Коалицијата на радикалната грчка левица Сириза е најголемиот фаворит на грчките предвремени парламентарни избори кои се одржуваат во неделата, бидејќи, судејќи според истражувањата на јавното мнение, Грците најверојатно се подготвени да ризикуваат со промените, но аналитичарите предупредуваат дека таквиот избор би можел да предизвика несигурност, па дури и неликвидност на државата.

Грците во недела излегуваат на предвремените избори за иднината на земјата, изјави премиерот на заминување Антонис Самрас, на собирот на неговите приврзаници на спортскиот стадион во Каламати, неговиот роден град на Пелопонез. Самарас, кој ја води конзервативната Нова демократија беше под голем притисок последните денови од кампањата дека мора да го победи 40-годишниот Алексис Ципрас, водачот на Сириза, бидејќи според последните анкети, левата коалиција води со предност меѓу 6,5 и 10 отсто. Сепак, Самарас изјави оти се надева на победа сметајќи дека во последен момент 14-те отсто од неодлучени во анкетите ќе го дадата својот глас за продолжување на неговите политики.

Освен Сириза којашто води во анкетите со 35 отсто и Нова демократија чиј рејтинг најмногу се искачува до 29 отсто, шанси за влез во парламентот имаат и од неодамна основаната партија То Потами (Реката), којашто ја води телевизискиот новинар Ставрос Теодоракис, а е прифатлива и за десните и за левите избирачи разочарани од традиционалните партии, и е трета во анкетите со 5,4 отсто од гласовите.

Следи со 5,3 отсто неонацистичката Златна зора, чиј симбол е сличен на нацистичката свастика, а раководството ја водеше кампањата од затвор. Сите други партии, инаку, одбиваат секаква соработка по изборите со неа. На мајските избори за Европскиот парламент таа изненади освојувајќи 9,4 отсто од гласовите.

Некогаш големата партија во грчката политика, социјалистичкиот Пасок, кој е малцински партнер во владата на Самарас, падна на 5,2 отсто поддршка, и тоа во последните денови од кампањата, додека претходно се движеше околу 3 процента. Пред шест години оваа партија на изборите освои 44 отсто. Нејзиниот лидер Евангелос Венизелос беше еден од клучните преговарачи со меѓународните кредитори.

Бидејќи изборниот праг во Грција изнесува 3 отсто, анкетите има даваат надеж за влез во парламентот и на комунистите кои одбиваат секаква соработка со Сириза, Движењето на демократските социјалисти, новоформираната партија на поранешниот премиер Јоргос Папандреу кој излезе од Пасок, и популистичката партија Независни Грци.

Сириза според некои прогнози , би освоила 36 отсто од гласовите, на работ од целосна победа. Победничката партија добива бонус од 50 мандат во 300-члениот парламент, за да се осигури постабилно владеење и формирање влада. Бројката гласови неопходни за апсолутна победа зависи од делот на гласовите којшто ќе го добија партиите кои нема да го минат изборниот праг.

Сириза, којашто својата кампања ја водеше под мотото „Доаѓа новата надеж“, вети дека преку преговори ќе договори нови услови за грчката програма за штедење која во замена за спасоносните заеми ги диктираат тројцата меѓународни кредитори, Европската централна банка, Европската комисија и Меѓународниот монетарен фонд, како и дека ќе инстистира на отпис на голем дел од грчкиот долг од 320 милијарди евра, односно 170 отсто до бруто домашниот производ (БДП).

Ципрас ветува и зголемување на јавната потрошувачка, укинување на строгите мерки за штедење, поголеми пензии и поголема минимална плата, поништување на многу структурни реформи и воведување на данок за богатите, како и запирање на процесот на приватизација на државната сопственост. Неговите ветувања имаат добар одек, бидејќи мнозинството Грци се мачат со долготрајните штедења и кастрења, а во мнозинство се согласуваат и на излегување од еврозоната, што би можело да се случи доколку Атина не постигне договор со Брисел за отпишување на долгот а ќе ја изгуби можноста да ги сервисира своите обврски.

Поддршка на Сирза ѝ дадоа јавно и десетици светски интелектуалци, како Ноам Чомски, Славој Жижек, Кен Лоач, Тарик Али, Терезе Форкадс.

„Очекувам јасна победа на Сириза“, вели Јоргос Цогопулос, аналитичар во Еленската фондација за европска и надворешна политика.

Меѓутоа Сириза веројатно нема да освои апсолутно мнозинство во парламентот со 300 мандати, и ако релативниот победник на изборите добива плус 50 пратенички мандати.

