Страв за работното место, свое, на близок од семејството, за ветеното работно место, стравот за вакви егзистенцијални прашања е првата водилка кај македонскит гласач кога излегува на избори, тоа сите го знаеме, но иако е противуставно, никој не зрезема ништо да се смени состојбата, беше заклучено, во вторник на панел дискусијата во организација на граѓанската асоцијација МОСТ, на тема „Одвојување на дрѓавата од партијата“.

Како што појасни уставниот судија Наташа Габер Дамјановска, со Устав е загарантирана слободата на гласањето, тајноста на гласањето и гласањето на граѓаните по сопствено уверување, но иако во Македонија сите знаеме дека не се гласа така, ниту институциите, ниту граѓанскиот сектор, ниту самите граѓани не си ги бараат уставно загарантираните права.

„Дали може да зборуваме за слобода на избори ако знаеме дека огромен е бројот на гласачи кои гласаат под закана со губење на работното место, или за работното место на член од семејството, во страв да не добијат субвенции или некои социјални права“, праша Габер-Дамјановска.

Таа појасни дека до Уставниот суд добиле жалби од граѓани кои се дискриминирани за добивање работа, само затоа што не се припадници на прифатлива политичка опција, а најчудно е што таква дисктриминација почувствувале и оние кои не се припадници на никаква политичка опција.

На Френк Хантке, пак, раководител на канцелариите на фондацијата „Фридрих Еберт“ во Тирана и во Скопје му е чудно што балканските политичари, повеќето од нив, сметаат дека партијата треба да е пред државата.

Тој раскажа анегдота, во разговор со некој албански политичар, кој му рекол, дека разговарал со политичари од различни партии во Германија, и сите му рекле прво државата, а потоа партијата. Соговорникот политичар рекол: „Збунет сум. Нели е обратно“.

За да се искоренат ваквите појави Хантке предлага, членството да ја финансира партијата. „Само кај вас на Балканот членовите на партијата не плаќаат членарина, не даваат ништо а бараат таа да им врати“.

Во Германија, од каде доаѓа тој, политичките партии се финансираат од членовите, и тоа во просек по 320 евра месечно, но во зависност од платата тоа варира од 5 до 1.500 евра.
Потоа предложи и транспарентни донации, посочувјќи дека големите фирми кои финансираат партии над 50.000 евра во Германија, тоа мора да го објават, иако потсети, тоа е многу за Македонија, и секако додаде, тие фирми ги финансираат сите партии, за да имаат врски кога ќе им притребаат.

„Германците не се помалку корумпирани од Македонците. Не верувам во приказните за менталитет. Кај нас само има подобра контрола“, рече Хантке.

Ендру Елис, уставен експерт и експерт за избори, смета дека гласачите треба да формираат мислење без протисок, без закани и без страв.

Во дискусијата, Бојан Маричиќ ги изнесе податоците од последното истражување на Македонскиот центар за европско образование, според кои 52 отсто од граѓаните сметаат дека во Македонија не се дава слободно сопственото мислење и тоа најмногу поради страв, второ поради некои повластици од партијата или клиентелизам, а не помалку битно и поради тоа што сметаат дека нема ништо да се смени.

Британскиот амбасадор Чарлс Гарет рече дека ова е многу важна тема за спроведување кредибилни избори.

„Сите ние знаеме што ги прави изборите кредибилни, институциите знаат, индивидуалците знаат, гласачите знаат, сите знаат што ги прави изборите кредибилни и во теорија би требало да биде можно тоа да се спроведе“, рече Гарет. /крај/мф/бб