„Макфакс“ истражува две години: Што се случи со проектот тежок 4,6 милиони евра? Пари за медиумска пропаганда на ВМРО одработена во Хрватска или серија за фабрикувана историја?

Додека скопскиот асфалт се топи на превисоките температури и секојдневно се создава нова историја, во филмските кругови се крева прав за најавата за почеток на снимањето на обемна серија што треба да опфати извесни епохи од досегашната македонска историја. Се бараат продукции што ќе бидат вклучени во снимањето, за кое носител на главната продукција е хрватскиот продуцент и режисер Винко Грубишиќ, кому македонската Агенција за филм пред две години му одобрила неверојатни 4,6 милиони евра за одработка на 130 епизоди од серија што ќе визуализира повеќе епохи од нашата историја.

Очевидци тврдат дека Грубишиќ често го посетувал Министерството за култура непосредно пред заминувањето на министерката Елизабета Канческа-Милевска.

„Речиси секојдневно доаѓаа во Министерството за култура заедно со директорката на Агенцијата за филм, Мими Ѓорѓоска-Илиевска, Грубишиќ и Милевска. Бевме изненадени зошто овој хрватски продуцент доаѓа во Скопје, а домашната филмска фела не знае многу за тоа“, ни рече македонски продуцент кој сака да остане анонимен.

Ова ни го потврдија и службеници во Министерството за култура, што биле сведоци на заедничките кафиња на оваа тројка.

Во обид да дознаеме нешто официјално за овој проект тежок неколку милиони, а во кој е вклучен човек за кого во Хрватска неговата фела докажуваше сериозни криминали,  ѝ се јавивме на директорката на заминување Илиевска. По неколкудневно инсистирање, таа одговори „средства за ова се одобрени, а не се исплатени“. Иако ни вети дека ќе имаме средба за подетални информации, таа  не се согласи на тоа.

Не одговори ниту какво сценарио пресудило да му се доверат милиони на Грубишиќ, ниту кој би бил режисер, ниту како е направен превид во протоколот на законите за филм кога треба да се снима серија.

Имено, за работа на серија е потребно да се сними пилот-епизода, а кога станува збор за содржина од историски карактер, таа мора да подлежи на рецензирање од историчари. Но, во изминатите години од оваа институција протокот на информации е нетранспарентен, освен кога се работи за афирмативни настани (успеси, награди, фестивали).

Стравот да се зборува јавно за ова, како и големата мистериозност во доверување информации нè наведе приказната подетално да ја истражиме и да се вратиме две години наназад кога е склучен овој договор, спорен во секој поглед.

Трагата води во Хрватска

Интернет-пребарувачот за името на Грубишиќ исфрла неколку написи во кои се пишува за македонската серија за која тој ги добил овие средства. Хрватски колеги ни рекоа дека, познавајќи ја работата на човекот познат како голем пропагандист и ПР-човек на десничарската ХДЗ од времето на Фрањо Туѓман, не е изненадувачки ако овие средства ги добил за иста цел од нашата десница“.

„Грубишиќ е контроверзен човек, кој има големо влијание во медиумите во Хрватска. Можно е да одработил медиумска пропаганда, за која ни е познато дека наплатува многу, а исто така има медиуми расположени да ги зголемат сметките“, ни рече колега од Хрватска од еден влијателен загрепски неделник.

Пребарувавме и во медиумите и, изненадувачки, токму во овој период извесни хрватски медиуми пишуваат значајни написи за политиките на тогаш владејачката ВМРО-ДПМНЕ, како и за претседателот Ѓорге Иванов.

Хрватски „Национал“ ( на 15.3.2016) пишува, „Грубишиќ допатувал од Македонија во нивната редакција за да ја демантира веста дека е поврзан со 4,6 милиони евра и дека зад таа информација стои Хрвоје Хрибар, претседател на хрватскиот аудиовизуелен центар, човек кој во континуитет зборуваше за криминалите во филмската дејност во Хрватска каде што често се спомнуваше името на Грубишиќ“.

Но, зачудувачки, во Македонија повиканите не ја демантираа оваа вест.

Кој е Винко Грубишиќ, познат како ПР и медиумски гуру на ХДЗ?

