Светските лидери од понеделник во Копенхаген ќе ја разгледуваат ситуацијата со климатските промени, а основното прашање е дали ќе бидат донесени конкретни обврзувачки одлуки или повторно се’ ќе се сведе само на ветувања и заложби

Стравувањата дека нема да има напредок, но и надежите за поголема грижа за планетата се телемал на неодамнешниот самит во Азија, на кој учествуваа претседателите на САД и на Кина, двата најголеми загадувачи во светот. Песимистите состанокот на Барак Обама и Ху Џинтао го сметаат дека е сигурен знак дека во Копенхаген нема да биде потпишан правно обврзувачки текст. Оптимистите, пак, велат дека двете држави на состанокот изнесле конкретни бројки, иако скромни, за намалување на емисијата гасови кои го предизвикуваат ефектот на стаклена градина.Свеста за загрозениот еколошки баланс на планетата Земја стана поголема по конвенцијата на Обединетите нации за климатските промени кога беше донесен Протоколот од Кјото за смалување на емисијата на т.н. стакленички гасови кој истекува во 2012 г.Во Копенхаген треба да биде донесен нов документ. Главниот преговорач за климата на ОН, Иво де Боерс, е оптимист бидејќи самитот ќе ги собере на едно место повеќе од стотина претседатели и премиери на држави кои ќе бидат меѓу 15-те илјади учесници од 192 држави. Обратно, песимистите повторно потесетуваат дека САД никогаш не пристапија кон Протоколот од Кјото. Откако неодамна 2.600  научници на Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) заклучија дека зголемувањето на температурата за 2 степена на т.н. „прединдустриско“ ниво ќе го загрози светот, се помалку има такви кои не веруваат дека човекот со своето неодговорно однесување придонесе за глобалното затоплување, преку употребата на фосилните горива, како што се нафтата, јагленот и гасот. Поточно, со согорување на фосилните горива се ослободува јаглерод диоксид (CO2), гасот со ефект на стаклена градина кој најмногу придонесува за затоплувањето и загадувањето. Затоа, приоритет на научниците и повеќето светски лидери е да се намали испуштањето во атмосферата на ваквите гасови, при што најмногу во тој поглед треба да се заземат најбогатите држави, но и оние во развој со големи индустриски капацитети, како што се Кина и Индија. Кој ќе плати?Глобалното затоплување најмногу ќе ги погоди сиромашните, велат стручњаците. Зголемувањето на температурата што ќе доведе до зголемување на морското ниво може да ги поплави островските држави во Пацификот, како и оние кои се под нивото на морето, како што е Бангладеш, на пример. Вториот ефект е зголемувањето на површината на светските пустини, односно намалувањето на извор на храна и вода за пиење, со што ќе се поттикне ширењето на болестите.Меѓутоа, богатите држави, освен изговорот за заштита на националните индустрии и економии, го поставуваат и прашањето – кој сето тоа ќе го плати? А тоа е всушност вториот голем предизвик за самитот во Копенхаген, односно кој ќе ги поднесе трошоците и ќе им помогне на најсиромашните држави да се прилагодат. Богатите држави треба да го поддржат проектот со 10 милијарди долари годишно во периодот од 2010 до 2012 г., вели де Боерс. Но, останува отворено прашањето дали тие навистина сакаат да го направат тоа.Предизвици и проекти Една од темите за кои треба да се разговара во контекстот на глобалното затоплување, е и демографскиот прираст, кој подолго време е табу-тема. Според проценките на стручњаците од ОН, ограничувањето на демографскито прираст би придонесло за намалувањето на испуштањето на штетните гасови. Според овие проценки, доколку светското население до 2050 г. дојде до бројката од 8 милијарди наместо од претпоставените 9 милијарди, секја година би се штеделе од 1 до 2 гигатона јаглен. Според пресметки на лондонското Училиште за економија, секои 7 долари потрошени за планирање на семејството до 2050 г., може да заштедат по цел тон CO2 годишно.Како пример за дилемите што се поставуаат во врска со климатските промени – стопански напредок или зачувување на природата, се наведува градењето на централата Бело Монте во Бразил, во регионот на амазонската прашума, или како што ја викаат – „Белите дробови на планетата“. Имено, оваа електричан централа би ги подобрила условите за живот на 25 милиони луѓе, но го загрозува опстанокот на 15 домородни племиња.Едно од можните решенија за проблемот со затоплувањето е посилниот развој на т.н. зелени енергии. Таков е проектот Desertec Industrial Initiative, кој чини 400 милијарди евра и кој на Европа до 2050 г. треба да и’ обезбеди 15 отсто струја или 470 илјади мегавати од Блискиот Исток и Северна Африка. Концентрираната сончева енергија на почетокот е скапа, но долгорочно е исплатлива, велат од проектот MENA (Middle East and North Africa), во чии рамки првата ваква електрична централа на сончева енергија би требала да се гради во 2015 г.Најодговорен за затоплувањето е јагленот кој е еден од најнечистите енергенси кој придонесува со 40 отсто кон целото глобално затоплување. Затоа е почнат проект CCS (Carbon capture and storage) со кој тој би требало да се прочисти. Но, оваа технологија би можела да почне да се применува дури по 20 години, а подразбира индустриски процес со кој ќе се тргне CO2 при процесот на согорување на јагленот и тој ќе се складира наместо да се испушта во атмосферата.Но, за да сево ова биде скора иднина, во Копенхаген треба да се донесе правно обврзувачки договор за зачувување на климатските услови на Земјата, па дури и да се претерани стравувањата од климатските промени. Со вложувањата во обновливите енергии, во секој случај ќе се создадат услови за намалување на загадувачките фосилни горива.