Државните органи за борба против корупцијата само за последните две години ќе потрошат повеќе од 40 милиони евра, а меѓународните организации во сите извештаи тврдат дека корупцијата и понатаму е најголемиот проблем на Македонија.

Емил Зафировски

Државните органи за борба против корупцијата само за последните две години ќе потрошат повеќе од 40 милиони евра, а меѓународните организации во сите извештаи тврдат дека корупцијата и понатаму е најголемиот проблем на Македонија.

Државната комисија за борба против корупција оваа година има 197.073 евра од буџетот, а во 2006 ќе располага со 215.008 евра. Финансиската полиција во 2005 година располага со 120.179 евра, а следната година ќе има 117.089 евра буџетски пари. Антимонополската комисија за 2005 година има 69.235 евра, а во 2006 година ќе располага со 178.862 евра.

На овие трошоци треба да се додаде и дел од парите издвоени за други државни органи, исто така вклучени во борбата со корупцијата. Управата за јавни приходи за 2005 има буџет од 10.884.552 евра, а за 2006 – 11.636.991 евро. Јавното обвинителство во 2005 ќе потроши 3.343.723 евра, а следната година 3.738.374 евра. Државниот завод за ревизија годинава има буџет од 1.371.105 евра, а за 2006 година му се одобрени 1.461.983 евра. Народниот правобранител за 2005 година ќе потроши  711.544 евра, а за 2006 ќе располага со 748.097 евра.

Од ова се гледа дека државата одвојува големи пари од буџетот за спречување на корупцијата, но засега не постигнува речиси никакви резултати. Европската комисија во последниот извештај нагласува дека главни причини за корупцијата се честите тајни постапки за разни спорови на фирми и граѓани со државната администрација, недостиг од транспарентност, сложен и нетранспарентен систем за дозволи и лиценци за разни активности, дискрециски права на владини функционери, недефинирани правила за спречување судир на интереси, нејасно управување на државните средства и јавните набавки.

И покрај тоа што Македонија ги потпиша сите европски конвенции за борба против корупција, општ заклучок на Европската комисија е дека корупцијата е еден од најголемите проблеми на земјата за успешен развој и транзиција.

Власта досега донесе многу антикорупциски мерки, но неефикасноста во борбата против корупцијата остава впечаток дека тоа е направено само декларативно, без политичка волја за вистински резултати.  

Донесен е закон за спречување корупција. Формирана е антикорупциска комисија. Изгласана е национална програма за спречување корупција. Донесени се мерките за спречување на корупцијата на локално ниво. Функционерите законски се задолжени да пријавуваат состојба на имот.Во МВР е формирана единица за професионални стандарди и спречување корупција во самата полиција. Воведени се сите европски стандарди, но резултати нема.

Слаѓана Тасева, членка на државната комисија за спречување корупција, ова го објаснува со отсуството на политичка волја кај носителите на власта.

– Како да има резултати кога нема никаков систем за крајно решавање на коруптивните случаи. Таков систем нема од единствена причина што нема политичка волја. Политичка волја нема поради интерес на владејачките гарнитури да ја задржат власта. Единствено народот нема никаков избор. Институциите се зависни од власта затоа што во нив работат луѓе без интегритет, а интегритет немаат затоа што работно место им зависи од нечија политичка волја. Тоа се вика корупција на работното место. И штом немаат никаков интегритет вработените, немаат ниту институциите каде што тие работат. Оттука, интегритет губи и државата – вели Тасева.

Според неа, поради ваквата состојба губи смисла и постоењето на антикорупциските тела.

– Има еден куп такви органи. Човек здив да загуби ако почне да ги набројува. Но, бадијала работат. Бадијала пишуваат извештаи и ги доставуваат до надлежните извршни органи кога според нив понатаму не се  постапува. Постојат само фигуративно, колку да и се покаже на меѓународната заедница дека еве, и ние ги вградуваме и ги исполнуваме европските стандарди. Што дека Државниот завод за ревизија постојано објавува извештаи, кога никој не ги зема предвид неговите наоди? Ако сакаме успех на ова поле, потребна е целосна деполитизација. Политичарите да престанат да се мешаат и да дозволат да функционира систем на критериуми и на квалитет. Но, тоа не им одговара затоа што нивната цел е што подолго да останат на власт – вели Тасева.

Во извештаите на меѓународните организации речиси секогаш се нагласени професионалноста и транспарентноста на Државниот завод за ревизија.

Во ДЗР велат дека се немоќни да преземат што било друго освен редовно да ги известуваат надлежните органи за злоупотребите што ги откриваат во државните институции.

– Ние постојано откриваме и презентираме наоди за сторени измами или злоупотреби во државни институции. Но, ние немаме извршна надлежност да преземеме мерки против таквите случаи. За тоа се надлежни Јавното обвинителство и Министерството за внатрешни работи. Ние редовно ги известуваме за сите податоци што ќе ги откриеме. Извештаите веднаш јавно ги објавуваме на нашиот веб-сајт, а истовремено ги испраќаме до Владата, Собранието, Министерство за финансии и до другите институции надлежни да преземат мерки против таквите злоупотреби – вели Мијалче Дургутов, портпарол на ДЗР.

Во МВР, пак, велат дека поведуваат постапки за секој наод на Државниот завод за ревизија, но им требало време за да ги сработат. 

– ДЗР редовно не известува за сите неправилности што ќе ги пронајде во работата на државните органи и институции. МВР постапува по сите такви извештаи. Не можам статистички да кажам колку такви постапки водиме. Сепак станува збор за посложена проблематика, која не може да се реши за месец до два, туку треба многу повеќе време за да се подготви кривичната пријава. Честопати се случува криминалот да е очигледен, но да имаме големи тешкотии во обезбедувањето докази – вели Горан Павловски, портпарол на МВР.

ПРЕПОРАКИ НА ГРЕКО ЗА БОРБАТА СО КОРУПЦИЈАТА

Групата земји за борба со корупцијата во составот на Советот на Европа (ГРЕКО) во последниот извештај заклучи дека корупцијата во „поранешната југословенска Република Македонија“ и понатаму е сериозен проблем.

ГРЕКО и препорача на Македонија да подготви нова законска регулатива за конфискација и заплена на имотите стекнати со криминал, да воведе антикорупциски мерки во однос на локалните власти, да ја зголеми јавната свест за народниот правобранител како потенцијален механизам против корупцијата во јавната администрација, да воведе правила на однесување за сите јавни службеници и што е можно најитно да донесе закон за пристап до информации.

ТРАНСПАРЕНТНОСТА ГОЛЕМ АДУТ ВО БОРБАТА СО КОРУПЦИЈАТА

Државната комисија за спречување на корупцијата и УНДП (Програмата за развој на Обединетите нации) вчера потпишаа нов проект насловен како „Борба против корупцијата за подобро владеење“.

Главна цел на проектот е промовирање на транспарентноста како мерка против корупцијата и најзначаен столб на локалната демократска власт. УНДП соопшти дека норвешката влада борбата со корупцијата ќе ја помогне со 415.000 евра. Ќе биде спроведена обука за транспарентно управување на локално ниво, а ќе се мери и нивото на корупција кај локалните власти

Од УНДП нагласуваат дека усвојувањето на меѓународните практики во борба со корупцијата претставува долгорочна стратегија за политичка доверба и привлекување инвестиции во земјата, како и услов Македонија да ги исполни барањата за влегување во Европската Унија.