Илјадници луѓе се собраа во Приштина носејќи транспаренти на етничката албанска Ослободителна војска на Косово (ОВК) за да протестираат против судењето на поранешните водачи на ОВК, обвинети за воени злосторства во периодот помеѓу 1998 и 1999 година.

Поранешниот претседател Хашим Тачи, поранешните претседатели на парламентот Јакуп Красниќи и Кадри Весели, како и поранешниот пратеник Реџеп Селими беа уапсени во 2020 година и испратени на судење пред специјалниот суд за воени злосторства за Косово во Хаг.

Тачи и уште тројца поранешни команданти на ОВК се товарат за прогон, убиства, мачење и присилни исчезнувања на лица за време и непосредно по војната 1998–1999 година, кое на крајот на регионот му донесе независност од Србија. Тие ги негираат сите обвиненија.

Судот оваа недела ги сослушува завршните зборови во судењето, пред судиите да донесат правосилна пресуда во рок од три месеци.

Обвинителите бараат казна од 45 години затвор за секој од обвинетите.

Многу од демонстрантите носеа униформи на ОВК, додека други вееја знамиња на ОВК, Косово и Албанија. Поддржувачите држеа транспаренти со натпис „Слободата има име“, како и фотографии од Тачи и другите со пораки „Херои на војната и мирот“.

Прилично силен земјотрес во 17:31 часот го потресе подрачјето на БиХ, јавуваат регионалните медиуми.

Потресот се почувствувал и на подрачјето на цела Далмација.

Европскиот медитерански сеизмолошки центар (ЕМСЦ) соопшти дека магнитудата на земјотресот изнесувала 4,5 степени според Рихтеровата скала и дека се случил на 51 километар североисточно од Сплит, односно 13 километри северозападно од Ливно.

„Слободна Далмација“ пренесува коментари од читатели кои го почувствувале потресот.

„Многу силно тресеше, баш силно“, пишува еден од нив. „Беше ужасно, се слушна некаков звук пред тоа“, додава друг. Читател од Загорје јавил дека силно затресло и дека истрчале од куќата.

„Неколку секунди пред главниот удар почна лесно тресење, а потоа навистина силно затресе“, додал уште еден читател.

Според системот „Андроид Ерткуејк Алертс“, земјотресот се почувствувал на подрачјето на Босна и Херцеговина и Хрватска. Бил почувствуван и во сплитското, макарското, шибенското и дубровничкото подрачје.

ЕМСЦ известува дека епицентарот на земјотресот се наоѓал на длабочина од приближно 10 километри под земјината површина.

Засега нема извештаи за материјална штета ниту за повредени лица.

Европската унија мора да почне со изработка на конкретни планови за справување со животот на континент кој, поради климатските промени, ќе биде потопол за 4 Целзиусови степени, порачаа научните советници на блокот. Тоа би значело прифаќање дека светот е на пат кон катастрофално зголемување на температурата, кое значително ќе ги надмине целите договорени со Парискиот климатски договор и масовно ќе го наруши животот на Европејците, пишува „Политико“.

„Европската клима брзо се менува. Тоа не е далечен или апстрактен ризик“, изјави ОТмар Еденхофер, претседател на Европски научен советодавен одбор за климатски промени.

Како што планетата се затоплува, екстремните временски појави како поплави и суши претставуваат сѐ поголема закана за европското општество, економијата и екосистемите. Во последните години десетици илјади Европејци починаа за време на топлотни бранови. Но, напорите на ЕУ да се подготви за сегашните и идните последици од глобалното затоплување се недоволни и фрагментирани и им недостига кохерентна визија, предупреди Еденхофер.

„На Европската унија ѝ недостасува заедничко разбирање за што колективно треба да се подготви, што доведува до недоследни процени на климатските ризици кои често го поткопуваат управувањето со ризиците“, рече тој.

Според мислењето на одборот, блокот треба да се заштити под претпоставка дека континентот до 2100 година ќе биде за 4 Целзиусови степени потопол отколку во прединдустрискиот период. Советот го одразува неодамнешниот план на француската влада да се подготви за Франција потопла за 4°C.

Покрај воспоставувањето заедничка почетна точка за подготовките, одборот препорачува уште четири мерки за Европа да стане поотпорна на климатските промени – од поставување обврзувачки цели за подготовка, до предлог ЕУ да го планира својот буџет околу климатските ризици.

Советите на одборот, независен конзорциум од високи научници задолжен со закон на ЕУ да дава насоки за климатската политика, често се покажуваат како влијателни. Неговиот извештај од 2023 година, кој препорача цел за намалување на емисиите од најмалку 90 проценти до 2040 година, одигра голема улога во поттикнување на институциите на блокот да ја усвојат таа бројка како своја цел.

„Нашите препораки се насочени кон претстојното законодавство“, рече Еденхофер.

Научниците наведуваат дека сушите во јужна Европа ќе стануваат почести и поинтензивни како што глобалните температури ќе продолжат да растат – според Меѓувладиниот панел за климатски промени (ИПЦЦ), повеќе од една третина од населението во регионот ќе се соочи со недостиг од вода при 2°C глобално затоплување, додека 3°C го удвојува тој удел. Ограничувањето на затоплувањето го ограничува и овој ризик.

За да се справат со преостанатиот ризик, земјите можат да воведат мерки за адаптација – како поттикнување на земјоделците да преминат на култури поотпорни на суша или управување со потрошувачката на вода. Колку затоплувањето е поголемо, толку е поголема опасноста од тоа одредени региони и економски сектори повеќе да не можат да се прилагодат.

Во моментов, ЕУ располага само со нејасна стратегија за адаптација од 2021 година. Повеќето земји членки имаат национални планови за адаптација или закони со релевантни елементи, но и Европската агенција за животна средина и Европскиот суд на ревизори предупредија дека законодавството значително се разликува низ блокот и дека некои стратегии се темелат на застарени научни сознанија.

Тоа не е доволно, смета советодавниот одбор. Меѓу петте препораки, научниците бараат ЕУ да развие кохерентна визија со „секторски специфични цели за адаптација, на пример за 2030 и 2040 година“, како и да најде начини за управување со растечките економски трошоци од климатските катастрофи, на пример преку буџетски и осигурителни механизми.

Тоа мора да се темели на заедничко референтно сценарио, велат научниците, препорачувајќи ЕУ да се подготви за глобално затоплување меѓу 2,8°C и 3,3°C над прединдустриските нивоа – што е во согласност со проекциите кои „имплицираат околу 4°C затоплување за Европа“, рече Еденхофер.

„Начелото на претпазливост“ бара од ЕУ да се подготви за тоа сценарио и исто така да ја „тестира отпорноста“ на своето планирање и на уште повисоки сценарија на затоплување, додаде Еденхофер, со оглед на неизвесностите околу глобалните напори за намалување на емисиите.