Економија
Кина купува злато, со што го загрозува доларот
Кина префрла дел од нејзините масивни резерви во странство во злато и се одалечува од американскиот долар, со што јапоткопува улогата на доларот како светска резервна валута, се вели во документите кои неодамна ги објави Wikileaks.
Кина префрла дел од нејзините масивни резерви во странство во злато и се одалечува од американскиот долар, со што јапоткопува улогата на доларот како светска резервна валута, се вели во документите кои неодамна ги објави Wikileaks.
„Тие (САД и Европа) имаат намера да ја ослабат функцијата на златото како меѓународна резервна валута. Тие не сакаат другите држави да се свртат кон златните резерви, наместо кон доларот и еврото“, се вели во телеграмата од 2009 година, која го цитира кинеското Radio International. „На овој начин, зголемените златни резерви на Кина ќе послужат како модел и ќе ги поттикнат и другите држави да резервираат поголеми количини на злато“.
Телеграмата е насловена „Кина ги зголемува своите златни резерви со цел да убие две птици со еден камен“. Заедно со0 неодамнешните изјави на повеќе кинески банкарски функционери, тоа може да е сигнал за обидот на Кина до одреден период да го замени доларот како светска резервна валута.
Неодамна, во европските деловни кругови се прошири информацијата дека Кина планира својот јуан да го направи целосно конвертибилен, со што до 2015 година ќе може со него да се тргува на меѓународните пазари. Жу Ксиачуан, гувернерот на кинеската Централна банка, изјави дека оф-шор пазарот на јуанот „се развива побргу отколку што можеше да се замисли“, но и дека не постои конечен временски рок до кога јуанот ќе стане целосно конвертибилен. Во моментов јуанот многу тешко се конвертира во други валути заради владините рестрикции.
Резервите на злато на Кина се мали во споредба со другите големи економии. Таа има 1.054 тони злато, што се шести најголеми резерви во светот, според податоците на Светскиот совет за злато.
Дилемата на доларот
Купувањето злато и дозволата со јуанот слободно да се тргува ќе ја ослабне доминацијата на американскиот долар како меѓународна резервна валута. Овој потег ќе има огромни импликации, пред се поради тоа што на американската влада ќе и биде многу потешко да позајмува пари и да ја одржува трговијата и буџетскиот дефицит.
„САД се навикнати на да ја имаат позицијата на клучна резервна валута, но другите со нетрпение чекаат да ги заменат на таа позиција“, вели Џош Ајценман, професор по економија на Универзитетот на Калифорнија и претседател на Меѓународното здружение на економисти и финансиери.
Како резервна валута, американскиот долар е речиси обврзен при меѓународните трансакции. Ако, на пример, некоја јужнокорејска компанија сака да купи вино од Чиле, најверојатно трансакцијата ќе ја изврши во долари. Но, во тој случај компаниите мора да купуваат долари за да можат да го водат бизнисот, што води до поголема побарувачка. Вредноста на глобалните добра за широка потрошувачка, како нафтата, исто така најчесто се изразува во долари.
Тоа што е резервна светска валута им овозможува на САД да зајмат пари со ниски камати, затоа што централните банки ширум светот „се тепаат“ да купат дел од владиниот долг на САД.
„Секоја земја што може да си ги покрие трошоците со печатење на пари или со продажба на обврзници, всушност, си добива бесплатен ручек“, смета Ајценман.
Со очигледната промена на расположението во Кина, бесплатниот ручек од сега може да биде сервиран со прилично обемна сметка. Ако се земе предвид масовниот трговски дефицит на САД, просечните Американци ќе мора да мијат чинии по рестораните ако доларот го загуби статусот на резервна валута.
„Кина до неодамна беше фокусирана на купување на американски долари преку обврзници“, вели натаму Ајценман. „Но, по економската криза, доларот падна во споредба со другите главни валути, особено во однос на швајцарскиот франк, канадскиот долар и бразилскиот реал. Ова и ги врзува рацете на Кина“, смета тој.
Валутни резерви
Во март 2011 година,, Кина држеше 3,04 трилиони американски долари во резерва. Таа е најголемиот сопственик на американски државни обврзници, или државен долг, во светот, со сопственост на 1,166 трилиони од тој долг на 30 јуни годинава. Оттаму, каква и да е поголема девалвација на американскиот долар ќе и наштети и на Кина, затоа што ќе остане со купишта безвредни хартии во рацете.
