Спорни правни СТАНДАРДИ во пресметката со криминалот

Спорни правни СТАНДАРДИ во пресметката со криминалот

Со трампата "пари за казна" не само што се губи основната функција на казнената политика туку дополнително се поттикнува криминалот, велат правните експерти

Државата не може да го провери потеклото на парите со кои поранешната директорка на скопскиот Катастар, Татјана Митревска, си ја откупи едногодишната затворска казна што ја "доби" поради фалсификување и уништување службени документи. Во судската постапка тоа никогаш не беше спомнато, но според информациите што се вртеа во јавноста, таа го извршила кривичното дело за да го скрие вистинскиот сопственик на имотот на Водно вреден 2,5 милиони евра. Станува збор за фамозната вила на Водно, за чиј сопственик се спомнуваше поранешниот премиер Љубчо Георгиевски.

Овој случај покажува дека битката против корупцијата и против високиот државен криминал се води само декларативно и дека во практиката и понатаму функционираат политички договори, во кои неретко се замешани и судовите. Според експертите, со трампата "пари за казна" не само што се губи основната функција на казнен5ата политика туку дополнително се поттикнува криминалот.

Ваквиот пат до "правдата" неодамна беше истрасиран со измената во Кривичниот законик, со која беше внесена одредбата за откуп на затворските казни до една година. Високи политички извори тврдат дека со таа одредба биле купени гласовите на ВМРО-Народна за да го поддржи Законот за парничната постапка, со кој се воведе двојазичност во судовите на целата територија на Македонија. Измената на Кривичниот законик помина без ниту збор на собраниска расправа, а беше усвоена со 72 пратенички гласа. За измената не гласаа само пратениците на ВМРО-ДПМНЕ.

– Предлогот за измената на КЗ неоправдано беше даден по итна постапка, без соодветно образложение и без да ни се остави простор да се консултираме со експерти. Текстот буквално го најдовме на собраниските клупи. Ценевме дека таквото решение не е добро и дека сите граѓани нема да имаат ист третман, односно дека само богатите ќе можат да си ги откупат казните – вели Силвана Бонева, координаторка на пратениците на ВМРО-ДПМНЕ.

Експертите јавно истапија со критики за оваа одредба.

– Тоа е несреќна одредба, донесена набрзина и без консултации со стручњаците. Здружението за кривично право, во кое членуваат многу професори, судии, обвинители, полицајци и адвокати, уште во септември се изјасни дека оваа несмасна, нејасна и неприменлива одредба не треба да влезе во Кривичниот законик бидејќи е непрецизна, а со тоа спротивна од уставното начело на законитост – вели професорот по кривично право, Владо Камбовски.

Според него, судовите треба да ги одбијат доставените барања за замена на казните со пари и да побараат Уставниот суд да се изјасни за оваа законска одредба.

Претседателот на Врховниот суд, Дане Илиев, вели дека судовите не можат при пресудувањето да се повикуваат на правни празнини и неприменливост на законите.

– Ние ќе работиме според законот. Судовите не одлучуваат дали законските одредби се добри или не. За незадоволните постојат жалби. Судството воопшто не беше консултирано за оваа измена на КЗ – вели тој.

Министерката за правда, Мери Младеновска-Ѓорѓиевска, вели дека ваквата одредба е прифатена поради пренатрупаноста на затворите и полнењето на државниот буџет.

– Сметавме дека ќе се постигне подобар ефект во ресоцијализацијата ако вршителите на дела со затворски казни до една година си ја платат казната и на тој начин ја избегнат "криминалната инфекција" во затворите. Не е точно дека само богатите ќе можат да си ја откупат слободата. Судовите, освен тежината на делото треба да ја имаат предвид и материјалната состојба на осудените. Така, може да се случи на поимотните да им биде одредена поголема сума за откуп на затворската казна, а на помалку имотните таа да биде помала. Ја имавме предвид и социјалната димензија, бидејќи со казните над шест месеци затвор е предвидено работниот однос автоматски да престане, што може да продуцира нов криминал. Друг е проблемот што судовите водат блага казнена политика, па до една година се осудуваат и лица кои сториле тешки кривични дела – вели Младеновска.

Извршниот директор на "Транспарентност Македонија", невладина организација која со занимава со проблематиката на корупцијата, вели дека откупот на казната е добра идеја, но само кога станува збор за дела од небрежност или од од мала општествена опасност.

Но, делото за кое беше осудена Митревска не спаѓа во тие "лесни" дела и оттаму потекнуваат сомневањата дека казната од една година затвор не е донесена во судовите, туку во политичките кабинети. Правниците објаснуваат дека потеклото на парите на Митревска не може да се провери, бидејќи законот со кој е предвидена постапката за тоа е донесен по нејзиното сменување од функцијата и не важи ретроактивно. Татјана беше сменета во 2002 година, а Законот за спречување на корупцијата, кој ги обврзува функционерите да си го пријават имотот, беше донесен во 2003 година. Според тоа, Антикорупциската комисија нема можност да ја спореди нејзината претходна со сегашната имотна состојба.

– Можност за проверка на имотот има само за функционерите што биле на позиции кога бил донесен законот и потоа. Во тие случаи, ако антикорупциската комисија утврди дека тие не го пријавиле, лажно го пријавиле или не ги пријавиле промените во имотот, поднесува барање до Управата за јавни приходи, која може да ги изврши потребните проверки. Но, и тука постојат проблеми поради немањето единствена евиденција за имотот на граѓаните. Ако непријавениот имот значително го надминува приходот што може легално да се стекне, треба да се извести и обвинителството, кое треба да поведе постапка за кривично дело за утврдување на потеклото на несразмерно стекнат имот – објаснува вишиот јавен обвинител од Штип, Тодор Витларов.

Но, дури и во вакви случаи можни се малверзации, бидејќи трето лице може да ги даде парите за откуп на нечија слобода. Дирекцијата за спречување перење пари е должна да ги провери трансакциите од над 15.000 евра. Но, тоа може да се направи само ако трансакциите одат преку банка или друга институција овластена да работи со пари и само ако од тие институции има известување дека станува збор за сомнителна трансакција и за "испрани пари". (Н.Н.С.-Т.П.)