Свет
Чиле ќе бара УНЕСКО да ги признае неговите мумии за најстари во светот
Многумина веруваат дека најстарите, најретките мумии потекнуваат од Египет, од иконската Долина на кралевите, но тоа е погрешно. Првите луѓе за кои се знае дека ги мумифицирале своите мртви го сториле тоа во најсувото место на Земјата – крајбрежните заливи на пустината Атакама во Чиле, пренесува „Спутник“.
Народот Чинчоро се населил во Чиле околу 7 000 п.н.е. и развил техника за мумификација во околу 5 000 п.н.е., приближно 2 000 години пред античките Египќани да почнат да ги мумифицираат своите фараони.
Припадниците на Чинчоро биле ловци собирачи од преткерамичкиот период, а иако се малку познати дури и во Чиле, земјата се надева дека апликацијата до УНЕСКО за статус во Светското културно наследство може конечно да ги доведе во центарот на вниманието.
Сместен во долината Азапа е археолошкиот музеј „Сан Мигел де Азапа“ во малото село Сан Мигел де Азапа. Оваа институција поседува мумифицирани остатоци од околу 300 припадници на Чичоро, иако само околу 10 отсто од нејзината колекција е изложена за јавност, бидејќи на музејот му недостигаат финансии и простор за соодветно да ја покаже целата колекција.
„Тоа е многу света колекција бидејќи повеќето предмети се поврзани со церемонијата на смртта”, објаснува кураторот и конзерватор Мариела Сантос.
Постојат пет различни стилови на мумификација кои се користеле во текот на околу 4 000 години иако Сантос вели дека најзастапени се црните и црвените мумии, кои биле обично полнети со стапови и со трска, украсени со перики и маскирани со глина на лицата.
Германски археолог Макс Уле, кој пред еден век ги открил мумиите во близина на плажата во Арика, им го дал името Чинчоро.
До неодамна Чилеанци не им придаваа голема вредност на богатствата по должина на нивната најсеверна граница, но ова веројатно ќе се промени додека Чиле ќе бара статус за локациите на Чинчоро. Предлогот треба да биде поднесен до УНЕСКО најрано во 2020 година.
Во периодот пред понудата локалната власт ги засили напорите за промовирање на археолошкиот туризам и охрабрувајќи ги локалните заедници да се гордеат со тоа што се чувари на погребните места на Чинчхоро.
©Makfax.com.mk Доколку преземете содржина од оваа страница, во целост сте се согласиле со нејзините Услови за користење.
Свет
Чудните светли линии на Меркур сугерираат дека сепак не е „мртов“
Најмалата планета во Сончевиот систем, Меркур, можеби крие голема тајна. Според новите модели, необичните светли ленти што се протегаат низ неговите кратери и падини веројатно се знак за неодамнешна геолошка активност. Ова откритие сугерира дека Меркур, спротивно на претходните претпоставки на астрономите, не е геолошки „мртва“ и неинтересна планета, туку дека нејзиниот „пеколен пејзаж“ е сè уште активен, пишува Science Alert.
До неодамна, научниците знаеја само за мал број од овие светли ленти, официјално наречени линеи. Но, астрономот Валентин Бикел од Универзитетот во Берн и неговите колеги од Астрономската опсерваторија во Падова спроведоа студија што вклучуваше 402 такви формации. Нивната работа овозможува сосема нова слика за Меркур како изненадувачки нестабилна планета, со оглед на тоа што е мало небесно тело без атмосфера кое се лади веќе 4,5 милијарди години.
Користејќи машинско учење, тимот анализираше 100.000 слики со висока резолуција направени помеѓу 2011 и 2015 година. Тие открија дека долгите светли линии на површината на Меркур се претежно групирани на падините на кратерите свртени кон сонцето, иако не секогаш изгледа дека потекнуваат од постоечки вдлабнатини.
Се смета дека ваквите геолошки формации на други планети би еродирале брзо. Затоа, авторите на студијата претпоставуваат дека лентите на Меркур сè уште се формираат и развиваат денес. Со други зборови, тие не се траги од турбулентно минато, туку од сегашноста на планетата, поттикната од протокот на топлина и испарливи материи, како што е сулфурот, под површината.
Бикел објаснува можен механизам: „Испарителните материи можеби стигнале до површината од подлабоките слоеви преку мрежа од пукнатини во карпите, создадени од претходен удар.“
Повеќето од лентите, велат истражувачите, се чини дека потекнуваат од светли вдлабнатини познати како „шуплини“. Се верува дека овие шуплини се создадени и со ослободување на испарливи материи и обично се наоѓаат плитко под површината или по должината на рабовите на големи ударни кратери.
