Со сензационализам и со медиумска помпа

не се добива битката со криминалот и корупцијата, порачуваат експертите

Со сензационализам и со медиумска помпа

не се добива битката со криминалот и корупцијата, порачуваат експертите

Гордана Дувњак

Тешката артилерија што се користи во борбата против корупцијата и криминалот не

смее да го „убие“ принципот на пресумпција на невиност, оценуваат експертите.

Тие предупредуваат дека секое демократско општество мора да води голема сметка

да не дојде до расчекор меѓу потребата да се обезбеди ефикасна правна држава и

човековите права и слободи. Мерката притвор не треба да биде начин за

казнување, туку само еден од начините за обезбедување присуство на лицата кои

дошле во судир со законот. Поради тоа што станува збор за најтешката мерка,

која во својата суштина претставува ограничување на слободата, познавачите на

оваа материја апелираат притоврот да се користи крајно внимателно. Медиумските

спектакли со приведувања „во живо“ на осомничени лица, создаваат дополнителен

притисок врз истражните судии, по секоја цена да се одреди притвор, дури и во

случаи кога за тоа не е неопходно.

Искуството на скопскиот адвокат и поранешен државен јавен обвинител Стеван

Павлески говори дека во практиката постојат две ситуации.

„Во таканаречените ’безначајни‘ и ’неатрактивни‘ предмети, кои не се следени со

сензација и медиумска помпа, истражните судии се крајно професионални и

коректни во изрекувањето на мерката притвор. Но, за сите оние случаи, за кои

постои нагласено интересирање од јавноста, а особено од политиката, заради

собирање политички поени, по правило истражните судии по професионална инерција

се одлучуваат да одредат притвор, дури и ако нема опасност од бегство,

повторување на делото или влијание на сведоци“.

Тој смета дека со помош на медиумите, полициски соопштенија или партиски

прес-конференции се создава претходна атмосфера дека осомничените по секоја

цена мора да се притворат, затоа што, наводно, планираат бегство или ќе влијаат

на сведоци. Според него, од неговата адвокатска практика такви биле случаите

„Југ“, „Кинески ѕид“, „Бачило“ .

Она на што сака посебно да обрне внимание Павлески е тоа што истражните судии

не ја почитуваат пресудата на Врховниот суд од 1994 година, кога токму по

барање заштита на законитоста, највисокиот суд се произнесол дека секое решение

за определување притоврска мерка треба да биде „дебело“ аргуемтнирано од

истражниот судија.

Тоа масовно не се почитува од судиите. Тие и натаму доставуваат ’голи‘

решенија, во кои само се цитираат одредбите од Законот за кривична постапка,

без да се образложи зошто судијата се сомнева дека осомничениот ќе бега, ќе го

повтори делото или ќе влијае на сведоци.

И д-р Звонимир Јанкуловски, експерт по човекови права и професор на

Американскиот колеџ, убеден е дека судиите лесно се определуваат за мерката

притвор и тоа не од сега, туку од 2002 година наваму.

„Која е логиката судијата да посегне по најтешката мерка, кога на дофат има и

други мерки за обезбедување присуство. Се прашувам каква е функцијата на

притворањето на д-р Докиќ, или на оние цариници што се фатени на дело со 10

евра мито, ако не е тоа казнување и морална и јавна дисквалификација“,

потенцира Јанкуловски.

Хелсиншкиот комитет во својот последен извештај посочи и на непочитување на начелото

на пресумпција на невиност. На тапет на оваа невладина организација се најдоа

„рамноправно“ и МВР и медиумите кои ,водени од свои цели, масовно го кршат ова

основно човеково право.

Забелешките на Хелсиншки комитет се однесуваат на објавувањето оперативни

снимки на Министерството за внатрешни работи од одделни приведувања, кои биле

доставени само до одделни медиуми, на кои претходно им се најавуваат акциите.

На овој начин е повредено правото на приватност, личниот и семеен живот и

угледот и достоинството на уапсените, права што им се загарантирани со Уставот

и Европската конвенција за човекови права. Критиките до медиумите се дека

дозволиле да бидат инструментализирани за дневнополитичките потреби на МВР, со

самото прикажување го повредиле и правото на приватност на овие лица.

На темата „пресумција на невиност“ слично размислуваат и нашите двајца

соговорници.

„Имаме апсурдни ситуации, полицијата за многу случаи тврди дека поседува

несоборливи докази, уште пред судот да го каже последниот збор“, укажува

Павлески. Тој вели дека недозволиво е и тоа што се случува во последно време во

медиумите предвреме да се најавуваат идни апсења, или да се проверува дали

некој е приведен“, додава адвокатот. „ За каква пресумпција на невиност

говориме, кога прогласуваме криминалци, без тоа да се докаже“, подвлекува

Јанкуловски.