Банкарските сметки во Македонија, и тоа пред се на функционерите и

политичарите станаа инструмент за обелоденување на корупциски скандали, подмитување,

но и начин преку следење на трансакции да се открие некој што се крие надвор од

државата.

КОЈ СЕ МОЖЕ ДА ЅИРНЕ ВО БАНКАРСКИТЕ СМЕТКИ?

Банкарските сметки во Македонија, и тоа пред се на функционерите и

политичарите станаа инструмент за обелоденување на корупциски скандали, подмитување,

но и начин преку следење на трансакции да се открие некој што се крие надвор од

државата. Доволна потврда за тоа е случајот со поранешниот министер Бесник

Фетаи, кој беше уапсен во Хрватска со следење на трансакциите на неговата

„виза“ картичка издадена од Стопанска банка. И последните обвинувања за

докторот Сашко Кедев, преку јавно презентираните сомневања од СДСМ, се

однесуваа на неколку трансакции во Стопанска и Тутунска банка од фармацевтска

куќа за патувања на конгреси.

Прашањето за банкарска тајна е регулирано и во новиот предлог закон за банки.

Во него се вели дека документите, податоците и информациите кои се стекнати при

вршење на банкарски и други финансиски активности за поединечни лица и

трансакции со поединечни лица, како и за депозитите на поединечни лица

претставуваат банкарска тајна која банката е должна да ја заштити и чува.

„Лицата со посебни права и одговорности, акционерите и вработените во банката,

како и лицата што преку давање услуги на банката имаат пристап до документи, податоци

и информации се обврзани да ги чуваат, можатда ги користат исклучиво за целите за кои се добиени и не смеат да ги откријат

на трети лица”.

Познатиот скопски адвокат Александар Тортевски вели дека во Македонија постои

институтот банкарска тајна, меѓутоа не толку ригидна како што е на пример

случајот со Швајцарија. Тој вели дека во Македонија, истражните органи и досега

ја користеле можноста врз база на одредени сознанија да побараат судски налог

за да ја проверат состојбата на одредена банкарска сметка кај лице осомничено

за одредено дело или пак да побараат увид во патот на парите од една на друга

сметка.

– Доколку се открие дека во банката има инсајдер што би издавал информации за

сметката на одреден клиент, тоа е лоша порака за останатите клиенти што ќе ја

изгубат довербата во банката. Сепак, обвинителите кај нас не покренуваат

постапки против некој што открил податоци од нечија банкарска сметка. Според

регулативата во банките, веројатно службеник што би открил вакви податоци би

можел да одговара за откривање деловна тајна – вели Тортевски.

Љубица Рубен, правен експерт вели дека банките не смеат да откриваат податоци

од сметки на физичките и правните лица без нивна дозвола.

– Тоа е кривично дело злоупотреба на службена должност. Таман работа, кој што

сака да може да увиди со колку пари располага одредено лице. Оваа постапка е

легитимна само доколку клиентот се согласи и дозволи увид во неговата банкарска

сметка – вели Рубен.

Во предлог законот се вели дека банкарските тајни можат да бидат откриени само

ако со закон е пропишано објавување на податоците и информациите и ако

коминтентот дал писмена согласност за откривање на податоците. Во текстот на

законот е наведено дека лицата со посебни права и одговорности, акционерите и

вработените во банката можат да откријат податоци ако по законски утврдени

надлежности тоа го побараат судовите, Народната банка или друг супервизорски

орган овластен со закон, Управата за јавни приходи, Дирекцијата за спречување

на перење пари, Финансиската полиција, Државниот девизен инспекторат за

контрола на девизното работење, Фондот за осигурување на депозити и ако

податоците се соопштуваат за потребите на функционирање на Кредитниот регистар

на Народната банка.

Во законот се вели дека раководните лица, вработените и акционерите кои дошле

до вакви документи, податоците и информации се обврзани да ги чуваат, можат да

ги користат исклучиво за целите за кои се добиени и не смеат да ги откријат на

трети лица, освен во случаи и во постапка утврдена со овој или друг закон. Во

предлог-законот се наведува и дека оваа обврска продолжува и по престанокот на

работниот однос или статусот врз основа на кој е остварен пристап до

податоците, кои се сметаат за банкарска тајна.