По неколку месеци “да” или “не” агитација, светот се подготвува за решавањето на судбината на народот. Турците во недела – 16 април излегуваат на референдумско гласање за промени во уставот.
Со него ќе се одлучат – дали ќе се прошират овластувањата на шефот на државата, со што практично Реџеп Ердоган ќе ја добие целата власт во свои раце. На референдумот ќе гласаат близу 55 милиони, пренесе весникот. “Хуриет”.

Кампањата започна во октомври 2016 година. Политичките аналитичари очекуваат поддршка за шефот на државата, која веќе е рамо на националистите од Партијата за национално акција (МХП) и, природно, на владејачката Партија на правдата и развојот (АКП).

Значителен придонес за идејата за преминување кон претседателска република има неуспешниот државен удар за соборување на Ердоган од 15 јули минатата година. Предлог беше усвоен брзо и решително кон крајот на јануари со 339 позитивни гласови, и покрај противењето од страна на Републиканската народна партија (ЦХП) и Демократската партија на народите (ЦДП).

Уставните амандмани се вкупно 18 на број. Ако турските власти ги одобрат, бројот на пратениците се зголемува од 550 на 600, а старосната граница за кандидат-пратеник се намалува од 25 на 18 години. Изборите за парламент и претседател ќе се одржуваат еднаш на пет години и тоа во еден ден. Претседателот ќе има петгодишен мандат, а едно лице ќе може да се кандидира само два пати за оваа позиција.

Претседателот ќе остане лидерот на партијата која има најмногу поддршка. Но, кандидат за претседателската функција ќе можат да предлагаат и партии кои освоиле најмалку 5 проценти од важечките гласови на последните избори, како и со сто илјади потписи на луѓе кои имаат право на глас.

Новиот систем ја доделува извршната власт на шефот на државата, а функцијата премиер се намалува. Кабинетот исто така ќе го именува претседателот, кој ќе може да именува и да разрешува и нивне заменици.

Претседателот ќе може да иницира истрага против, потпретседателите и министрите. За таа цел ќе бидат потребни гласовите на 301 пратеници. За овторање на истрагата кон Врховниот суд сепак ќе бидат потребни гласови на 401 пратеник. Нема да може да се иницира гласање недоверба. Претседателот ќе може да издава декрети во врска со овластувањата во извршната власт.

Единствениот закон со кој претседателот ќе мора да бада согласонт од парламентот, е поврзан со буџетот на земјата. Претседателот ќе може да прогласи вонредна состојба. За време на вонредната состојба, тој ќе има неограничени овластувања. Претседателот ќе може да го распушти кабинетот. Изготвен е и пакетот реформи во органите на судството.

Таа ќе се остварува од “независни и непристрасни судови во името на турскиот народ”. Тука е додаден изразот “непристрасни”, кој е отсутен од сегашниот текст. Веројатно ќе се преиспитаат структурите на двете клучни судски институции – Уставниот суд и Врховниот одбор на судии и обвинители. Бројот на членовите на ќе бидат намалени, а дел од нив ќе се именуваат директно од лидерот на земјата. Се очекува референдумот да привлече висока излезност, како околу 1,2 милиони млади луѓе ќе гласаат за прв пат. За гласање ќе бидат распоредени 167.140 гласачи места со уште 461 кутии за затвореници. Безбедноста на изборите ќе ја гарантираат 251,788 полицајци и 128.455 припадници на жандармеријата. Уште чувари ќе има и кај деловите во селата.

Во интервју за државната телевизија ТРТ во петокот Реџеп Ердоган изјави уверување дека, како што тврдат социолозите, поддршка за промени ќе дадат близу 55-60% од гласачите. “Дај Боже, оваа нација да слави утре навечер”, рече тој. Тој исто така изјави дека веднаш по јавното анкетирање Турција ќе ги преиспита односите со Европа.
“Турција не е нивна жртвено јагне. Сите ќе разберат каде им е местото”, рече тој. Во меѓувреме опозицијата е загрижена од нерегуларности за време на кампањата, посочувајќи дека населението станало жртва на агресивните постери со повикот “Да”, а транспарентноста на гласови не е загарантирана. Критичарите забележуваат уште дека медиумите биле притиснати да не информираат за опасноста од промена на моделот.

Членовите на екстремистичката група “Исламска држава” исто така ги повикаа своите приврзаници кон напади, за да не успее референдумот, бидејќи сметаат дека гласањето е спротивно на религијата. Под сомневање за подготовка на терористички акти, во петокот беа уапсени пет лица. Ако гласањето има успех, кон новиот систем ќе се помине во 2019 година Според новите измени следните избори за претседател и парламент ќе се одржат на 3 ноември 2019 година.Крај/мф/кс