Меѓународните иследници првпат изјавија дека сметаат дека сирискиот претседател Башар ал-Асад и неговиот брат се одговорни за користење хемиско оружје во сирискиот конфликт, се наведува во документот во кој увид имал Reuters, кој доаѓа речиси две години по извештајот предаден во Обединетите нации и предавањето на сите залихи од вакво оружје и агенси од страна на сириската влада на меѓународните набљудувачи од Организацијата за забрана на хемиското оружје (OPCW) на коишто им беше овозможена детална инспекција на сите капаците и складишта на армијата.

Листата којашто ја видел Reuters, но уште не е објавена, се заснова на комбинација од наводни докази кои во Сирија ги собрале ОН и OPCW, а особено на информации од западните и разузнавачките земји од регионот кои всушност ги поддржуваат бунтовниците против владата на претседателот Асад. Изворот на Reuters барал да остане анонимен „поради чувствителноста на темата“.

Информациите се појавуваат во периодот кога во Сирија главно се почитува прекинот на огнот постигнат на 30-ти декември под покровителство на Русија и Турција, како вовед во мировните преговори за политичката транзиција на земјата меѓу сириската вооружена опозиција и сириската влада кои треба да започнат кон крајот на јануари во казахстанската престолнина Астана.

Заедничката истрага на ОН и OPCW попрано идентификуваше само воени единици, и не ги именуваше командантите и функционерите како виновните за наводното недозволеното војување.

Сириската влада во текот на истрагата понуди докази дека хемиските реагенси употребени крај главниот град Дамаск ги користеле бунтовници, на коишто им ги доставила тајната служба на сунитска монархија од регионот, а ги набавила од западноевропски компании. Целта на ваквите инциденти и вести за наводни хемиски напади, според Дамаск, била да се вовлечат западните земји, во прв ред САД, во сирискиот конфликт на страна на сунитските сили кои сакаат да го соборат претседателот Башар ал-Асад, почнувајќи од март 2011 година.

Сега била наводно изработена листа од поединци кои иследниците ги поврзуваат со низата напади со хлор меѓу 2014 и 2015 година, а неа се претседателот Асад, неговиот брат Махер и други високи функционери, со што се тврди дека наредбите за користење на токсично оружје дошле од самиот политички врв, тврди за Reuters извор запознаен со истрагата. Но не се споменува за користењето на биолошкото оружје од страна на бунтовниците и екстремните исламистички групи кои на почетокот од бунтот пред шест години успеаја да заземат големи територии од Сирија, вклучително и воени складишта, воени аеродроми и гарнизони.

Претставници на семејството Асад не биле наводно достапни за коментар за Reuters, но функционер на сириската влада изјавил дека обвинувањата дека владините сили наводно користеле хемиско оружје „немаат упориште во вистината“. Асад и сириската влада повеќепати ги отфрлаше тврдењата дека користеле оружје за масовно оружје против својот народ. Изворот на Reuters истакнал дека повеќето споменати напади се изведени од страна на Исламската држава и сириските бунтовници.

Истрагата на ОН и OPCW, позната како Заедничките истражен механизам, го предводи група од три независни експерти и група технички и административен кадар на кои владата во Дамаск и дозволи престој и инспекција на сириска територија која е под нејзина контрола. Ги покрена Советот за безбедност на ОН, во согласност со Русија, која инаку е воен сојузник на Башар ал-Асад, за да се утврдат поединци и организации одговорни за хемиските напади во Сирија.

Сепак, челничката на Заедничкиот механизам, Вирџинија Гамба негира дека постои каков и да е список со осомничени поединци.

„Утврдувањето на личности сега не се разгледува“, изјавила Гамба за Reutes.

Според текстот од наводниот извештат кој го наведува Reuters се наоѓале 15 имиња „кои треба да се истражат врзано со употребата на хемиско оружје од страна на Вооружените сили на Сириската Арапска Република меѓу 2014 и 2015-та“. Но не се изнесени поединости за улогите кои посочените наводно ги имале во тоа.

Списокот е поделен во три дела. Во првиот под наслов „Внатрешниот круг на претседателот“ се наведени шест лица вклучително и Асад, неговиот брат Махер Асад кој командува со елитната 4-та оклопна дивизија, министерот за одбрана и шефот на воената разузнавачка служба. Во вториот дел се наведени имињата на шефот на воздухопловните сили и на четворица команданти на воздухопловните дивизии. Во третиот дек се наведуваат имињата на двајца полковници и четворица генерал-мајори.

Хармиш Бретон-Гордон, независен стручњак за биолошко и хемиско оружје кој ја набљудува во ситуација во Сирија, тврди дека списокот всушност ја претставува воената командна одговорност, но не изнесува оцена за тоа дали навистина и кој користел хемиско оружје во Сирија.

„Одлуките се носат на највисоко ниво, па потоа се делегираат подолу… Поради тоа, првата употреба (на оружјето) треба да го авторизира Асад“, вели експертот кој е поранешен командант на британските и НАТО дивизиите за одбрана од хемиско и биолошко оружје кој чест ја посетува Сирија.

Сирија се придружи на Меѓународната конвенција за хемиското оружје по договорот со САД и Русија, по нападот за кој Западот тврди дека се убиен со сарин стотици цивили в Источна Гута крај Дамаск во август 2013 година, кое до почетокот на декември беше под контрола на екстремните исламисти, вклучително и Исламската држава. Сириската влада неколкупати докажуваше дека од позициите каде биле ракетирани бунтовничките населби немало сириска армија. Потоа владата се согласи да ги предаде 1.300 тони отровни реагенси, и да ја укине својата програма за развој на хемиско оружје, а предавањето на резервите и демонтирањето на постројките го надгледуваше меѓународна комисија за супервизија.

Употребата на хемиско оружје е забранета со меѓународното право и претставува воено злосторство. Иако конкретната истрага нема правосудни овластувања, какво и да е именување на осомничените може да доведе до нивен кривичен прогон. Сирија не е членка на Меѓународниот кривичен суд, но евентуални воени злосторства на нејзини функционери пред судот може да ги даде Советот за безбедност. Меѓутоа, поради моменталните големи тензии меѓу Западот и Русија, малку е веројатно дека тоа може да се стори. За осуда на сириските функционери би била потребна резолуција на Советот за безбедност на ОН, каде што Москва поддржана од Пекинг веќе вложуваше вето на неколку резолуции кои за сирискиот конфликт го обвинуваа само Асад и бараа интервенција како во Либија во 2011 година./крај/мф/сн