Во снегот во близина на Планината на смртта на Урал, загинаа девет млади планинари пред точно 55 години. Што ги натерало голи и боси да го напуштат кампот и да излезат на студ од минус 30 степени, по повеќе од половина век и натаму е мистерија.

Група од 10 авантуристи од уралскиот Политехнички факултет се упатила во 1959 година на патешествие во суровата сибирска зима, кон планината на уралскиот венец, позната како Планина на смртта. Не ни претчувствуваа дека деветмина од нив, нема да се вратат.

Водачот на групата бил 23 годишниот Игор Дијатлов, чие смрзнато тело, заедно со останатите, било пронајдено во завеаната шума. Спасувачката екипа која била испратена по нив, откако ниту по две недели од планираниот датум не се вратиле дома, ги пронашла расфрлани по снегот, полуголи и боси.

Иако умреле од последиците на смрзнување, ни 55 години по трагичниот настан, никој не знае што ноќта на 2 февруари ги натерало да побегнат од кампот и да побараат засолниште во блиската шума. Преживеал само еден член на групата – Јури Јудин, кој заради здравствени причини ги напуштил неколку дена пред мистериозното исчезнување.

Членовите на службата за спасување пристигнале до кампот на несреќните студенти на 26 февруари. Затекнале шатори искинати од внатре, расфрлана опрема, облека и други лични работи. Планинарите ги немало. Единствен знак што зад себе го оставиле биле трагите на боси нозе во снегот.

Првите тела биле пронајдени на работ на шумата половина километар од кампот. Биле тоа Георги Кривонишенко(24) и Јури Дорошенко(21), смрзнати без облека и обувки. Подоцна, нешто поблиску до кампот биле пронајдени и телата на Дијатлов, Зина Колмогорова и Рустема Слободина. Според позицијата можело да се заклучи дека се обиделе да се вратат во кампот. Но, за разлика од првите четворица, чии тела освен смрзнатините биле неповредени, Слободин имал помала фрактура на черепот.

Дури два месеца подоцна истражителите ги пронашле и останатите членови на групата. Телата на Николај Тибо-Брињол, Људмила Дубинина, Семјон Золотарјов и Александар Колеватов биле затрупани под четири метри снег, 75 метри од работ на шумата каде што биле пронајдени првите две тела.

Главата на Николајев била згмечена, на Золотарев му биле скршени ребрата, а Људмила била пронајдена без јазик и со искршени ребра. Но, на нивните тела немало ниту една модринка и гребаница. Според тоа што ја носеле облеката од оние кои први настрадале, се гледа дека умреле последни. А облеката исто ја разбудила мистеријата: била контаминирана со висок степен на радијација!

Како страдале овие девет ентузијасти, кои природата ја сакале премногу, зошто го уништиле својот камп и побегнале од него во бела смрт, кој им ги нанел тешките повреди и зошто облеката им била радиоактивна, се мистерии за кои и денес нема одговор.

Истражителите тогаш „заклучиле“ дека смртта ја предизвикала „непозната сила“, а кобниот планински премин е наречен по водачот на групата, Дијатлов премин. Случајот е затворен, а во оваа област долги години по несреќата пристапот бил забранет.

Единствениот преживеан, Јури Јудин, кого го спасило слабото здравје, половина век одбивал да зборува јавно за страшната несреќа. Сè додека не се појавил Дони Ајхар, автор кој пет години посветил на истражувањето на оваа мистерија.

Ајхар, кој и самиот се упатил по патеките на кои младите планинари го загубиле животот, дошол до теорија која би можела да го објасни нивното таинствено напуштање на кампот.

Според него, главен виновник за страшната несреќа е таканаречениот кармански вортекс, феномен што може да го предизвикаат страшните планински торнадо ветрови, а кои, докажано можат кај човекот да произведат чувство на ирационален избезумувачки страв.

Заради специфичната топографија на Планината на смртта и Дијатловиот премин, моќните ветрови од Урал во овој дел се претвораат во вртлози кои се во состојба, покрај заглушувачкото струење, да произведат и опасен инфразвук – звук со толку ниска фреквенција што човечкото уво не може да го слушне, но со многу опасни ефекти.

Студиите покажале дека инфразвукот кај човекот предизвикува несоница, губење на здивот и чувство на паничен страв. Ајхар верува дека таквиот звук, во комбинација со бучавата на планинските ветришта и клаустрофобичната внатрешноста на мрачните шатори кај планинарите можело да предизвика моментален делириум, заради што побегнале од кампот.

Кога неколку стотина метри подалеку дошле на себе, веќе било доцна. Полуголи и боси, на температура која убива, немале никакви шанси.

За трагедијата на Дијатловиот премин Ајхар напишал и книга „Планината на смртта“, а голема помош добил од Јуриј Јудин, кој на 70 годишна возраст, на само неколку месеци пред да умре, со Ајхар проговори за изгубените пријатели.

Прашањето како умреле го мачеше до крајот на животот. А одговорот, колку и да се трудиме, можеби никогаш нема да го добиеме. Баш како и тие. /крај/бл/ст