Свет
Европските лидери го коментираат Трамп во затворена група, со нив е и Зеленски
Заканата од американскиот претседател Доналд Трамп за воведување казнени царини кон секој што би се обидел да го спречи во намерата да го преземе Гренланд беше „капката што ја прелеа чашата“ за многу европски влади, пишува „Политико“, пренесе „Индекс“.
По една година напнатости од враќањето на Трамп во Белата куќа, сè погласно се зборува за неминовен трансатлантски развод. Некои европски функционери како основа за нов безбедносен сојуз без САД ја гледаат т.н. „коалиција на подготвените“.
Европските дипломати приватно го опишуваат потегот на Трамп околу суверената данска територија како „луд“ и „полудено однесување“ кое, според нив, заслужува најостра европска реакција. „Ова е преминување на црвената линија“, рекол еден европски дипломат под услов на анонимност. „САД долго ја критикуваат Европа за наводна слабост пред Трамп, и во тоа има вистина. Но постојат граници.“
Иднината без САД
Меѓу високи европски функционери преовладува уверување дека Америка под водство на Трамп повеќе не е сигурен трговски и безбедносен партнер. Се разгледува итен план за иднината на Европа без да се наслонува на САД.
„Промената во американската политика е реална и во голема мера трајна“, изјавил висок претставник на една европска влада. „Чекањето да помине нема смисла. Неопходен е организиран и координиран премин во нова реалност.“
Ова би можело да доведе до длабоки промени во западниот свет и нарушување на глобалната рамнотежа. Последиците би вклучиле економски штети од нови трговски тензии, како и зголемени безбедносни ризици. И самите САД би претрпеле последици, вклучително и загуба на пристап до европските бази и логистичка поддршка за операции во Африка и Блискиот Исток.
„Коалиција на подготвените“ како нов модел
И додека некои влади, како италијанската предводена од Џорџа Мелони, се обидуваат да ги спасат односите со Вашингтон, други веќе размислуваат за долгорочен раскин. За повеќето тоа е болно сценарио кое значи крај на 80-годишната соработка и удар врз НАТО.
Сепак, за некои иднината без САД е веќе замислена. Моделот го претставува „коалицијата на подготвените“ која ја поддржува Украина — платформа во која европски држави, вклучувајќи и земји кои не се членки на ЕУ како Велика Британија и Норвешка, делуваат ефикасно и без САД.
„Вашингтонската група“
Советниците за национална безбедност од 35 влади се во редовен контакт, а нивото на доверба меѓу нив е високо. Соработката не се одвива само на ниво на службеници – самите национални лидери исто така тесно соработуваат.
Лидерите како Кир Стармер од Обединетото Кралство, Емануел Макрон од Франција, Фридрих Мерц од Германија, како и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, комуницираат редовно, честопати во истиот групен разговор. „Кога работите почнуваат брзо да се движат, тешко е да се координираат, а овој разговор е навистина ефикасен“, рече лице запознаено со договорот.
Овој неформален договор е познат како „Вашингтонска група“, именуван по групата европски лидери кои ја посетија Белата куќа минатиот август со украинскиот претседател Володимир Зеленски.
Кон нов безбедносен сојуз
Моделот на „коалиција на подготвените“ би можел да стане основа за нов европски безбедносен сојуз во време кога САД се повлекуваат. Во дискусиите учествува и Зеленски, што отвора можност Украина да стане дел од новиот систем. Украина е најмилитаризирана земја во групата, со голема армија и развиена индустрија за беспилотни летала — нејзино приклучување до Франција, Германија, Полска и Велика Британија би создало моќна воена сила.
Во меѓувреме, од Брисел пристигнуваат конкретни предлози. Европскиот комесар за одбрана Андриус Кубилиус предложи формирање постојана европска армија од 100.000 војници, како и оживување на идејата за Европски совет за безбедност. Фон дер Лајен пак промовира нова Европска безбедносна стратегија.
Членките на ЕУ ќе одржат итен самит за да го координираат одговорот на заканите од Трамп. Во фокусот може да се најде и прашањето за иднината на европската безбедност. Се очекува и директен разговор со Трамп на Светскиот економски форум во Давос.
По средбите со Мерц, Макрон, Стармер и новиот генерален секретар на НАТО, Марк Руте, фон дер Лајен изјави: „Ќе се соочиме со овие предизвици за европската солидарност со стабилност и решителност. Европа ќе застане цврсто во својата поддршка за Гренланд.“
Фото: ЕПА
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Свет
(Видео) Дански пратеник до Трамп: Почитуван претседателе, слушајте внимателно, oде*ете
Данскиот пратеник во Европскиот парламент, Андерс Вистисен, го привлече вниманието на јавноста откако за време на расправата за Гренланд упати груба порака до американскиот претседател Доналд Трамп, велејќи му: „Оде*ете“.
