Култура
АКТО наградата за Мета Гргуревич
Новата иницијатива на Фестивалот за современи уметности доаѓа од поривот на организаторите на АКТО да му оддадат своевидно признание на Драгиша Наневски, значаен интелектуалец во битолските уметнички и интелектуални кругови во 80-те и 90-тите години
Финалето на четвртото издание на Фестивалот за современи уметности АКТО, кој се одржа во Битола од 12 до 16 август, под покровителство на градот и во рамките на Бит-Фест, покрај концертите на „The John“ и „Роботек“, беше и во знакот на доделувањето на нововоспоставената награда за интердисциплинарност „Драгиша Наневски“. Наградата премиерно и беше доделена на словенечката уметница Мета Гргуревич, за нејзиното дело „Worlds do not come easy“. Жирито ја награди со образложението дека „…таа е уметник кој што третира метафизички прашања со едноставност и елоквентност. Елегантно ги изразува нејзините идеи од лична перспектива, зачувувајќи го нејзиниот глас и деликатна поетика. Делото преставено на АКТО носи моќна естетика и не се воздржува од емотивната комуникација: тоа покажува интересен и искрен пристап кон темата, кон уметноста и носи со себе генерациски став кон публиката“.
Новата иницијатива на Фестивалот за современи уметности доаѓа од поривот на организаторите на АКТО да му оддадат своевидно признание на Драгиша Наневски, значаен интелектуалец во битолските уметнички и интелектуални кругови во 80-те и 90-тите години, заради огромната почит и значењето на неговото „анонимно“ присуство во ширењето на идејата за интердисциплинарноста како начин на мислење. Со наградата „Драгиша Наневски“, која претставува плакета изработена од Дејан Ивановски-Ули од студиото „Архитект 3“, се подржува идејата за континуитет и одговорност кон следните поколенија, што беше и тематското мото на годинешното издание на АКТО. Инаку, Драгиша Наневски е роден 1942 г. во Приштина. Дипломирал на белградскиот технолошки факултет во 1965 г., а целиот живот работел и размислувал во Битола. Во средината на деведесеттите години го изгубил работното место во фабриката за фрижидери во Битола, па целосно и се посветил на филозофијата: неговата домашна библиотека брои повеќе од 10.000 наслови од филозофската, теориската литература и белетристиката, а бил член и на Филозофското друштво на Македонија. Смртта го затекнува, во декември 2007 г., на камиевски начин: умрел од срцев удар возејќи го неговиот автомобил, некаде на Плетвар, на патот Битола-Скопје. Следниот ден во неговиот дом на масата била пронајдена отворена книгата „Волја за моќ“ од Фридрих Ниче, па се претпоставува дека и таа „случајност“ не е без значење.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Култура
Кинотеката на Македонија – Половина век филмска меморија
Програмата на Кинотеката на Македонија за јануари 2026 претставува внимателно осмислена и содржински богата целина што уште еднаш ја потврдува улогата на оваа институција како темел на филмската култура, едукацијата и критичката мисла во земјава. Во година во која Кинотеката одбележува значајни педесет години од своето формирање, јануарската програма функционира и како симболичен преглед на нејзината мисија — да го чува, прикажува и контекстуализира филмското наследство, истовремено отворајќи простор за современи авторски гласови и нови генерации гледачи.
Посебно место во програмата заземаат тематските целини КИНО УТРО, со проекции на анимирани филмови наменети за младата публика, чија цел е да ѝ се приближи киното како уметност и искуство уште од најрана возраст. Преку овие проекции, Кинотеката активно ја гради идната публика и ја зацврстува врската помеѓу младите и филмскиот медиум. Во јануарската селекција се вклучени и избрани содржини од фестивалот КИНЕНОВА, кои носат свежи авторски перспективи и современи филмски практики, како и проекции на значајни документарни остварувања, меѓу кои „Југо Флорида“ и „Фанк Ју“, филмови што со ангажиран и аналитичен пристап ги отвораат културните и општествените прашања на регионот.