Името Туџманов пропагандист го добил во 1991 година кога тогаш, на 25 години, како основач на ОТВ и член на „Лоши деца“ од Радиото 101, станал помошник на Министерството за информации, подоцна водач на кампањата на ХДЗ, водач на Одделот за информирање и советник на тогашниот претседател Фрањо Туѓман. По завршување на војната, Грубишиќ ја основа ТВ НОВА и под спорни околности добива доминантен удел во акциите на националната филмска куќа „Јадран филм“ по нејзината приватизација. Во 2001 е вплеткан во извесна афера за постигнување контрола врз хрватските медиуми. Иако имало цврсти докази за ова, никогаш не е подигната тужба за овој случај.

Во последните години тој се посветува на „Јадран филм“ очекувајќи од пропаднатата продукција да направи влијателен произведувач на филмови и ТВ-серии.

За неколку филмски наслови се обидува да влезе во копродукција со кинески продуценти (за римејк на „Валтер го брани Сараево“) и најавува реализација на серија по познатиот роман „Гричка вјештица“ по делото на Марија Јуриќ Загорка. Сепак, неколкупати е предупреден дека поради големите долгови, „Јадран филм“ ќе мора да оди во стечај.

Сепак, сите спорни информации тој ги демантира повикувајќи се на тоа дека станува збор за реваншизам од страна на Хрвоје Хрибар и некои луѓе од професионалната филмска фела во Хрватска, која изминативе години се обидува да ги докаже криминалите и да ја заздрави дејноста.

По логика на нештата и извесни дојави, и зад политиките на македонската ТВ „Нова“, која исто така ги поддржуваше политиките на нашата десница, стои ова име, а сопственикот на македонската ТВ „Нова“, Сеат Кочан, е моментно под сериозни обвиненија на СЈО.

Проектот договорен зад затворени врати

Како многу филмски проекти во најава, во кои требаше да се толкува македонската историја (најави за снимање филм за цар Самуил), така и за овој одлучувале комисии во Агенцијата за филм.

Додека ги очекуваме официјалните информации побарани како соопштение од јавен карактер, дознавме дека на директорката биографиите на тие што конкурираат пред Агенцијата не ѝ се важни.

Слично беше кога таа одлучуваше за вториот кандидат за фестивалот „Браќа Манаки“, иако оваа апликација беше правно неоснована и, уште повеќе, зад неа стоеше човек што исто така е под лупа на законот.

Извори за „Макфакс“, кои сакаат да останат анонимни, велат дека промената на директорите во Агенцијата за филм, што се случи на 4.11.2015 година, кога на местото на Дарко Башевски дојде Илиевска, е направена токму поради тоа што Башевски не сакал да го потпише проектот за оваа серија.

За да се поткрепи некако овој во секој поглед сомнителен проект, лани се направени законски измени во Агенцијата за филм, со што се либерализира начинот на поддршка на Агенцијата за филм за играни и за ТВ-серии.

Неодамна, во редакцијата добивме информација дека Грубишиќ имал средба и со новиот министер за култура, Роберт Алаѓозовски, но тој ни рече „не е точно“, и немаше никаков коментар за овој случај.

Се бара македонска продукција што набрзина ќе ги одработи парите.

Како што се зборува во кругот на филмаџиите, деновиве се контактираат продукции што би почнале со снимање на серијата кон средината на август. Наводно, потребни се две за работата тематски да биде поделена со оглед на историската содржина.

Контактиравме и дел од продукциите со кои наводно ќе има обид да се снимат епизоди што ќе ја оправдаат оваа серија, но некои од нив негираат, а други не се достапни за новинарите.

Во меѓувреме кадровската промена е во тек и во моментот оваа институција практично остава простор за изземање документација што би ги покрила или оправдала сомнежите за оваа милионска приказна.

Се навестува дека има обиди дел од документацијата да исчезне.

Министерството за култура пред неколку дена поднесе барање до Државната комисија за ревизија, што ќе треба да ги чешла сите институции во културата каде што постои сомнение дека се правени штетни договори.

Во очекување официјални искази кои единствено може да ја спласнат правта крената како галопирањето на македонските коњаници во некој филмски историски спектакл, можеме само да насетуваме во која насока ќе се доработи ова мистериозно сценарио.

А. Василевска