„Ципрас ќе мора да влезе во тешки преговори со помалите партии, доколку сака да формира коалициска влада, којашто, пак, ќе мора брзо да создаде заедничка платформа за договор со тројката кредитори“, додава Цогопулос. Многумина предупредуваат дека доколку Ципрас не успее во тоа, Грција многу брзо ќе мора да организира нови избори. „Тоа е сценарио коешто никој не го посакува во Грција“, тврди аналитичарот.

Самарас предупредува дека Сириза ќе предизвика конфронтација со европските партнери на Грција и ќе го загрози грчкото место во еврозоната. Според оние коишто се наклонети кон Нова демократија, последната работа што ѝ е потребна на земјата е конфронтација со ЕУ, и затоа според нив Атина „мора да го следи логичниот пат на заздравување, додека бунтовничката политика на Сириза е погубно за земјата“.

Грција ризикува да остане без пари околу средината на годинава, доколку извештајот за напредокот во исполнувањето на реформските услови не биде завршен до крајот на февруари. Министерот за финансии Гикас Хардувелис предупреди дека земјата може да не ја прими траншата од 7,2 милијарди евра доколку не бидат исполнети условите на кредиторите.

„Една од првите работи коишто ќе мора да ги стори новата влада е да побара техничко продолжување на роковите или земјата ќе остане без пари“, заклучува Цогопулос. Ципрас, пак, смета дека тој рок за изготвување на извештајот е пролонгиран до Јули.

Во Европа постои релативно голем спектар на мислења по прашањето за можната победа на Сириза, и како да се реши проблемот со долгот на Грција во иднина. Христос Катсиулис, шеф на грчката филијала на Фондацијата Фридрих Еберт, за германското радио Deutschlandradio Kultur изјави дека Европа мора да ги ревидира своите барања од Грција. „Додека Европа очекува Грција на крајот да ги реализира реформите, Грците од своја страна очекуваат Европа да ги измени рамковните услови за на процесот на реформите да му даде нов импулс“, смета.

Советникот во Сириза за економски прашања Јанис Милиос вели дека меѓународните кредитори мора да го отпишат грчкиот долг. Во интервјуто за грчкиот весник Neue Zürcher Zeitung тој нагласи дека по Втората светска војна на Германија ѝ бил отпишан повееле од половината на надворешниот долг. „Тоа отпишување доведе до тоа Германија да може да го создаде економското чудо„, вели Милиос, дека сега Атина очекува солидарноста, особено од Берлин.

Значајноста на неделните избори во Грција „не е возможно да се одреди“, бидејќи по пребројувањето политиката и самата земја, и целата Европска унија „веќе никогаш нема да бидат исти“, изјави за британската телевизија Sky News, истакнатиот во Велика Британија економист од грчко потекло, универзитетскиот професор Тео Пападопулос. Повеќето членови на Сириза не сакат да се откажат од заедничката валута, иако партијата повеќепати навестуваше дека „нема да се држи до еврозоната по секоја цена“. Според експертот, таквата „двојна“ позиција на Сириза ѝ дава „многу добри шанси“ во предвечерјето на преговорите со „тројката“, „Точно од овие констатации и ќе зависи како ќ ја гледаме европската економска политика во блиска иднина“, уверен е Пападопулос.

Константинос Цукалас, грчки интелектуалец, социолог и универзитетски професор во интервју за парискиот весник Le Monde го изразува своето мислење дека Грција ја очекува вистинска катастрофа, доколку левите сили не победат на изборите. Нарекувајќи ги мерките што на Грција ѝ ги наложи „тројката“ странски кредитори „катастрофични“, Цукалас изразува надеж дека победата на коалицијата на радикалните сили „ќе ги тргнат челниците на Европската унија да се преслушаат за барањата од оние кои навистина сакаат промена“.

Грчкиот претставник во Организацијата за економска соработка и развој (ОECD), Георгиос Превелакис, вели дека „не постои чудо за излез на Грција од кризата“. „Веројатно од ќе може да се постигне подобруваа на ситуацијата за некои сегменти од населението, но главниот предизвик ќе биде како да се осигури економски раст, индустриско производство во земјата. За тоа се неопходни реформи, но тие може да дадат видливи резултат не многу скоро“, смета.

Членот на Управниот одбор на Европската централна банка, Ив Мерш, во текстот објавен на интернет изданието на германскиот весник Neue Zürcher Zeitung, инстистира на тоа дека Грција мора да продолжи да вложува напори за спроведување на реформите во рамките на обврските кои ги зема врз себе пред меѓународните кредитори./крај/мф/сн

Извор: Макфакс