Досегашниот турски премиер Реџеп Тајип Ердоган си обезбеди во неделата место во современата историја на земјата откако стана првиот претседател кој е избран со непосредно изјаснување на избирачите, по убедливата победа уште во првиот изборен круг, а неговите критичари стравуваат дека изборниот резултат е вовед во создавањето авторитарна држава.

Уште од рано попладнето приврзаниците на Реџеп Тајип Ердоган во главниот град Анкара и во мегалополисот Истанбул на улиците ја прославуваа победата на досегашниот премиер на што укажуваа и сите предизборни испитувања на јавното мнение. Шеесетгодишниот Ердоан, кој е премиер од 2003 година откако неговата исламистичка конзервативна Партија на правдата и развојот (АКР) победи на парламентарните избори во 2002 година, според 99 отсто од преброениот изборен материјал, е надмоќен победник со освоени 51,8 отсто од гласовите, 13 проценти повеќе од заедничкиот кандидат на двете главни опозициски партии кој потекнува од Партијата на национална акција (MHP) од националистичката десница, Екмеледин Ихсаноглу, 70-годишен професор по историја и поранешен претседател на Организацијата на исламската конференција (OCI) кој веќе му ја честиташе победата. Како што соопшти претседателот на изборната комисија Сади Ѓувен, Ердоган освоил близу 52 отсто од гласовите, додека за Ихсаноглу гласале 15,4 милиони или 38,5 отсто гласачи, а третиот кандидат 41-годишниот адвокат Селјахатин Димирташ, кој потекнува од курдското малцинство а како кандидат го истакна Народната демократска партија (HDP) освоил 9,8 отсто од гласовите, односно за него гласале 3,9 милиони избирачи. Одѕивот на изборите бил 73,1 отсто, поточно гласале 40,9 милиони од вкупо 55,9 милиони избирачи.„Според прелиминарните избори, Реџеп Тајип Ердоган освои апсолутно мнозинство гласови. Поради тоа донесена е одлука да не се печатат избирачки ливчиња за вториот круг, кој требаше д асе одржи на 24-ти август“, изјави Сади Ѓувен. Додаде дека Изборната комисија ќе ги објави прецизираните конечни резултати во понеделник попладнето.Ердоган сѐ уште официјално не ја прогласи победата на првите директни претседателски избори за шеф на турската држава кого досега го избираше парламентот. „Народот се изјасни“, им се обрати на мноштвото приврзаници собрани во конгресниот центар во Истанбул, од каде доцна вечерта замина за Анкара каде пред седиштето на владејачката АКР се собираше маса луѓе во текот на целиот ден очекувајќи го неговото обраќање.Турција под водство на Ердоган стана регионална економска сила. Како премиер се искачи на бранот на верскиот конзерватизам кој ја трансформираше секуларната република каква што ја втемели Мустафа Кемал Ататурк на урнатините на некогашната Отоманска империја, во 1923 година. Меѓутоа, неговите критичари велат дека Ердоган, како претседател, со корени во политичкиот ислам и без толеранција кон политичките неистомисленици, оваа земја членка на НАТО и децениски кандидат за членство во Европската унија, уште повеќе ќе ја оддалечи Турција од секуларните идеали на Ататурк.Ердоган претседателската свечена обврска ќе ја положи на 28-ми август, кога и фактички истекува мандатот на досегашниот претседател Абдула Ѓул, а АКР брзо ќе бара негов наследник на премиерската позиција, како и на должноста челник на партијата. За еден од главните кандидати се смета влијателниот актуелен шеф на дипломатијата, Ахмет Давутоглу, а се споменува и претседателот на заминување Ѓул. Приврзаниците на политиките на Ердоган, кои се претежно конзервативни верници, оваа победа ја сметаат за круснко постигнување на неговите настојувања Турција да биде преобликувана и да ослаби влијанието на секуларната елита.Меѓу гласачите кои гласаа против Ердоган, завладеа резигнираност. „Речиси сум депримиран. Загрижен сум за својата земја, бидејќи и самиот тука сѐ повеќе се чувствувам како странец. Премиерот зборува за Турција која сѐ повее не ја препознава,“, вели за Reuters 43-годишниот Еркан Сонмез, вработен во претпријатие кое се занимава со увози и извоз на стоки. „Не можам веќе да разговарам со соседите коишто гласаат за АКР. Што мислите, дали тоа е тогаш мирна заедница?“, додаваЕрдоган најави дека како претседател ќе стори сѐ што сегашните закони му овозможуваат, за разлика од претходниците кои главно церемонијално ја извршуваа должноста. Освен тоа, се смета дека има намера и да го смени уставот и да воведе претседателски систем во Турција. Сегашниот устав кој е напишан од воената власт по државниот удар од 1980 година, му овозможува да претседава со седниците на владиниот кабинет и да ги именува премиерот и членовите на главните правосудни тела, како што се Уставниот и Врховниот суд. Турција има парламентарен систем и најголемиот дел од овластувањата се кај премиерот, а Ердоган по статутот на Партијата на правдата и развојот (АКР), партија која има исламистички корени и која од своето основање во 2001 година не е поразена на ниедни избори досега, не може повторно да биде кандидат за премиер и во четвртиот мандат. Токму затоа, Ердоган уште на последниот конгрес на партијата пред две години навести дека ќе се кандидира за претседател на државата. Според аналитичарите, иако ќе му беше многу полесно да направи промени во партискиот статут, намерите на Ердоган се како иден претседател да го промени уставот и да ги обедини сите овластувања, бидејќи смета дека силниот претседателски систем, според примерот на американскиот модел, многу повеќе би ѝ одговарал на Труција, отколку сегашниот парламентарен систем. Покрај тоа, тоа би му овозможил и да ги има кај себе овластувањата и на претседателот и на премиерот. САД му се примерот и по тоа што, како што рече, и претседателот Барак Обама, како впрочем и германската канцеларка Ангела Меркел, остануваат на своите должности и додека ги водат предизборните кампањи, Затоа и самиот Ердоган не ги прифати барањата на опозицијата како премиер да поднесе оставка пред почетокот на кампањата за претседател на државата./крај/мф/сн

Извор: Макфакс