политичките партии се намалила на 25 отсто, односно пад од 9 процентни поени споредбено со претходна анкета.

–       Во Босна и Херцеговина, религиозните групи уживаат најголема доверба. Повеќе од 62 отсто од испитаниците одговориле дека имаат доверба во религиозните групи. На последно место се политичките партии, каде 77 отсто од испитаниците одговориле дека немаат или имаат малку доверба во овие организации.

–       процентот на Срби кои се изјасниле дека имаат доверба во претседателот на државата се намалил од 54 отсто во 2014-та година на 44 проценти во 2015-та година. Србите покажале најмала доверба во невладините организации од шесте држави, односно само 28 проценти се изјасниле дека имаат некое ниво на доверба во овие организации.

–       НАТО и Европската унија и понатаму имаат најголема доверба во Албанија, далеку повеќе од нивото на доверба на Албанците во нивните домашни институции.

 ПАСОС членките кои го спроведоа истражувањето се: Институтот за демократија и посредување (Албанија), Центарот за социјални истражувања Аналитика (Босна и Херцеговина), Реинвест институтот за истражувања на развој (Косово), Центарот за истражување и креирање политики (Македонија), Центарот за демократија и човекови права (Црна Гора), Центарот за мониторинг и истражување ЦЕМИ (Црна Гора) и Центарот за евроатлански студии (Србија).

Учесниците во проектот го набљудуваат влијанието на преземените владини акции како дел од иницијативата за Отворено владино партнерство (ОВП). Проектот, исто така, ги зема предвид и искуствата на новите земји-членки на ЕУ, заложби, и креира планови за застапување на отворена влада. ОВП е мултилатерална инцијатива чија цел е да обезбеди конкретни заложби од владите за да промовира транспарентност, еманципира граѓани, борба против корупцијата и промовира нови технологии за зајакнување на владеењето. За да се стане членка на ОВП, земјите-учеснички мора да ја прифатат Декларацијата за висок степен на Отворена влада; изработинационален Акциски план преку процес на јавни консултации; и да се заложат за независно мониторирање на нивниот напредок.

ПАСОС е независна тинк тенк организација во Европа и Централна Азија. ПАСОС ги поддржува организациите на граѓанското општество кои самостојно и заеднички промовираат јавно учество за прашања од јавните политики на ниво на Европската Унија, во други европски и глобални структури и во поширокото соседство во Европа и Централна Азија./крај/мф/бс