„Ако на една банка и должите 100 долари, тоа е ваш проблем. Но, ако и должите 100 милиони долари, тогаш тоа е проблем на банката“, изјави еднаш американскиот индустријалец Жан Пол Гети, што е парабола која точно ги опишува неволјите на Кина.
„Кина е заглавена во позиција кога не можат преку ноќ да продадат голем дел од своите резерви во долари, без при тоа да си наштетат самите на себе“, вели Ајценман. „Сега е премногу доцна да се диверзифира набрзина она што веќе го имаат акумулирано“.
Одговорот на сето тоа: купувај злато. Се чини дека сите го прават тоа. Вредноста на овој светкав метал, кој е бескорисен за повеќето практични работи, се зголеми за речиси 400 проценти, од помалку од 500 долари за унца во 2005, на околу 1.900 долари за унца во септември годинава.
„Цената на златото порасна поради несигурноста на светската економија“, смета марк Вајсброт, ко-директор на Центарот за економски и политички истражувања, институт од Вашингтон. „Вообичаено, вредноста на златото би требало да расте кога има висока инфлација. Но, во овој случај вредноста расте затоа што никој повеќе не знае каде да си ги вложи парите“.
Во телеграмата обелоденета од Wikileaks, Кина наведува дека „САД и Европа отсекогаш ја потиснувале цената на златото, ако таа почне да расте“, но ниту Вајсброт, ни Ајценман не мислат дека такво нешто се случува, ниту пак дека е воопшто можно.
Во моментов Кина се уште практикува строга контрола врз својата валута, со што ги ограничува странците да работат со јуанот или да тргуваат со него на странските менувачки пазари. Тоа би можело да се смени во наредните пет години.
Со тоа што поседува толку големи резерви на американската валута и со строгите контроли на јуанот, Кина може да ја одржува вредноста на својата валута пониско отколку што би била ако е на слободна продажба. Со тоа нејзиниот извоз е многу поевтин.
Односот, во кој кинеските инвестиции во американските владини обврзници им овозможува на Американците да добиваат евтини кредити со кои можат да купуваат кинески производи, добро функционираше во изминативе 15 години. Во 2010 година, САД имаа трговски дефицит со Кина во висина од 273,1 милијарда долари.
„Ние си ги плаќаме нашите долгови во долари, за да можеме да печатиме пари, со кои ќе си ги платиме нашите меѓународни долгови“, вели Вајсброт. „Поради статусот на доларот на резервна валута, САД може да го растегнува својот трговски дефицит до бескрај, додека истовремено се зајми на меѓународниот пазар без сериозни реперкусии, со што најголемата економија на светот е постојано во голема предност“.
Ако златото, јуанот или комбинација од други валути го заменат доларот, САД ќе4 ја изгубат таа предност. Без замена во краток рок, ништо нема да го замени доларот како резервна светска валута барем во наредните пет години. Но, ништо не трае вечно.
„Кога тие (Кина) ќе посакаат доларот да пропадне, тогаш и ќе го сторат тоа. На крајот, доларот ќе падне, но тоа може да се случи во многу далечна иднина“, смета Вајсброт.
Без оглед на судбината на доларот, една друга телеграма објавена од Wikileaks отсликува многу пошироки двосмислености на најбитната економска дружба на светот, или „Кинамерика“, како што ја нарече историчарот Ниал Фергусон.
„Никој во 1979 година не можеше да предвиди дека Кина ќе стане најбитната врска на САД за само 30 години“, се вели во телеграмата. „Никој денес не може да предвиди со сигурност какви ќе бидат нашите односи со Пекинг за 30 години од сега“. /крај/Aljazeera/сс/
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Економија
НБРМ: Усвоен Кварталниот извештај, макроекономските движења во согласност со очекувањата на Народната банка
Советот на Народната банка, на седницата одржана на 3 февруари 2026 година, го усвои Кварталниот извештај, во кој се наведува дека макроекономските показатели упатуваат на стабилни остварувања во најважните сегменти на економијата и во најголем дел се во согласност со октомвриските проекции на Народната банка. Домашната инфлација очекувано забави под влијание на забавувањето на базичната инфлација, а домашната економската активност умерено забрза. Банкарскиот сектор и натаму остварува солиден раст на депозитната база и кредитната активност, а девизните резерви се задржуваат на соодветно и сигурно ниво.