Тимот се надева дека ќе ја потврди својата хипотеза со нови слики од Меркур од мисиите на Европската вселенска агенција (ESA) и Јапонската агенција за истражување на вселената (JAXA). Доколку површината на Меркур е навистина сè уште активна, наскоро треба да добиеме подетален увид. Студијата е објавена во списанието Nature Communications Earth & Environment.
Свет
(Видео) Трамп: Не спиев на состанокот, само ги затворив очите
Дали спиеше или му беше досадно? За американскиот претседател Доналд Трамп, сè е, како што вели тој, во окото на набљудувачот.
Трамп рече дека не спиел, туку дека му било досадно, за време на состанокот на кабинетот во декември, кога постојано ги затворал очите.
„Некои луѓе рекоа дека ги затворил очите. Гледајте, беше доста досадно“, рече Трамп, предизвикувајќи смеа кај службениците во кабинетот на Белата куќа.
„Не спиев. Само ги затворив очите затоа што сакав да излезам оттаму. Патем, не спиев. Не спијам многу“, додаде тој.
This is elder-abuse territory. The Trump family should be held accountable for letting this happen. pic.twitter.com/cbbMMm93qf
— Republicans against Trump (@RpsAgainstTrump) December 2, 2025
На 79 години и во својот последен мандат, Трамп се обидува да ги отфрли сомнежите за сопствената виталност.
Тој често им се фали на новинарите за својата ментална подготвеност, им нареди на помошниците да објават повеќе од неговиот распоред и повремено се поигрува со идејата за трет мандат, и покрај уставните ограничувања.
Во претходните администрации, состаноците на кабинетот беа во голема мера затворени за камерите и се сметаа за рутински.
За Трамп, тие станаа еден вид сцена на која тој и неговиот тим ги истакнуваат достигнувањата за кои веруваат дека се недоволно објавени од медиумите.
Во еден случај минатата година, состанок емитуван во живо траеше повеќе од три часа, веројатно неговото најдолго јавно појавување пред камера.
Свет
(Видео) Луѓето се враќаат на Месечината за прв пат по 50 години
За прв пат по повеќе од половина век, човештвото се подготвува да се упати кон Месечината.
Мисијата „Артемис II“ на НАСА, чие лансирање е закажано за 6 февруари, ќе однесе четири астронаути на десетдневно патување околу Месечината, по што тие повторно ќе влезат во атмосферата на Земјата со рекордна брзина од околу 40.000 километри на час.
Who would you take with you on a trip around the Moon?
As we prepare to send our Artemis II astronauts around the Moon, we’d love to know who’s on your dream team. Use the hashtag #NASAMoonCrew and we may share yours during the launch broadcast: https://t.co/2cTxQZwOYf pic.twitter.com/UNvEJsVbSS
— NASA (@NASA) January 26, 2026
Иако мисијата не вклучува слетување, таа е клучен чекор во планот на САД за воспоставување долгорочно човечко присуство надвор од ниската орбита на Земјата, објавува „Еуроњуз“.
„Артемис II“ е втората мисија во програмата „Артемис“ на НАСА, започната во 2017 година со цел враќање на луѓето на Месечината и евентуално испраќање астронаути на Марс. Мисијата следи по успешниот тест лет без екипаж на „Артемис I“, кој орбитираше околу Месечината кон крајот на 2022 година.
For the crew of Artemis II, their mission will soon be reality. Learn about the challenges they face and the teamwork required to fly around the Moon.
Episode 2 of Moonbound is live—and free to watch on NASA+: https://t.co/NtKmF2gywp pic.twitter.com/KBHBmVYYd6
— NASA (@NASA) January 29, 2026
Астронаутите ќе летаат во новиот вселенски брод „Орион“, кој ќе биде лансиран во вселената со Space Launch System (SLS). Ова ќе биде прв пат луѓе да летаат во овие вселенски летала и прв пат човечки екипаж да се приближи до Месечината од „Аполо 17“ во 1972 година.
За разлика од идните мисии, „Артемис II“ не е дизајнирана за да слетуваат астронаути на површината на Месечината. Наместо тоа, екипажот ќе орбитира околу Месечината, ќе помине зад нејзината далечна страна и ќе се врати на Земјата. Мисијата е замислена како сеопфатен тест на системите што ќе се користат за идните слетувања.
НАСА го користи овој лет за да докаже дека нејзините вселенски летала, ракети и технологии за одржување на живот се безбедни и сигурни за патување на луѓето во длабоката вселена. Сценариото на мисијата „Артемис II“ потсетува на „Аполо 8“ во 1968 година, кога астронаутите за прв пат се прошетаа околу Месечината без да слетаат.

