Под мотото „Не се дише. Излези за воздух!“, граѓаните на Скопје, Битола, Тетово и другите загадени градови во Македонија се здружија преку дваесетина граѓански иницијативи и организации за да изразат протест и да побараат од надлежните институции, Владата и општините да преземат итни, краткорочни и среднорочни мерки за спас од загадувањето на воздухот.

„Граѓаните нема веќе да толерираат неодговорно однесување кон загадувањето кое предизвикува болести и смрт и порачуваат дека веќе не се дише и дека загаденоста на воздухот е на ниво на елементарна непогода“, велат од граѓанските здруженија.Централен протест преку кој барањата ќе бидат испорачани до институциите е закажан за понеделник, 28 декември, во 17 часот пред Владата на Република Македонија.Македонија има најзагаден воздух во Европа – ова го потенцираше Светска банка во извештајот за зелен раст на Македонија. Македонија е на петто место според годишните смртни случаи предизвикани од загаден воздух со честички постини од 10 микрометри (ПМ10). Според извештајот на Светска банка, цврстите честички се одговорни за 1.350 смртни случаи годишно во Македонија.ПМ10 претставуваат мали честички со дијаметар од 10 микрони кои лесно навлегуваат во белите дробови и содржат метали и прашина од индустријата и патиштата, како и честички создадени при согорување. Главни причинители на загадувањето на воздухот во Скопје, Битола, Тетовo и други општини сe сообраќајот, малите и големи индустриски капацитети, градежните зафати и домаќинствата.Здружените иницијативи, организации и граѓани бараат конкретни итни мерки кои надлежните институции, но посочуваат и системски, среднорочни и/или долгорочни решенија кои треба да се преземат со цел намалување на загадувањето на воздухот.Барање за спроведување итни мерки во рок од 24 часа од надминување на дневните гранични вредности на загадување за секторот сообраќај да се изработи план за режим на сообраќај и намалување на цената на јавниот сообраќај во деновите со алармантно зголемени концентрации на загадувачки материи;Планот да вклучува забрана за движење на возила со понизок стандард од ЕУРО 4, како и возила на дизел; во поширокото централно градско подрачје да не се движат патнички возила, а сообраќајот да се одвива само преку движење на јавниот превоз (автобуси и велосипеди) додека трае алармантната состојба од 24 часа надминување на загадувачките материи. За секторот индустрија да се воведе привремена забрана за работа на индустријата (со А и Б интегрирани дозволи) и воведување времен прекин во деновите со зголемено загадување како и целосна транспарентност во известувањето до граѓаните за надзорот;За градежништвото предлагатзадолжителна примена за мерките за заштита од емисии на прашина за сите објекти; привремена забрана на градежните зафати кои емитуваат прашина на територија на градот, во денови со зголемено загадување.Се предлагаат засилена и зачестена инспекција (вклучително и ноќна инспекција) во индустрискиот сектор, согорувањето на отпадни материи, како и во градежниот сектор.Бараат промовирање на велосипедскиот транспорт и пешачењето, воведување на нови автобуски линии и субвенции за електрични такси возила, како и примена на принципот „загадувачот плаќа“ за возилата кои емитуваат над дозволените вредности.Во однос на урбаното зеленило, среднорочните мерки се однесуваат на максимално зачувување на постоечките зелени површини; стимулирање на посадување на нови зелени површини;  донесување на Закон за заштита и унапредување на зеленилото.За енергетската ефикасност предлагаат да се даде приоритет на мерките за подобрување на енергетската ефикасност, субвенционирање на топлинските пумпи за домаќинствата со цел да се намали трошењето на електрична енергија и огревно дрво за загревање на домовите.Во однос на обновливите извори на енергија, среднорочните и долгорочни мерки треба да бидат во насока на  овозможување на децентрализирано производство на електрична енергија во домаќинствата (на пример, кровни соларни панели за производство на електрична енергија, покрај веќе субвенционираните панели за топла вода); итно донесување национална определба за елиминирање на фосилните горива до 2050 година./крај/мф/бб