Лична библиотека

Пишува: Јелена ЛУЖИНАПред дваесетина-и-нешто години, кога ќерка ми започнала интензивно да го запознава Скопје, настојувајќи притоа да му се доближи на некој свој начин (ама и – поважно – да ги разбере причините поради кои нејзината мајка успева толку искрено да се идентификува со апсолутно “нестандарната” приказна на овој град), честопати повторувала две цврсти визуелни импресии. Прва: дека Скопје најубаво (или најдобро?) изгледа кога се гледа од високо. Да речеме, од Нерези. И втора, дека Скопје е најшармантно кога се гледа “од дистанца”. Имено, од оние стари фотографии, чиишто меки ведути (со Камениот мост, Калето, џамиите, Чаршијата…) и не можат а да не поттикнуваат носталгични чувства. Ќерка ми, која во меѓувреме зачекори во онаа сериозна животна доба што се нарекува средна (поради што, се разбира,  мајка ì, во истото меѓувреме, мораше сериозно да остаре!), живее во еден од оние преубави, високо урбанизирани а (сепак!) силно носталгични италијански градови, во кои историјата и нејзиното паметење го условуваат севкупниот живот. Дури и сечиј чекор. Не мислам само на чекорењето на секој патник-намерник (таканаречен случаен турист), туку и на секој од постојаните жители кои, далдисани по секојдневната им работа, бргу се движат низ улиците. Сепак, колку и да се тие “свикнати” на опкружувањето што меѓусебно го споделуваат, свеста за “историчноста” на нивниот град и на неговиот специфичен гениус лоци, постојано “лебдее” над нивните животи.  Збогатувајќи ги на секој чекор.Им се случува ли нешто слично и на жителите на денешново Скопје? Како тие го доживуваат напластеното “минато” на својот град? Го познаваат ли, воопшто, тоа минато? Умеат ли да го почитуваат, ама и соодветно да се “инспирираат” од него, “престорувајќи” го во концепт на сопственото живеење? Каде се крие автентичниот гениус лоци   на ова денешно Скопје, кое – за жал – како да не остава впечаток на град што умее соодветно да се носи со сопственото паметење, интимно и колективно? Писателот Данило Коцевски е еден од оние што решиле – одамна, многу одамна –постојано да ги потсетуваат скопјаните на тоа богато, убаво и носталгично минато на нивниот град. На традицијата што градот го профилирала како особено, прилично “нестандарно” место за живеење. На некогашниот негов животец што – ѕиркан од височина или “од дистанца” – како да се гледа некако помек, поубав и побогат од овој наш. Поради ваквата упорност на потсетување на делчињата (иверките, фрагментите) од таканаречената меморија на градот, Коцевски одамна го нарекле “хроничар на Скопје”. Нè има многу коишто, веќе со децении, ги препрочитуваме неговите мали прикаски посветени на деталите од живеалицата на “некогашното Скопје”, кои тој пасионирано ги собира, запишува и ги објавува не само по весниците и по списанијата, ами – на времето – и во некои популарни телевизиски емисии, снимани во оние години кога Македонската телевизија сериозно ја почитуваше и ја негуваше документарната продукција. Книгата Чај од јужните мориња е уште една меморабилија во таа долга интермедијална низа што неколкумина автори, меѓу нив и Коцевски, настојуваат да ја додржуваат во живот, свесни за нејзината исклучителна културна важност. Таа е составена (“прераскажана”) од 56 “мали наративи”, во кои, во едноставен и непретенциозен веристички/репортерски манир, простосрдечно се раскажуваат анегдотите преку кои се тематизираат носталгичните епизоди “од оние дни”. Сите тие се автентични (“документарни”), ама и поетични до коска. Испишани со силна доза на носталгија, чијашто топлина неминовно “преминува” и на читателот.Не знам каде – освен во книгата на Коцевски – денес можете “на брзинка” да ги дознаете шармантните детали за Камениот мост. Или за Елвија Челебија. Или за некои “поегзотични” топоси од Старата чаршија – на пример, за некогашниот нејзин Резил сокак, метафора за проституцијата. Или за старите пајтони, за калдрмата, за првите фудбалски натпревари, за прочуените кафеани Маргер и Кермес, за “најубавата саат-кула во царството”, за одамна заборавените плажи на Вардар, за легендарниот скопски градоначалник Јосиф Михајловиќ кому му должиме многу повеќе отколку што можеме да претпоставиме (ама, чинам, не се сетивме некоја од денешниве улици да ги именуваме по него!)… Некои од најсентименталните епизоди Коцевски им ги посветува на нештата кои битно го одредиле и неговиот сопствен живот: првите скопски кина, старото корзо, скопските боеми, циркусот, веќе заборавените мајстори – кожари, свилари, филиграни, оружари/пушкари… – чиишто вештини, прочуени надалеку, карваните ги разнесуваа до Египет и до Индија…  Книгата е збогатена со извесен број документарни фотографии. Макар што, знам колку е тешко да се дојде до фотографии од тие дамнешни времиња, жалам што Коцевски не успеал да ги собере и објави барем двојно повеќе.