Под автопатот што се движи околу североисточната страна на хавајскиот остров Кауаи, во мирна земјоделска област помеѓу туристичките центри Капаа и Ханалеи, во тек е огромен, таен градежен проект.

Висок ѕид го блокира погледот од блискиот пат, каде што автомобилите забавуваат за да се обидат да видат што има зад него. Чувари стојат на капијата и патролираат по околните плажи со возила погодни за сите терени. Камиони влегуваат и излегуваат, носат градежни материјали и превезуваат стотици работници.

Никој што работи на овој проект не смее да зборува за тоа што се гради. Речиси секој што поминува низ обезбедувањето на комплексот – од столари до електричари до чувари – е обврзан со строг договор за доверливост, според работниците вклучени во проектот. И овие договори, како што велат, не се само формалност. Неколку работници тврдат дека виделе како нивните колеги се отстранети од проектот затоа што пишувале за тоа на социјалните мрежи. Различни градежни екипи во рамките на локацијата се назначени на посебни проекти, а на работниците им е забрането да разговараат со други екипи.

„Тоа е клуб на борци. Не зборувате за клуб на борци. Се што е објавено за него веднаш се знае“, вели Дејвид, поранешен вработен. Wired го знае и неговото вистинско име, кое нема да го објави бидејќи не бил овластен да разговара со новинарите.

Друг поранешен градежен работник, кој ќе го наречеме Џон, вели дека работник во неговата градежна компанија бил отпуштен поради наводно споделување слика од проектот на Snapchat. Слушал слични приказни од други тимови. Џон вели дека многу строгото спроведување на договорот ги натерало работниците на локацијата да не сакаат да бидат фатени дури и како фотографираат.

Проектот е толку голем што значителен дел од островот е обврзан со договор за доверливост. Но, сите овде знаат кој стои зад тоа. Марк Закерберг, извршен директор на Мета, кој купи земјиште во серија трансакции, почнувајќи од август 2014 година.

Интервјуата со неколку луѓе поврзани со проектот, заедно со јавните досиеја и судските документи видени од Wired, сугерираат дека планирањето и изградбата на комплексот од околу 560 хектари оттогаш е обвиено во тајност. Имотот, познат како Koolau Ranch, ќе има подземно засолниште од 450 квадратни метри, сопствени извори на енергија и резерви на храна, а во комбинација со куповната цена на земјиштето ќе чини повеќе од 270 милиони долари.

Според доказите разгледани од Wired, проектот се потпирал на правни маневри и политичко вмрежување, а понекогаш, велат изворите, покажувал непочитување на локалната јавност. Во меѓувреме, Закерберг и неговата сопруга Присила Чан продолжуваат да го градат еден од најскапите имоти во светот.

Најстариот и најмалиот од четирите главни хавајски острови, Кауаи е цврсто поврзана заедница од околу 73.000 луѓе. Нејзините жители се потомци на домородците, заедно со мигрантите од Кина, Јапонците, Филипините и Порторико кои дошле да работат на плантажите со шеќерна трска кон крајот на 19 и почетокот на 20 век.

Најновите доселеници пристигнуваат од континенталните американски и другите пацифички острови. Кога сопствениците на плантажи ги преселија своите операции во странство во потрага по поевтина работна сила, економијата на шеќерна трска на островот беше заменета со туризам. Работниците на локацијата на Закерберг се дел од растечката градежна индустрија фокусирана на изградба на луксузни домови за американските граѓани кои сакаат да се преселат во рајот.

Иако развојот на туризмот промени голем дел од островот во последниве децении, Кауаи го задржа чувството на мал град. Постарите жители се уште се сеќаваат на времето кога имаше само еден семафор – вториот беше поставен во 1973 година. Диви кокошки и диви мачки има насекаде. Локалните жители сурфаат и ловат риба на плажите или диви свињи во планините. Луѓето ги познаваат своите соседи.

Со договорите што им забрануваат на работниците да разговараат за проектот, затскриениот комплекс Норт Шор се здоби со митски статус на Кауаи. Еден локален архитект, кој не е поврзан со проектот на Закерберг, се пошегува дека го потсетува на средновековните владетели кои, според легендата, ги убиле архитектите на нивните најамбициозни проекти за тајните на нивните дизајни да умрат со нив.

Приказните за комплексот и неговиот сопственик циркулираат на локалните мрежи, колоквијално познати како „бежична мрежа од кокос“. Едно лице слушнало дека Закерберг гради огромен подземен град. Многу луѓе шпекулираат дека местото ќе стане некој вид пост-апокалиптичен бункер во случај на цивилизациски колапс. Деталните планови добиени од Wired по серија барања за јавни досиеја го покажуваат создавањето на раскошниот техно-Ксанаду, полн со подземно засолниште и она што се чини дека се врати отпорни на експлозија.

