Ако штотуку дознавте за растечките протести во Иран, имаме брз преглед на тоа што стои зад оваа тековна ситуација.

Протестите започнаа на 28 декември во Техеран и се проширија на повеќе од 280 локации во 21 провинција. Демонстрациите првично беа фокусирани на економијата, но наскоро се проширија и на политички прашања, со скандирање антивладини пароли.

На 9 јануари, властите воведоа национален прекин на интернетот, откажани се телефонските повици и летови, а иранските новински веб-страници се ажурираат само повремено.

Причини за протестите
– Падот на вредноста на иранската валута и рекордно нискиот курс на доларот.
– Економска криза, влошена по повторното воведување санкции од САД во 2018 година.
– Влијание од војната во јуни 2025 година, кога Израел и САД извршија напади врз нуклеарни објекти во Иран.
– Зголемување на цените на основните продукти (масло, месо, ориз, сирење). Пример: табла со јајца од 280.000 томани порасна на 500.000 томани (≈ 10,4 евра). Пет литри масло за готвење од 470.000 томани порасна на 1.200.000–1.400.000 томани (≈ 27,6–32,2 евра).

Насилство и реакции
Најинтензивни судири има во западниот дел на Иран, но имало судири и во централните и јужните провинции.
– Во провинцијата Илам, демонстрантите биле пречекани со огнено оружје од безбедносните сили. Овој настан е познат како „Крвава сабота“.
– Во регионалната болница, безбедносните сили апселе повредени демонстранти и нивни роднини.
И покрај прекинот на интернетот, кратки видеа покажуваат демонстранти како скандираат околу огништа во Техеран и други области.

Како реагира власта?
– Претседателот Масуд Пезешкијан ја повика владата да ги слушне легитимните барања на демонстрантите.
– Врховниот лидер ајатолах Али Хамнеи предупреди дека демонстрантите „ги уништуваат своите улици за да го направат среќен претседателот на друга земја“ (мислејќи на Доналд Трамп) и дека нема да толерира луѓе кои дејствуваат како „наемници за странци“.
– Шефот на судството Голамхосеин Мохсени-Ејеи изјави дека казните за демонстрантите ќе бидат „одлучни, максимални и без никакво попуштање“.

Распространетост на протестите
До 8 јануари, протестите биле забележани во 46 градови во 21 провинција. Курдските опозициски групи ја изразија целосната поддршка за протестите и побуните против Исламската Република.

Претходни протести
Протести во Иран не се новост: имало немири во 1970-тите, 1990-тите и почетокот на 2000-тите.
– Во 2022 година, земјата се соочи со протести поради зголемување на цените, вклучително и на лебот, по смртта на 22-годишната курдска жена Махса Амини во притвор на полицијата за морал.
– За време на неколкумесечниот безбедносен притисок, над 500 лица загинаа, а над 22.000 беа уапсени.

СВР Скопје поднесе кривична пријава против четири лица во врска со вчерашната сообраќајна несреќа на ул. „Народен фронт“ во Скопје околу 11:30 часот, во која патничко возило „фолксваген пасат“ со скопски регистарски ознаки, управувано од С.С. (18) од Скопје, удри во Љ.Ј. (79) од Скопје, која почина од здобиените повреди, а возачот со возилото избега од местото на настанот, информираат од Министерството за внатрешни работи.

„Веднаш по добиената пријава, полициски службеници презедоа мерки и активности за пронаоѓање на возачот и возилото. Преку камерите на „Безбеден град“ и дополнителни проверки на камерите на околните објекти, како и изјави на сведоци, утврдено е дека се работи за патничко возило „фолксваген пасат“ со скопски регистарски ознаки, сопственост на Б.С. (45) од Скопје, а управувано од неговиот син С.С. (18). Возилото е пронајдено пред домот на сопственикот, а таму е затекнат С.С. (69), кој е приведен во полициска станица и со него е извршен службен разговор. Утврдено е дека возачот С.С. (18) и неговиот татко Б.С. (45), со помош на Ш.П. (45) и А.Ј.(53) од Скопје, ја напуштиле државата во текот на вчерашниот ден. Ш.П. и А.Ј. се лишени од слобода и против нив е поднесена кривична пријава до ОЈО Скопје за сторено кривично дело „помагање на сторител во извршено кривично дело“ по чл.365 ст.2 а во врска со чл.300 и 301 од КЗ. Против возачот С.С. (18) е поднесена кривична пријава за „тешки дела против безбедноста на луѓето и имотот во сообраќајот“ по чл.300 ст.2, а во врска со чл.297 ст.1 од КЗ и за „неукажување помош на лице повредено во сообраќајна незгода” по чл.301 ст.2, а во врска со чл 300 ст.2 од КЗ и се преземаат мерки за негово пронаоѓање и пронаоѓање на Б.С.. За двете лица распишана е потерница, а пронајдени се возилото „фолксваген пасат“ со кое е удрена жената и возилото „мерцедес“ со кое С.С. и Б.С. ја напуштиле државата и двете возила се одземени во полициска станица и известен е јавен обвинител за понатамошна постапка“, стои во соопштението на МВР.

Денес се спроведува гласањето на болните или немоќни лица и лицата кои се на издржување на казна затвор за повторните избори за градоначалници на општините Гостивар, Маврово и Ростуше, Врапчиште и Центар Жупа, информира Државната изборна комисија.

„Вкупно 249 болни или немоќни лица можат да го остварат своето право на глас на овие избори. Од нив, 146 лица се пријавени за гласање во Гостивар, 32 болни или немоќни лица имаат право да гласаат во Врапчиште, 69 лица може да гласаат за градоначалник на општина Маврово и Ростуше и 2 лица може да гласаат за градоначалник на општина Центар Жупа. Со почеток во 7:00 часот во 7 казнено поправни установи, своето право на глас можат да го остварат 94 лица кои се на издржување казна затвор или притвор“, велат од ДИК.

Оттаму додаваат дека гласањeто досега се одвива непречено и без проблеми.