Oд благодарност што ги задржаа бегалците надвор од ЕУ, многумина од Западот ги затворија очите пред авторитарните владетели на Балканот. Така Европа купува мир, а балканските автократи – неказнивост, коментира Михаел Мартенс на страниците на “Франкфуртер алгемајне цајтунг”.

Дојче Веле го објавува текстот под наслов рамнодушноста на Западот го потхранува авторитаризмот на Балканот.

Балканот не се само туристичка рута. Миграцискиот бран, во судбоносната 2015 година  за кратко го прикова вниманието кон Југоисточна Европа, но овој интерес претежно беше површински – тој беше насочен кон регионот само како транзитен пат за бегалците, но не и кон самите држави.

Кризата со бегалците уште еднаш не потсети на нешто што на секој му е јасно и е запознаен со географијата: балканскиот регион, за време на крвавиот распад на поранешна Југославија, го држеше светот без здив, но исто така е непосреден сосед на ЕУ. А, некои од балканските земји се дури членки на Заедницата.

Факт е дека она што се случува во југоисточниот дел на Европа, речиси секогаш има последици и за богатиот северозапад.

Некои европски политичари очигледно се задоволни кога балканските држави се задоволуваат со определената улога на бастион против миграциските текови, наместо да му создаваат дополнителни проблеми на Западот.

Македонија, Бугарија и Унгарија, навидум се  слуги на Западот, бидејќи овие земји можат да ги подигнат своите огради на  границите и практично да го отворат патот кон Европа.

Од благодарност за тоа во Брисел, а и во некои европски метрополи почнаа да се помируваат и со сомнителните политички лидери –  од сортата на поранешниот македонски премиер Никола Груевски.

Во името на стабилноста и сигурните граници Европа ги затвора очите пред авторитарните методи на управување и кршењето на правото.

Ризична стратегија

Оваа стратегија сепак крие ризици и е само делумно ефикасна. Точно е тоа дека т.н. балкански пат веќе не е така привлечен за мигрантите, како во Европската година на отворени врати – 2015 година

Но, овој пат и не е така сигурно затворен, како што претпоставуваат многумина.

Насекаде на Балканот се појавија цели мрежи за шверцување на платежно способни мигранти. Создавањето на овие мрежи стана возможно, бидејќи корумпираните политички елити од регионот, на пример во Македонија, и сами се збогатуваат од сообраќајот на бегалци.

Пред богатата Западна Европа овие елити им ветуваат дека ќе внимаваат на европските граници, а во замена за тоа можат да располагаат со својата земја односно да владејат како што им одговара.

И што се се случи? Токму во оние земји кои божем ги сочуваа надворешните граници на ЕУ, со знаење или дури со учество на државата се јавуваат како криминални структури, кои го прават она што веќе е познато – истите овие граници се порозни.

Во меѓувреме се етаблира нов концепт поврзан со земјите од регионот кои не се диктатури, но во името на некаква привидна стабилност, редовно потиснатите демократски и правни стандарди – ги нарекуваат  “стабилократи”.

Но, секоја стабилократија привремено е само стабилна. Тоа се виде во Македонија: паднатиот од власт автократ Груевски, кој се уште е популарен меѓу дел од населението, дури и по цена од опасност од судири тој не се запира, односно има цел само да остане на кормилото на власта.

Влогот за него очигледно е многу поголем – отколку една смена на власта која се одвива во нормалните демократии. Груевски има причина да се плаши дека може да биде гонет и осуден од истата ова политизирано судство, кој тој самиот го создаде. А, тоа ќе се случи, кога неговите противници целосно ќе ја совладаат контролата врз власта.

Какви партнери им треба на Европа

Ситуацијата во Србија – најголемата од седумте постјугословенските републики – е малку подобра отколку во Македонија, но исто така е алармантна. На победничките избори Александар Вучиќ освои реално мнозинство. Тој всушност е сакан од многумина свои сонародници. Веројатно тој би победил и на изборите без масовната поддршка на српските медиуми, но тоа сигурно немаше да биде уште во првиот круг.

Вучиќ меѓу населението протурка непопуларни структурни реформи кои веќе ги даваат првите плодови. Покрај тоа, тој вети дека ќе продолжи со реформите и ќе ја внесе земјата во ЕУ. За овие работи тој заслужува поддршка.

ЕУ сепак би требало да им помогне ако во случај Вучиќ се приближи кон авторитарните искушенија  и се апстрахира од проевропската реторика. Тврдењата дека Вучиќ и неговите политички противници ќе се свртат кон Русија, ако ЕУ започне премногу строго да  ја контролира земјата, се премногу претерани.

Како Вучиќ, така и мнозинството од српските избирачи многу добро знаат што може да им понуди Москва и најмногу – што не може да им понуди.

Затоа Европа треба да се остави да се исплашат од “рускиот дух”. Но е недопустливо да се прават отстапки во однос на минималните стандарди за демократија и правна држава. Партнери кои ветуваат стабилност, а всушност создаваат автократија, се опасни. Партнерите на ЕУ во регионот на Балканот би требало да се демократи, а не стабилократи. крај/мф/кс