Особено внимание привлекува и долгоочекуваниот музички документарец „Трет свет“, посветен на култниот хрватски бенд Хаустор, кој преку архивски материјали и сведоштва нуди длабински поглед кон една од највлијателните музички појави на екс-југословенскиот културен простор. Домашната продукција е застапена со проекции на најновите македонски филмови „Утре наутро“, во режија на Јани Бојаџи, и „Сите го викаат Реџо“, копродукција со Косово и Албанија, што сведочи за отвореноста на македонската кинематографија кон регионалната соработка и актуелните тематски предизвици.
Програмата се заокружува со проекцијата на антологиското ремек-дело „Небото над Берлин“ на Вим Вендерс — филм што и по децении останува непресушен извор на инспирација, поетски запис за човечката осаменост, љубовта и духовната потрага по смисла. Неговото прикажување во рамките на јубилејната година на Кинотеката има и дополнителна симболичка тежина, потсетувајќи на континуитетот на филмската уметност и нејзината моќ да опстои над времето.
Половина век по своето основање, Кинотеката на Македонија не е само простор за проекции, туку жив културен организам што активно ја обликува филмската свест, го чува колективното паметење и создава простор за дијалог меѓу минатото, сегашноста и иднината на киното. Јануари 2026 е уште една потврда дека оваа институција останува незаменлив столб на културниот живот и еден од најважните чувари на филмската уметност во земјава, се наведува во соопштението на Кинотеката.
Целосна ПРОГРАМА
Култура
Денеска ќе биде погребана Брижит Бардо
Француската филмска актерка Брижит Бардо, која почина минатиот месец на 91-годишна возраст, денеска ќе биде погребана во летувалиштето Сен Тропе на француската ривиера, објави Ројтерс, повикувајќи се на локалните власти.
Погребната церемонија ќе се одржи во 10 часот во црквата „Нотр Дам де л’Асумпсион“, по што Бардо ќе биде погребана во строга приватност на градските гробишта. Комеморација отворена за граѓаните и обожавателите ќе се одржи во старата градска четврт Ла Понш.
Бардо светската слава ја стекна со филмот „И Бог ја создаде жената“ и стана една од најголемите икони на француската поп-култура. По повлекувањето од филмот во 1973 година, се посвети на заштита на животните, но подоцна беше контроверзна фигура поради своите политички ставови.
Култура
Почина Георги Сталев Поповски
Друштвото на писателите на Македонија информира дека на 30 декември 2025 година, во 95. година од животот, почина Георги Сталев Поповски, поет, прозаист, преведувач, драмски писател, научен работник и поранешен универзитетски професор, доктор по филолошки науки и најстар член на писателската асоцијација.
Георги Сталев Поповски е роден на 22 април 1930 година во Витолиште, а почина во Скопје. Високото образование го завршил на Филозофскиот факултет во Скопје. Во текот на својата богата професионална кариера, меѓу другото, бил и долгогодишен уредник на списанието „Современост“.
Член на Друштво на писателите на Македонија бил од 1956 година, како прв член примен во Друштвото по заслуга на своите достигнувања во областа на книжевниот превод.
Поповски е добитник на бројни признанија и награди, меѓу кои двапати наградата „Димитар Митрев“ на Друштвото на писателите на Македонија за книжевна критика и есеистика, наградата „Златен лавров венец“ за најдобар драмски текст на фестивалот „Мали и експериментални сцени“ во Сараево (1972), наградите „Григор Прличев“ и „Кирил Пејчиновиќ“ за книжевен превод, медалот од Фондот „Лермонтов“ во Москва, како и македонските државни награди „11 Октомври“ и „Св. Климент Охридски“, како и наградата на Град Скопје „13 Ноември“.
Тој останува актуелен и во 2025 година како еден од авторите на збирката раскази Она што се памети живее („Никогаш докрај раскажани приказни“) во издание на ДПМ, во која е застапен со расказот „Доста ми е власт играње“ – сеќавање на неговиот татко, Стале Попов, корифејот на македонскиот роман.