За време на седницата посветена на американскиот интерес за арктичката територија, Вистисен директно му се обрати на Трамп:
„Почитуван претседателе Трамп, слушајте многу внимателно. Гренланд е дел од данското кралство веќе 800 години. Тоа е интегрирана земја. Не е на продажба“, рече Вистисен.
“Trump, go fuck yourself.” Danish MEP Anders Vistisen publicly insulted the US President for his attempts to annex Greenland. “I will say it in your language, President Trump: fuck off,” he declared from the podium.
Give that man a medal 🎖️ pic.twitter.com/j50X0ma0ya
— Beefeater (@Beefeater_Fella) January 20, 2026
Потоа додаде: „Дозволете ми да го кажам ова со зборови што можеби ќе ги разберете: Господине претседателе, оде*ете.“
Неговиот говор беше прекинат од потпретседателот на Парламентот, Николае Стефанута, кој го опомена поради употребата на непристоен јазик.
„Жал ми е, колега, ова е спротивно на нашите правила“, рече Стефанута.
„Имаме јасни правила за пцовки и непристоен јазик во оваа сала. Жал ми е што ве прекинувам. Тоа е неприфатливо, дури и ако имате силни политички чувства по ова прашање.“ По опомената, Вистисен го продолжи остатокот од говорот на дански јазик.
Инцидентот се случува во време на обновен американски притисок за стекнување на стратешки важната арктичка територија. Трамп инсистира дека Гренланд, богат со минерали, е клучен за безбедноста на САД и НАТО против Русија и Кина — особено во контекст на топењето на Арктикот и трката за стратешка предност.
САД го засилија притисокот со закани за воведување царини до 25 отсто за осум европски земји поради нивната поддршка на Данска. Како одговор, Европа се закани со контрамерки против Соединетите Држави.
Свет
Поранешниот јужнокорејски премиер осуден на 23 години затвор
Поранешниот јужнокорејски премиер Хан Дак-су денес беше осуден на 23 години затвор за помагање и поттикнување на прогласувањето вонредна состојба со која накратко беше суспендирана граѓанската влада и земјата беше втурната во хаос.
Обвинетиот „ја занемари својата должност и одговорност како премиер до самиот крај“, рече судијата Ли Џин-гван од Централниот окружен суд во Сеул.
„Го осудуваме обвинетиот на 23 години затвор“, додаде тој.
Казната е осум години подолга од онаа што ја побараа обвинителите.
Судијата Ли рече дека декретот за вонредна состојба прогласен во декември 2024 година од страна на претпоставениот на Хан, претседателот Јун Сук Јеол, имал „за цел поткопување на уставниот поредок“ и претставува чин на бунт. Зачудувачкото воведување на воена состојба од страна на Јун доведе до распоредување на вооружени трупи во Националното собрание и Националната изборна комисија пред парламентот, во кој доминира опозицијата.
Последователно, Уставниот суд го отповика и отстрани Јун во април, по што изборите беа распишани два месеци подоцна. Хан е еден од многуте поранешни функционери – вклучувајќи ја и Јун – кои беа судени за нивната улога во обидот за воведување воена состојба.
„Се смета дека обвинетиот одиграл значајна улога во бунтовничките акти на Јун и другите, осигурувајќи се, барем формално, дека се почитуваат процедуралните барања“, рече судијата Ли во телевизиско емитување на пресудата. Ли истакна дека иако Хан „му изразил загриженост на Јун“ за потегот, тој не успеал „експлицитно да се спротивстави на него“ и да ги охрабри другите членови на кабинетот да го разубедат Јун да се откаже од него.
За време на судењето, Хан негираше какво било кривично дело, инсистирајќи дека никогаш не ја поддржал или помогнал во прогласувањето на воената состојба. Денешната пресуда доаѓа откако поранешниот претседател Јун беше осуден на пет години затвор за попречување на правдата и други прекршоци поврзани со неговиот потег за воведување воена состојба. Јун чека пресуда за неговата централна улога како водач на бунтот.
Свет
Фон дер Лајен: Европа е на раскрсница
Европската Унија мора да ги забрза своите напори кон независност за да се одбрани во светот што брзо се менува, изјави денес претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен.
„Се наоѓаме на раскрсница. Европа претпочита дијалог и решенија, но ние сме целосно подготвени да дејствуваме, доколку е потребно, со единство, итност и решителност“, рече Фон дер Лајен во обраќањето пред Европскиот парламент, пренесува Ројтерс.
Таа истакна дека „во овој свет на растечко беззаконие, на Европа ѝ се потребни свои лостови на моќ“.
„Ги познаваме – силна економија, просперитетен единствен пазар и индустриска база, силен капацитет за иновации и технологија, обединети општества и, пред сè, вистинска способност да се одбраниме“, рече фон дер Лајен.
Таа нагласи дека е „поважно од кога било“ да се продолжи со фокусот на Украина и дека Европската Унија ќе соработува со Соединетите Американски Држави и другите партнери за зајакнување на безбедноста во арктичкиот регион.

