Прашањата за една изборна единица и отворени листи на преговарачката маса меѓу партиите ќе се најдат наесен, по референдумот, брифираат за „Макфакс“ од работните групи. За можните измени на изборниот модел, партиите сè уште не дискутирале бидејќи приоритет биле барањата на ВМРО-ДПМНЕ за техничка Влада и  финансирањето на партиите, но и изборот на ДИК.

Од СДСМ велат дека тие  нема да отстапат од предлогот за менување на изборниот систем во една изборна единица, како и воведување модел на отворени листи на гласање, како подемократски принцип од актуелниот, но велат дека е потребна согласност и од другите партии. Од ДУИ не ја поддржуваат идејата за една изборна единица, но се за преференцијално гласање. Од ВМРО-ДПМНЕ кусо одговорија дека согласно со динамиката на преговорите меѓу работните групи, за овие теми ќе разговараат од септември.

Партиите веќе се договорија и во Собранието едногласно изгласаа да се зголеми финансирањето на партиите од буџетот, од 1.8 милиони евра на 4,5 милиони евра на годишно ниво. Со законските измени се намалува сумата која може да ја прибираат од донации од компании и физички лица.Триесет отсто од парите се наменети за малите партиите, а останатите 70 отсто за големите партии. Партиите ќе може да се финансираат и од кредити, а и да поседуваат земјиште, што не беше пракса до сега. Измени во Изборниот законик има и во делот на кампањата, со што сега рекламирањето ќе се плаќа од буџетот наместо од партиските сметки, а се наметнува и обврска ДИК да ги мониторира и интернет-порталите.

Избран е и новиот состав на ДИК, кој ќе треба да го спроведе референдумот, но бидејќи е преодно решение, има мандат од шест месеци.

Македонија една изборна единица наместо сегашните шест. Воведувањето на овој изборен систем се очекува да стави крај на досегашната пракса кога и со 30 000 гласа помалите партии не можеа да добијат ниту еден пратеник.

Иако јавно се декларираат за промена на изборниот модел, на големите партии кои наизменично се менуваат на власт не им одговара ваква промена. Слевањето на гласовите во една изборна единица во пракса би значело дека ДУИ, ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ ќе изгубат по два-три, па и повеќе пратеници, кои со постојниот изборен систем ги прибираат на свое конто. Дополнително, со една изборна единица, големите партии ќе треба да прават поголеми отстапки за постизборни коалиции.

„Макфакс“ истражуваше колку гласови пропаѓаат на парламентарните избори и како би изгледал пратеничкиот состав во македонското собрание ако гласањето се спроведува во една изборна единица?
На последните парламентарни избори, во 2016, коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ наместо 51, ќе имаше 48 пратеници, додека коалицијата на СДСМ ќе освоеше 47 наместо сегашните 49 пратенички места. ДУИ наместо 10 ќе имаше 9 пратеници. На сметка на големите партии, Левицата, Коалицијата за правда и промени и коалицијата „ВМРО за Македонија“, ќе имаа свои пратеници во собранието. Беса ќе имаше шест пратеници.

Слична е ситуацијата и со предвремените избори во 2011 година кога партиите на Љубе Бошкоски и на Имер Селмани ќе освоеле по еден пратеник, а на Љубчо Георгиевски три пратеници. Но, ВМРО ДПМНЕ наместо 56 ќе имаше 50 пратеници, а СДСМ наместо 42 ќе имаше 41 пратеник. ДУИ со една изборна единица ќе освоеше 13 наместо 15 пратеници.

Оттука станува појасна сликата зошто големите партии не сакаат да го менуваат изборниот модел. Со губењето на пратеничките мандати се намалува и моќта на партиите, кои сега приграбуваат повеќе пратенички места. Тоа, од друга страна, ја зајакнува позицијата на помалите партии, што поттикнува плурализам и води кон поголема демократија.