Американскиот претседател Барак Обама два дена по попишувањето во швајцарска Лозана на прелиминарниот договор меѓу шесте светски сили и Техеран, повтори во саботата дека дипломатскиот пат е најдобриот во врска со решавањето на децениското прашање за контроверзната иранска нуклеарна програма, а Белата куќа објави истовремено дека САД нема да потпишат договор со кој би бил загрозен Израел, чиј премиер Бенјјамин Нетанјаху се обидуваше да го спречи постигнувањето на рамковниот договор и вети дека тие напори ќе ги продолжи во врска со конечниот договор кој треба да биде постигнат до 30-ти јуни годинава.

„Како претседател и врховен командант на вооружените сили, убеден сум дека дипломатското решение, со целосен и долгорочен договор, е далеку најдобриот избор. За САД, за нашите сојузници и за светот“, истакна американскиот претседател Барак Обама во своето вообичаено неделно обраќање.

Велејќи дека очекува „остра дискусија“ во САД, и вети дека Конгресот, во кој повеќето од неговите републикански противници го оценуваат како лош текстот од рамковниот договор со Иран, детално ќе биде известуван за „важните прашања од договорот“.

Како што стори неколку часа по објавувањето на информацијата за постигнатиот договор во Лозана, по 18-месечните преговори, Обама во саботата го нагласи многу високото ниво на проверки на коишто ќе биде подложен Иран. „Доколку Иран мами, светот тоа ќе го дознае. Доколку видиме нешто сомнително, ќе провериме. Овој договор не се заснова на доверба, туку на невидени проверки“, рече американскиот претседател.

Според текстот кој го склучија Техеран и претставниците на шесте светски сили, петте постојани членки на Советот за безбедност при ОН, САД, Русија, Кина, Велика Британија, Франција плус Германија, Иран мора значително, за две третини да го намали бројот на центрифугите за збогатување на ураниум и да ги затвори постројките за добивање плутониум, во замена за санкциите. Договорот се смета за голем успех во решавањето на дванаесетгодишната меѓународна криза во врска со иранската нуклеарна програма, за која Техеран упорно тврди дека има исклучиво мирнодопска намена, за добивање електрична енергија и за медицински истражувања. Меѓутоа, Западот, кој се сомнева дека Иран има намера да дојде до атомска бомба, предупредува дека спогодбата може да биде проблематизирана доколку Техеран не се придржува до договорот.

Очекувано, Израел кој низ историјата со Иран повеќепати си упатуваа закани за „целосно уништување“, жестоко реагираше на споменатиот договор од Лозана. Премиерот Бенјамин Нетанјаху предупреди дека документот, доколку стане и конечен договор на 30-ти јуни, ќе претставува „голема опасност“ за светот и дека би можел „да го загрози и самото постоење на израелската држава“ и побара конечниот договор да содржи и одредба со којашто Иран ќе го признае постоењето на Државата Израел.

Белата куќа, пак,објави дека САД нема да потпишат никакво договор кој би го загрозил нивниот традиционален регионален сојузник Израел. Портпаролот Ерик Шулц изјави дека го разбираат ставот на израелскиот премиер. „Го разбираме неговиот став. Претседателот никогаш не би потпишал договор за кој би сметал дека ја загрозува Државата Израел“, нагласи.

Според соопштението на Белата куќа, Обама има намера да разговара со сите четворица челници на Конгресот за договорот со Иран. Портпаролот Шулц прецизираше дека претседателот ќе разговара со челниците на Претставничкиот дом, републиканецот Џон Бонер и со демократката Ненси Пелоси, како и на Сенатот, републиканецот Мич Мекконел и демократот Хари Рејд./крај/мф/сн

Извор: AFP/Reuters