Според плановите што се прегледани од Wired и извор запознаен со проектот, делумно завршениот комплекс се состои од повеќе од десетина згради со најмалку 30 спални соби и вкупно 30 бањи. Во центарот на проектот се две вили со вкупна површина од 5.130 квадратни метри и содржат неколку лифтови, канцеларии, конференциски сали и кујна со индустриска големина.

Во блиската пошумена област, планирана е мрежа од 11 куќички во форма на диск, кои ќе бидат поврзани со сложени мостови од јаже, што ќе им овозможи на посетителите да минуваат од една до друга зграда додека ќе останат меѓу врвовите на дрвјата. Зградата од другата страна на главните вили ќе содржи теретана, базени, сауна, топла бања, ладен базен и тениско игралиште. Имотот е преполн со други куќи за гости и комерцијални објекти. Обемот на проектот сугерира дека тоа ќе биде повеќе од лична куќа за одмор – Закерберг веќе беше домаќин на два корпоративни настани во комплексот.

Комплексот ќе биде самоодржлив, со сопствен резервоар за вода, со дијаметар од 20 метри и висок шест метри, заедно со пумпниот систем. На неговите 560 хектари веќе се произведува разновидна храна преку сточарството и земјоделството. Бренди Хофин Бар, портпаролка на Марк Закерберг и Присила Чан, одби да го коментира проектот.

Трошоците се еднакви на најголемите приватни и лични градежни проекти во историјата. Градежните дозволи ја проценуваат цената за главната градба на околу 100 милиони долари, со 170 милиони долари за купување на земјиштето, но тоа е веројатно потценето. Трошоците за изградба на оддалечениот остров сè уште се повисоки од нивото пред пандемијата.

Таа цена за приватна резиденција е неспоредлива во локалната градежна индустрија – како и нивото на тајност и безбедност. „Вакво нешто гледате само кога работите на воени инсталации. Многу е ретко приватен проект да вклучува договор за необјавување“, вели еден локален функционер.

Со таков обем и сложеност доаѓаат несреќите на работното место. На пример, во февруари се преврте кран што се движеше по стрмен и тесен пат. Возачот, 53-годишен маж од Кауаи, се здобил со сериозни повреди и во стабилна состојба е пренесен во болница. Во меѓувреме, тој се враќа на работа, вели Хофин Бар за Wired.

Во август 2019 година, 70-годишниот чувар Родни Медеирос, кој беше под договор за необјавување за кој неговото семејство сфати дека го спречува да разговара за одредени детали за неговата работа, стави крај на 12-часовната смена стоејќи на плажата до градилиштата. Тој бил договорен работник и бил ангажиран само кога Закерберг бил во посета, како и тој викенд, според судските документи разгледани од Wired.

Овие документи тврдат дека дождливите услови го спречиле службеното возило да го земе, како што било стандардна практика. Медеирос почнал да се качува по стрмната патека за да стигне до излезот од комплексот, а на половина пат доживеал срцев удар. Тој бил пренесен во болница, каде што починал неколку часа подоцна.

Тајноста на комплексот беше очигледна по смртта на Медеирос. Снимениот разговор меѓу три од неговите деца и менаџерот за безбедност на комплексот Хенк Барига, една недела по неговата смрт, укажува на тоа што нивните адвокати имплицирале во тужбата против една од компаниите на Закерберг. Во поднесокот се наведува дека зад сцената на проектот Закерберг има обид да се контролира протокот на информации.

Децата на Медеирос изразуваат фрустрација што во деновите по срцевиот удар на нивниот татко не добиле никакви детали за тоа што се случило. Барига вели дека сакал да разговара со семејството, но бил одбиен: „Ми рекоа само да почекам, знаете, сите претпоставени прво сакаат да разговараат меѓу себе“. Друг вработен со договор, долгогодишен цимер и близок пријател на Медеирос, во сведочењето на судот рече дека и тој не сакал да разговара за инцидентот поради неговиот договор. Хофин Бар одби да коментира за видеото поради тековните судски спорови.

Според локалниот новинар Алан Парачини, фокусот на управувањето со протокот на информации околу комплексот вклучувал опомена на локалниот печат за критичко известување. Во текот на 2017 година, Парачини бараше дозволи во обид да открие што гради Цукерберг на Кауаи. Тој, исто така, неодамна напиша авторски текст во локалниот весник The Garden Island кој беше критички настроен кон Закерберг, завршувајќи со повик до граѓаните „да му кажат на Закерберг дека го злоупотребува управувањето со јавните плажи“.

По објавувањето на статијата, тврди Парачини, локалниот претставник на Цукерберг го информирал дека нема да комуницира со него за идните написи. Оваа забрана се прошири и надвор од професионалниот свет. Парачини, исто така, волонтира со програма за спасување на морски цицачи, откако еднаш мораше да ја премине земјата на Закерберг во 2017 година за брзо да стигне до повредена фока на плажата веднаш до имотот. Откако прошетал низ имотот, тврди тој, му било соопштено дека под никакви околности нема да му биде дозволен повторно пристап до имотот.