Светските челници го поздравија во вторникот договорот постигнат по макотрпните преговори во австриската престолнина Виена меѓу шесте светски сили и Иран околу неговата нуклеарна програма, и се едногласни во оцената дека станува збор за отворање на ново поглавје во меѓународните односи и можност која треба да се искористи.

По речиси 18-месечните интензивни преговарања во Виена во вторникот рано изутрината конечно беше постигнат договорот меѓу Иран и шесте светски сили, петте постојани членки на Советот за безбедност на ОН, САД, Русија, Кина, Велика Британија, Франција плус Германија, како и Европската унија како посредник, со кој се предвидува ограничување на иранските нуклеарни активности во замена за укинување на западните и меѓународните економски дванаесетгодишни санкции и укинување на западната дипломатска изолација на Техеран.

Според Виенскиот договор, Иран мора да го намали бројот на центрифугите за збогатување на ураниумот од 19.000 на 6.100, и да ги редуцира резервите од збогатен ураниум од 10 тони на само 300 килограми.

Американскиот претседател Барак Обама го пофали овој „сеопфатен долгорочен договор кој ќе спречи Иран да дојде до нуклеарно оружје“, додека неговиот ирански колега Хасан Роухани изјави дека „договорот го смета за можност за отворање ново поглавје во соработката со светот, по годините санкции и изолација“.

Обама додаде дека ова е можност кој треба да се искористи, и го предупреди американскиот Конгрес во кој доминираат републиканците кои имаат блиски ставови со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху дека договорот со Иран е „историска грешка“, дека ќе стави вето на секој закон што ќе ја попречува успешната реализација на договорот од Виена.

Во Белата куќа Обама изјави дека со овој договор е пресечен секој правец кон на Иран би му овозможил да дојде до нуклеарно оружје. „Договорот не почива на доверба, туку на проверка и би било неодговорно да се отфрли“, порача американскиот претседател. „Овој договор дава можност да се крене во нова насока. Мораме да ја искористиме. Тој не почива на доверба. Тој се заснова на верификација“, повтори Обама.

Аналитичарите во САД проценуваат дека договорот со Иран претставува голема победа на Обама во неговата надворешна политика, кого во 2008 година како претседателски кандидат ко критикуваа за предлозите Вашингтон пријателски да се сврти кон своите противници.

„По две години преговори денеска САД заедно со меѓународната заедница остварија нешто што деценијата непријателство не го успеаја: сеопфатен долгорочен договор кој ќе спречи Иран да добие нуклеарно оружје“, порача Обама придружуван од потпретседателот Џозеф Бајден.

Русија ќе стори сé за да се почитува договорот со Иран посигнат во Виена, порача, пак, рускиот претседател Владимир Путин. Додаде дека целосното почитување на договорот од сите страни Москва ќе го помага за да се „зајакне меѓународната и регионална безбедност, и глобалниот режим на неширење на нуклеарното оружје, воспоставување на Блискиот исток зона без оружје за масовно уништување и средства за негово озработување“, се наведува во соопштението на Кремљ.

Рускиот претседател притоа изрази надеж дека сите заинтересирани земји, особено ткн „шестка“, целосно ќе ги почитуваат и спроведуваат донесените решенија. Додаде дека Москва им е благодарна на „сите кои постојано ги поддржуваа напорите да се најдат прифатливи политички и дипломатски решенија за иранското прашање“. Истакна и дека рускиот преговарачки тим, предводен од шефот на дипломатијата Сергеј Лавров, како и руските нуклеарни научници имале голема улога во подготовката на „сеопфатниот договор со кој се приближија различните дијаметрално спротиставени позиции до заедничкиот именител.

„Убедени сме дека светот денеска со големо олеснување воздивна“, рече Путин и прецизираше дека проверките на Меѓународната агенција за атомска агенција (IAEA) ќе го проверуваат цивилниот карактер на нуклеарната иранска програма.

Кинескиот министер за надворешни работи, Ванг Ји, изјави дека новиот договор со Техеран докажува дека светот може со преговори да ги решава проблематичните прашања и дека ќе биде заштита на глобалниот систем за неширење на нуклеарното оружје.

Договорот е можност иранската економија да зајакне, но само доколку Техеран целосно се придржува до одредбите од договорот, изјави портпаролката на британскиот премиер Дејвид Камерон. „За Иран постои реална можноста за економска полза од договорот, но единствено доколку Иран го оствари она што е договорено“, рече.

Големите сили мора будно да внимаваат како Иран ќе ги користи финансиските средства кои ќе ги стекне со ублажувањето на санкции, изјави францускиот претседател Франсоа Оланд. „Сега Иран има поголеми финансиски капацитети, па оттаму мораме извонредно будно да следиме како Иран ќе се однесува“, рече францускиот челник. Но, Оланд се задржа и на тоа дека Техеран го поддржува сирискиот претседател Башар ал-Асад, кој е на удар на Западот и неговите сунитски арапски сојузници на Блискиот исток, и порача дека очекува од Техеран да помогне во барањето излез од сирискиот конфликт кој започна во март 2011 година. „Ирам нора да покаже дека е подготвен да помогне да го завршиме тој судир“, додаде.

Се разбира Израел негативно го оцени договорот постигнат во Виена, имајќи го предвид историскиот антагонизам со Иран. Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху нуклеарниот договор го нарече „грешка со историски димензии“. „Иран ќе добие џекпот, награда во кеш од неколку стотина милијарди долари, и ќе може да продолжи со агресијата и заплашувањето на регионот и на светот. Иран доби сигурен пат до добивањето нуклеарно оружје“, реле израелскиот премиер.

Иранскиот претседател Хасан Роухани новиот договор го смета за можност да се отвори ново поглавје во соработката со светот, по годините санкции и изолација, и смета дека меѓусебната недоверба постепено ќе ја снемува. Во неговиот говор пренесуван на државната телевизија, Роухани рече дека Иран ќе се придржува до договореното и ги повика соседните земји да ја игнорираат, како што нагласи, израелската пропаганда, бидејќи и Иран посакува стабилност во регионот.

Дека договорот со Иран испраќа позитивен сигнал за Блискиот исток и можеби отвора ново поглавје за дипломатските односи меѓу земјите во регионот, смет аи шефот на дипломатијата на Германија, Франк-Валтер Штајнамер и притоа изрази желба наскоро да го посети Техеран. „Можеби овој договор може да биде знак на надеж против силите на хаосот на Блискиот исток. Сигурен сум дека и Израел ќе го убедиме со тој договор“, рече Штајнмаер и додаде дека победата на дипломатијата и дијалогот може да биде пример за другите учесници во регионалниот конфликт./крај/мф/сн

Извор: Макфакс