Повеќе десетици илјади луѓе, според полицијата 35.000 а според организаторите 90.000 протестираа во саботата во северниот германски град Хановер против планираниот Трансатлантскиот трговски договор и инвестициско партнерство (Transatlantic Trade and Investment Partnership – TTIP) меѓу Европската унија со САД и Канада, кој го заговараат германската канцеларка Ангела Меркел и американскиот претседател Барак Обама, кој току со цел да го промовира овој договор треба да допатува на индустрискиот саем во Хановер.

„Не го сакаме TTIP. Сакаме демократија, не култура на тајност и владеење на големите компании“, изјавила за AFP 66-годишната пензионерка Хана Берлин. „Нема причини да се следат САД. Европското општество нема потреба од напредок на штета на природната околина“, вели Ладислав Јелинек, 38-годишен Чех кој живее веќе две години во Германија.

Германците го предводат противењето на TTIP во Европската унија и во октомври лани во Берлин протестираа меѓу 150.000 и 250.000, според процените на полицијата и на организаторите.

Невладините организации и синдикатите договорот го критикуваат веќе со месеци, предупредувајќи дека ќе доведе до намалување на европските стандарди и ќе им овозможи на големите компании да ги оспоруваат националните закони на европските земји пред арбитражните судови.

Скептицизмот расте и во САД. Така само 17 отсто Германци и 15 отсто Американци сметаат дека TTIP е „нешто добро“, наспроти повеќе до 50 проценти во 2014 година, според испитувањето на јавното мнение на фондацијата Bertelsmann.

Во текот на посетата на британската престолнина Лондон, американскиот претседател Барак Обама покажа разбирање за таквите стравувања. „Трговските договори во минатото понекогаш им служеа на интересите на големите компании, а не нужно на работниците“, призна. Обама има намера во текот на посетата на Германија во недела и понеделник да даде нов поттик на преговорите за овој договор, кои се во застој. „Договорот е еден од најдобрите патишта за поттикнување на растот и работните места…, ќе ја зајакне трговијата и ќе создаде работни места во САД и во ЕУ“, порача во саботата Обама во интервјуто за германскиот неделник Bild.

Германската канцеларка Ангела Меркел, исто така, му ја даде својата поддршка на договорот TTIP. „Не попуштаме кога станува збор за нашите норми, го штитиме она што денес се прави во Европа во областа на заштитата на природната околина и потрошувачите“, истакна во вообичаената видео порака која секоја сабота се поставува на нејзината интернет страница. Меркел нагласува дека договорот е добар за двете страни и можност ЕУ да „ги дефинира нормите од светски размери“. Доколку договорот биде постигнат, што Берлин официјално го очекува до крајот на годинава, другите светски сили „тешко би можеле долго да заостануваат“, истакна германската канцеларка.

Следната седмица во Њујорк се одржува 13-та рунда од преговорите за TTIP. Преговарачите на двете страни изразија надеж дека ќе бидат заклучени преговорите до крајот на мандатот на Обама, но времето истекува, бидејќи во ноември ќе се одржат претседателските избори во САД.

Милијардерот Доналд Трамп и поранешната државна секретарка Хилари Клинтон, водечките кандидати за партиските номинации за американските претседателски избори, не се премногу наклонети кон договорот TTIP. „Доколку договорот не биде постигнат оваа година, многу е неизвесно дали некогаш воопшто ќе го склучиме“, вели американскиот претставник за трговија, Мајкл Форман во разговорот за германскиот весник Handelsblatt.

Франција неодамна предупреди дека ќе ги прекине преговорите за TTIP доколку наскоро нема напредок. „Реков ланскиот септември дека, доколку нема напредок, би требало да ги прекинеме преговорите. Таа опција уште е на масата. Свесни сме дека некои земји скакаат договор по секоја цена во рокот што го диктираат американските избори. Тоа не е француски пристап“, изјави францускиот министер за трговија Матијас Фекл во вторникот, на маргините од конференцијата за TTIP во Париз.

Францускиот социјалистички претседател Франсоa Оланд, исто така, е против TTIP, забележува Reuters и потсетува на неговата изјава дадена на 14-ти април во телевизиското интервју за France 2. „Франција секогаш може да каже не. Доколку нема реципроцитет, доколку нема транспарентност, доколку има опасности за земјоделците, ако немаме пристап до јавните набавки во САД, а САД имаат пристап до сето она што ние овде го работиме, тогаш нема да се согласам“, вети Оланд кого следната година напролет го очекуваат претседателските избори, а популарноста му е рекордно ниска.

Шеесет француски социјалистички пратеници и сенатори апелираа на почетокот од април во напис во дневниот весник Le Monde францускиот парламент „да не биде замолчен“ по тоа прашање, критикувајќи го „недостигот од транспарентност“ во преговорите за TTIP. „Никој не знае што содржи TTIP, а оваа година би требало да биде склучен“, предупредија.

Европската комесарка за трговија, Сесилија Малстром, во март рече дека сака да ги затвори повеќето поглавја од TTIP до летово, вклучително и најспорните прашања, како што се јавните набавки во САД, решавањето на споровите меѓу инвеститорите и државите и европските правила за производите од заштитено потекло.

Противењето на TTIP порасна последните години особено во Германија, а критичарите стравуваат дека голема моќ ќе им даде на мултинационалните компании на штетата на правата на потрошувачите и работниците. Германската влада на канцеларката Ангела Меркел се залага за што поскоро ратификување на TTIP. Според Берлин, европската економија ќе има полза од овој договор, Брисел ќе може повеќе да влијае врз стандардите на меѓународната трговија, европските компании нема да мора да бидат подложени на двојна сертификација, а TTIP ќе осигури меѓу 200 и 400 илјади нови работни места во Германија и раст на тамошното производство.

Силата на отпорот ја изненади и владата на Меркел која се соочува со големиот предизвик како да го придобие јавното мнение за договорот, кој според нив ќе овозможи пазар од 800 милиони луѓе и ќе биде противтежа на економската моќ на Кина. На паневропските протесни акции во април и мај минатата година, повеќе десетици илјади луѓе протестираа против потпишувањето на TTIP, а најмасовните протести се одржаа во Мадрид, Минхен и Берлин.

Од јули 2013 година зад затворени врати ЕУ преговара за TTIP, а во 2015 година требаше да биде разработен а потоа за половина година да биде одобрен од Европскиот парламент и националните парламенти на земјите потписнички на овој договор. Неговата цел е создавање на најголемата зона на слободна трговија во светот, со пазар од околу 820 милиони потрошувачи. Покрај САД и земјите од ЕУ, во договорот се вклучени и Канада, Мексико, Швајцарија, Лихтенштајн Норвешка и Исланд, како и земји кандидати за членство во Европската унија.

Договорот за сеопфатна зона на слободна трговија СЕТА (Comprehensive Economic and Trade Agreement) меѓу ЕУ и Канада, според кој овие пазари стануваат целосно отворени еден за друг треба да биде еден вид почетна точка за постигнувањето на TTIP. Проектот е целосно развиен, но сè уште не е потпишан. Доколку биде одобрен од Советот на Европа и од Европскиот парламент, би требало да стапи на сила до крајот на 2016 година.

Иницијативата се однесувана унификација на трговско-политичките стандарди на земјите од Северна Америка и од Европската унија. Притоа, според критичарите, TTIP ги става корпоративните интереси над националните имено компаниите добиваат специјално право да ги бранат своите интереси особено во меѓуарбитражните судови кои ќе бидат независни од националните институции и практично ќе дејствуваат како приватни./крај/мф/сн

Извор: Макфакс