Народната банка продолжи со унапредувањето на својот оперативен инструментариум заради поддршка на ефикасното спроведување на монетарната политика. Во последниот квартал од 2025 година, таа изврши приспособување на оперативната монетарна рамка заради подобрување на управувањето со ликвидноста и зајакнување на монетарната трансмисија. Со измените се става посилен акцент на инструментите со пократок рок на достасување и на почестите операции, што овозможува поефикасно пренесување на монетарните сигнали до краткорочните каматни стапки на пазарот на пари, без да се менува поставеноста на монетарната политика.
Во Кварталниот извештај се наведува дека во четвртото тримесечје од 2025 година годишната стапка на инфлација изнесуваше 4,2%, што претставува очекувано забавување. Инфлацијата за целата 2025 година, во просек, изнесува 4,1%, што е близу до октомвриските согледувања. Според октомвриските оцени, за 2026 година и на среден рок се очекува забавување на инфлацијата и постепено враќање кон историскиот просек. Сепак, и понатаму постојат одредени ризици, при што главните извори на неизвесност се поврзани со движењата на цените на примарните производи на светските берзи, геополитичките тензии и процесите на трговска фрагментација, како и со одредени домашни фактори што влијаат врз побарувачката.
Во третиот квартал од 2025 година, реалниот годишен раст на бруто домашниот производ забрза и од 3,5% во претходното тримесечје се искачи на 3,8%, што е малку повеќе од оцената во рамките на октомврискиот циклус проекции. Според основното сценарио од октомври, за целата 2025 година се очекува забрзување на економскиот раст којшто би изнесувал 3,5% (3,0% во 2024 година), а во 2026 година, како и на среден рок дополнително би се засилил и би достигнал 4,0%.
На крајот на 2025 година, нивото на девизните резерви достигна 4.920,5 милиони евра и според сите релевантни показатели, обезбедува соодветна поддршка за одржување на стабилноста на домашната валута.
Податоците од монетарниот сектор укажуваат на натамошна солидна кредитна поддршка за економијата и зајакнување на депозитната база на банките. Во четвртиот квартал од 2025 година, годишниот раст на вкупните кредити изнесуваше 13%, при годишен раст и на депозитите од 10%, што е малку над нивото проектирано за крајот на годината.
На седницата, Советот на Народната банка разгледа и други точки поврзани со тековното работење на Банката.
Економија
„Реплек“ пробива на строгиот британски пазар: Реконазол, прв лек на компанијата регистриран во Обединетото Кралство
Значаен успех на „Реплек“ во пробивањето на портфолиото на компанијата на строгите странски пазари. Со регистрацијата на Реконазол, производ за третман на дерматолошки состојби во Обединетото Кралство, „Реплек“ го направи својот прв важен чекор за пласман на британскиот пазар. Одобрението за Реконазол (ketoconazole) 2% шампон е издадено од британската Агенција за лекови и здравствени производи (MHRA), регулаторно тело на Обединетото Кралство кое се смета за еден од најригорозните системи во светот во делот на оценка на квалитетот, безбедноста и ефикасноста на лековите. Регистрацијата е потврда дека овој лек на „Реплек“, како и производствените процеси на компанијата, ги исполнуваат највисоките меѓународни регулаторни стандарди.
Оваа регистрација ќе важи пет години, а првиот извоз ќе се реализира преку локален партнер кон крајот на овој месец. Реконазол (ketoconazole) 2% шампон е наменет за превенција и третман на инфекции предизвикани од габата Mallassezia, вклучувајќи состојби како првут, себороичен дерматитис и tinea versicolor.
„Регистрацијата на Реконазол во Обединетото Кралство е важна пресвртница за компанијата и јасна потврда за квалитетот, стручноста и зрелоста на нашите производствени и контролни процеси. ‚Реплек’ има развоен, регулаторен и тим за контрола на квалитетот способни да подготват технички документации, клинички податоци, извештаи за усогласеност со добра производствена и добра лабораториска пракса, како и квалитетни системи споредливи со меѓународни стандарди. Фактот што овој наш производ успешно ја помина строгата евалуација на MHRA дополнително ја засилува довербата во компанијата, и од пациентите, и од нашите партнери. Регистрацијата на лекот е дел од нашата долгорочна стратегија за одржлив раст и континуирано зајакнување на присуството на развиените западни пазари“, изјави Душан Пецовски, генерален директор на „Реплек“.
Британскиот пазар е многу значаен глобален пазар, кој има јасни регулаторни барања и висока куповна моќ. Регистрацијата на медицински производ во Обединетото Кралство значи дека тој успешно ја поминал оваа ревизија, што ќе отвори врата и за настап на други развиени пазари во Западна Европа. Ова е уште еден доказ дека „Реплек“ располага со високоразвиени системи за контрола на квалитетот, способни да одговорат на барањата и на најпребирливите пазари. Регистрацијата на лек во Обединетото Кралство е силна референца која ја зголемува довербата и кај идните потенцијални партнери и дистрибутери, како и основа за натамошно ширење на портфолиото на меѓународните пазари. Со ова одобрение „Реплек“ уште посилно ја зацврстува својата позиција како сигурен и кредибилен фармацевтски производител, способен да одговори на највисоките регулаторни барања.
Неодамна „Реплек“ по петти пат го доби сертификатот EU GMP, потврдувајќи ја својата усогласеност со највисоките европски стандарди за добра производствена пракса, квалитет и безбедност. Континуираното унапредување на високите стандарди за квалитет и усогласеноста со европските регулативи се неразделен дел од корпоративната стратегија на „Реплек“. Квалитетот на производството се рефлектира и во финансиските резултати на компанијата за 2025 година, при што е постигнато значајно унапредување на профитабилноста, односно раст за 39% во однос на 2024 година.
(ПР)
Економија
Дурмиши: Повремените и сезонски работници добиваат законска заштита
Министерот за економија и труд, Бесар Дурмиши, денес истакна дека Законот за работно ангажирање на лица, кој започна да се применува од 1 јануари 2026 година, претставува значаен исчекор во уредувањето на пазарот на трудот и формализацијата на сивата економија.
„Тековниот период беше наменет за техничка и институционална адаптација, со цел имплементацијата на законот да биде ефикасна, усогласена и функционална во пракса. Формализацијата на сивата економија е стратешка определба на Владата и клучен сегмент од реформската агенда, бидејќи директно влијае на економскиот раст, стабилноста на јавните финансии и заштитата на работниците“, нагласи министерот.
Министерството за економија и труд, како што појаснуваат од таму, досега спроведуваше активни политики преку Оперативниот план за вработување, но анализите покажуваат дека дел од лицата остануваат надвор од формалните текови. Токму затоа, како што велат, е донесен овој закон, кој претставува суштинска реформа во повременото и сезонското ангажирање на работна сила.
Законот воведува пофлексибилен и поедноставен модел за легално ангажирање со јасна правна рамка и електронски процедури за пријавување, одјавување и уплата на придонеси. Новите правила овозможуваат ангажирање на вработени, невработени, студенти, ученици и пензионери без губење на веќе стекнати права, вклучително и социјални и детски права, паричен надоместок, пензии и права од образовниот систем.
Во првата фаза, законот ги опфаќа секторите каде сивата економија е најизразена – земјоделство, шумарство, рибарство, сместување, сервисни дејности за храна и активности во домаќинствата. Очекувањата се за формализација на до 12.000 сезонски работници во земјоделството и околу 5.400 непријавени работници во туризмот, угостителството и услугите, што вкупно опфаќа околу 17.400 лица.
„Оваа реформа носи конкретни придобивки и за работниците и за работодавачите. Работодавачите добиваат флексибилност и поедноставни административни постапки, а работниците добиваат исплата по час, придонеси за пензиско и инвалидско осигурување, дополнителен придонес за задолжително здравствено осигурување во случај на повреда или професионално заболување, како и јасна правна заштита на нивните права“, рече министерот.
Министерот Дурмиши упати посебна благодарност до Германското друштво за меѓународна соработка (ГИЗ) за експертската и техничка поддршка, како и до Агенцијата за вработување, Министерството за финансии, Управата за јавни приходи и сите други институции кои придонесоа во воспоставувањето на функционален и ефикасен систем.

